Bu fikirləri eşidəndən sonra böyük heyranlıqla Əlövsət müəllimin çıxışına qulaq asır, deyilənlərin dərin məntiqi üzərində düşünürdüm. Bəzi məqamları dərhal anlayır, bəzilərinin isə mənasını özüm üçün tam aça bilmirdim. Onun sözlərinin cazibəsi məni elə ovsunlamışdı ki, çıxışın sonrakı izahlarını belə əvvəlki fikirlərin sehrindən ayrılıb tam qavraya bilmədim.
Öz-özümə qərara gəlmişdim ki, iclas başa çatdıqdan sonra Əlövsət müəllimə bu barədə söhbət edib, söylənilən fikrlərin mahiyyətini daha ətraflı soruşacağam. Lakin həmin gün buna fürsət olmadı. O vaxtdan bəri isə hər dəfə sözün sehrindən, poeziyanın ecazından düşünəndə Əlövsət müəllimin həmin fikirləri yadıma düşür, məni yenidən düşünməyə vadar edir.

Doğrudur, indiyədək bir çox şairlərimizin yaradıcılığı ilə tanış olmuş, elə poetik təsvirlər oxumuşam ki, onları bəzən ən mahir rəssam belə həmin canlılıqla tabloya köçürə bilməz. Sözün yaratdığı mənzərə göz önündə canlanır, misralar rəngə çevrilirdi. Amma yenə də Əlövsət müəllimin dediyi "sözün ətri" anlayışı mənim üçün tam mənası ilə aydınlaşmırdı. Düşüncələrimdə sanki tamamlanmayan bir boşluq qalırdı.
Bu gün isə dəyərli şairlərimizdən biri, sosial şəbəkədə yeni dostluq münasibəti qurduğum hörmətli ziyalımız Adilə Aslanovanın son günlər yağan yağışların coşdurduğu Qaraçay çayına həsr etdiyi şeirini oxuyarkən həmin boşluğun dolduğunu hiss etdim.
Misraları oxuduqca sanki Qaraçayın gurultusunu eşidir, onun çılğın axarını görür, yağışdan sonra torpağa yayılan o təravətli ətri duyurdum. Şeirin hər misrası ruhuma bir su səsi kimi hopur, qəlbimdə yeni duyğular oyadırdı. Elə o an anladım ki, Əlövsət müəllimin "Ağsu Yazarları" Ədəbi Birliyinin toplantısında söylədiyi fikir təsadüfi deyildi. Doğrudan da, həqiqi sözün öz rəngi var – onu görürsən; öz səsi var – onu eşidirsən; öz ətri var – onu qəlbinlə duyursan.

Doğurdan da poeziyanın gücünü bir daha burada görüb duydum. Bəzən bir ömür düşünə bilmədiyin həqiqəti bir misra sənə öyrədir. O zaman anlayırsan ki, söz təkcə yazılmır – o, görünür, eşidilir və duyulur. Əsl poeziya da məhz bu möcüzənin adıdır.
Adilə xanımın "QARAÇAY - 2" şeirini oxuduqca elə bilirəm dağ çayı şırıltıyla məni öz ağuşuna alıb aparır. Təlatüm, həyacan, cana üşütmə...
Zaqatalada son vaxtların güclü yağışından sonra nəriltiylə axan Qaraçay kimi...?
Adilə Aslanovanın "QARAÇAY" şeiri daha çox ictimai-fəlsəfi lirika nümunəsidir. Burada "Qaraçay" təkcə bir çay deyil, həm də təbiətin amansızlığı, taleyin sərt sınaqları və insanın acizliyi kimi simvolik məna daşıyır. Şair, şeirdə müşahidə etdiyi hadisədən doğan ağrını ümumiləşdirərək insan taleyinin faciəsinə çevirir.



Şair, şeiri müraciətlə başlayır və sanki Qaraçayı canlı bir varlıq kimi qarşısına alır və onunla danışır. Bu, üslub klassik ədəbiyyatda tez-tez rast gəlinən xitab üsuludur.
"Gah şeir, gah nağıl dedim" - misrası Adilə xanımın Qaraçaya həmişə məhəbbətlə, heyranlıqla yanaşdığını göstərir. Lakin indi həmin məhəbbətin yerini yalvarış və nigarançılıq tutur. "Amandır" sözü vəziyyətin nə qədər ağır olduğunu ilk misralardan hiss etdirir.



Bu bənddə şair çay daşdıqda yarada biləcək təbiət fəlakətinin miqyasını göstərir.
"Yayın bu cırhacırında üşütdün"- ifadəsi təbiətin adi qanunlarının pozulmasını göstərir. Yayın istisində belə insanın canına üşütmə düşməsi yaşanan qorxunun bədii ifadəsidir.
"Ağla gəlməyəni başa gətirdin"- misrası isə gözlənilməz fəlakəti ifadə edir.
"Bizi Əzrayılla tuşa gətirdin"- misrası, şeirin ən təsirli misrasıdı.
Burada ölüm mələyi obrazı daşqının insanların həyatını necə təhlükəyə atdığını çox güclü şəkildə ifadə edir.



Şeirin bu bəndində Qaraçay artıq vəhşi bir qüvvə kimi təqdim olunur.
"Qara canavartək ağzın köpüklü"- bənzətməsi daşqının coşqun axınını, ağzı köpüklü canavar kimi göz önündə canlandırır.
"Ümidimiz qalıb yalnız Allaha"- misrası isə insanın bütün maddi güclərinin aciz qaldığını göstərir.
"Körlü-kötüklü" - ifadəsi isə selin qarşısına çıxan hər şeyi aparmasını canlı şəkildə təsvir edir.



Şeirin bu bəndi ilə şair hadisənin mənəvi nəticələrini ümumiləşdirir.
"Dirilik suları" - adətən həyat mənbəyidir. Lakin burada həmin su ölüm və fəlakət gətirdiyi üçün, şairin dili ilə - "zəhərə döndü" - deyilir.
"Sevinc gözümüzdə qəhərə döndü"- misrası isə insanın bir an içində bütün sevincinin kədərə çevrilməsini poetik şəkildə ifadə edir.

"Qoşulma zamanın qara qəhrinə,
Bilirsən qarışıb o baş, bu başı.
Daha tab qalmayıb acı nifrinə,
Barı bundan belə kəssin göz yaşı."

Şair bu bənddə sanki təbiətlə barışmaq istəyir.
"Qoşulma zamanın qara qəhrinə" – onsuz da dövr ağırdır, sən də bu ağırlığı artırma.
"Daha tab qalmayıb" - misrası insanların dözüm həddinin sonuna çatdığını bildirir.
Son misrada isə artıq şair ümid verir:
Barı bundan belə kəssin göz yaşı.
Bu, şairin duası və arzusu kimi səslənir. Çünki, şair birinci bənddə deyir;



Mənə görə, bu şeirin ən uğurlu cəhəti şairin Qaraçayı düşmən kimi yox, vaxtilə sevdiyi, lakin indi ona ağır sınaq yaşadan bir dost kimi təqdim etməsidir. Buna görə də şeirdə nifrət deyil, inciklik və yalvarış üstünlük təşkil edir. Elə bu xüsusiyyət də şeir səmimilik və təsir gücü qazandırır.

Dəyərli ziyalımız, hörmətli şairimiz Adilə Aslanovanın "BU GECƏ ŞİPŞİRİN ŞEİR YAZACAM" misrasıyla başlayan şeirini özüm bilərəkdən sona, yəni ikinci kimi götürüb yanaşmamı ortaya qoymağı məqsədli fikirləşdim. Çünki şairimizin bu şeiri həm lirik, həm də fəlsəfi çalarları olan, insanın daxili aləmini, yaşadığı ağrıları, həyatla və özü ilə hesablaşmasını ifadə edən güclü poetik nümunədir. Şeirin əsas ideyası insanın öz ruhuna enərək, bütün maskaları çıxarıb həqiqəti dilə gətirmək istəyir.



Şair elə ilk misradaca oxucunu poetik etirafa hazırlayır. "Bu gecə şipşirin şeir yazacam"- ifadəsi zahirən nikbin səslənsə də, sonrakı misralar göstərir ki, bu "şirinlik" sevincdən deyil, böyük ağrıların içindən süzülüb gələn bir həqiqətdir.
"Ruhumun yarımçıq qalan yerindən"- misrası isə insan taleyində tamamlanmamış arzulara, sağalmayan yaralara işarədir. Ruhun "yarımçıq" qalması daxili bütövlüyün pozulmasını ifadə edir.
"Ciyərin qaysaqları"- xalq dilində ən ağır mənəvi yaraların rəmzidir. Şair həmin qaysaqları qoparmağa, köhnə ağrıları yenidən yaşamağa hazırdır. Şeirdə, - "Qovrulan, talan yer"- isə həyatın insanın daxilində yaratdığı viranəliyin poetik obrazıdır.



Şair bu bəndi tamamilə təşbehlər üzərində qurur.
Çünki, bilirik ki, "Pərvanə eşqinə yanan şəm"- obrazında, həm aşiq, həm də məşuq eyni anda yanır. Sevgi burada fədakarlıq və məhv olmaq mənası daşıyır.

"Adını unudan bir sərsəm kimi"- misrası isə insanın özünü itirməsini, şəxsiyyət böhranını ifadə edir.
"Cığası dağılan bir sənəm" –misrasında isə şair əvvəlki gözəlliyini, bütövlüyünü itirmiş bir varlığın obrazını canlandırır.
Şeirin son misrasında isə şair deyir ki, bütün məhəbbətim dağlara - daşlara səpələnib. Bu, sevginin qarşılıq görməməsini, hisslərin boşluğa axmasını ifadə edən güclü bənzətmədir.



Şair bu bəndlə insanın daxili aləminin sərhədsizliyini göstərir.
"Qütbü bilinməyən" – istiqaməti olmayan, haraya getdiyi bilinməyən bir ruh halıdır.
"Ənliksiz, kirşansız, bəzəksiz" - sözləri saxtalıqdan uzaq, maskasız, olduğu kimi görünən həqiqəti əvəz edir.
"Özümü özümdən alan yer" - misrasıyla şair, insanın ən dərin hisslərinin mənbəyini göstərir. Burada insan artıq özü üzərində hakimiyyətini itirir; hisslər onu idarə edir.



Bu bənddə artıq müəyyən mənəvi oyanış hiss olunur.
"Kölgələr günəşi gizlətməz daha"-misradaki fikir, həqiqətin artıq ört-basdır edilməyəcəyini bildirir.
"Satdım kədərimi bahadan baha"- misrası isə şeirdə çox maraqlı poetik tapıntıdır. Şair ağrılarının ona çox baha başa gəldiyini, onları böyük əvəz hesabına yaşadığını bildirir.
"Qələmim çox batıb savab-günaha" – misrası isə şair taleyinin etirafıdır. Yəni, yazdığı hər söz həm savaba, həm də günaha çevrilə bilər.
"Yazdığım, pozduğum fal"- ifadəsi insanın taleyini özü yazıb-pozmaq cəhdini də xatırladır.


qla bitir. "Özümü köhnə nağıldan asacam" –fikiri ilə şair köhnə təsəvvürlərdən, illüziyalardan birdəfəlik quraraq biləcəyini çatdırır.
"Məchul qəhrəmanlar çıxıb ağıldan" –fikriylə isə saxta bütlərə, uydurulmuş qəhrəmanlara artıq inanmadığını göstərir.
"Quru '"sağ ol'" - ifadəsi isə, şairin səmimiyyətsiz minnətdarlıqlara, formal münasibətlərə etirazdır.
"Tutacam dilimin yalan yerindən" -misrası isə şeirin ən güclü misrasıdı. Çünki, şair bununla demək istəyir ki, insan ilk növbədə özünü sorğu-suala çəkməli, öz yalanını boğmağa çalışmalıdır. Şair başqalarını deyil, əvvəlcə öz dilini, öz sözünü məsuliyyətə cəlb edir. Ona görə də bu misra şeirin mənəvi zirvəsidir.

Bu şeir daxili hesabat, mənəvi təmizlənmə və həqiqət axtarışının poetik etirafıdır. Müəllif keçdiyi həyat yoluna nəzər salır, ağrılarını gizlətmir, köhnə illüziyalardan imtina edir və ən sonda insanın ən çətin mübarizəsinin öz vicdanı və öz dili ilə olduğunu göstərir.
Mənim diqqətimi xüsusilə cəlb edən cəhət odur ki, şair bu şeirdə başqalarını ittiham etmir. O, əvvəlcə öz ruhunun ağrısını açır, sonra isə- "dilimin yalan yerindən tutacam"- deyərək ən ağır hökmü özünə verir. Elə buna görə də şeir oxucuda inam yaradır və təsir gücü qazanır.
Adilə Aslanovanın bu iki şeiri üzərində bir dost yanaşmada sözün səsini eşitdim, gözəlliyini görüb, bütün varlığımla ətrini duydum.
Sonda dəyərli ziyalımız, hörmətli şairəmiz Adilə Aslanova ya bol-bol yaradıcılığ uğuru arzulayıb, sözün səsini, gözəlliyini, ətrini seçdiyim bu şeirləri ilə mənə yaşatdığı üçün ona sağlam can sağlığı, uzun ömür, sevincli günlər arzulayıram.
Böyük səmimiyyətlə,
Elxas Comərd.
AYB-nin, "İti Qələm" Respublika Ədəbi Birliyinin və "Ağsu Yazarları" Ədəbi Birliyinin üzvü.