Nəhayət Məhəmməd qızı Şirinova
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü
ADPU-nun Quba filialı Heydər Əliyev Lektoriyasının müdiri

Tarixə nəzər saldıqda aydın görünür ki, xalqların taleyini yalnız silah və siyasi qərarlar deyil, eyni zamanda söz, fikir və informasiya da müəyyən etmişdir. Dövlətlərin gücü təkcə iqtisadi və hərbi potensialı ilə deyil, həm də informasiya məkanında nümayiş etdirdiyi mövqe, cəmiyyətin maariflənmə səviyyəsi və milli informasiya təhlükəsizliyi ilə ölçülür. Məhz buna görə də müasir dövrdə media artıq sadəcə xəbər istehsal edən institut deyil, dövlətçilik düşüncəsinin formalaşmasına, milli maraqların qorunmasına və beynəlxalq ictimai rəyin istiqamətləndirilməsinə xidmət edən strateji qüvvəyə çevrilmişdir.

Azərbaycan milli mətbuatının başlanğıcı olan 22 iyul 1875-ci il təkcə bir qəzetin – "Əkinçi"nin nəşrə başlaması deyil, bütöv bir xalqın maarifçilik hərəkatının başlanğıcı idi. Həsən bəy Zərdabi milli mətbuatın əsas missiyasını cəmiyyətə həqiqəti çatdırmaq, insanları elmə, tərəqqiyə və milli özünüdərkə səsləmək kimi müəyyən etmişdi. Aradan bir əsrdən artıq zaman keçməsinə baxmayaraq, həmin missiya öz aktuallığını itirməmiş, əksinə, rəqəmsal dünyanın yaratdığı yeni çağırışlar fonunda daha da əhəmiyyət qazanmışdır.
Bu gün informasiya sərhəd tanımır. Bir neçə saniyə ərzində dünyanın istənilən nöqtəsində yayılan məlumat ictimai rəyə, iqtisadiyyata, beynəlxalq münasibətlərə, hətta dövlətlərin milli təhlükəsizliyinə təsir göstərmək gücünə malikdir. Belə bir şəraitdə jurnalistika peşəsi yalnız məlumat vermək funksiyası daşımır. O, eyni zamanda, informasiyanın doğruluğunu yoxlamaq, manipulyasiyalara qarşı mübarizə aparmaq, cəmiyyətdə media savadlılığını artırmaq və ictimai etimadı qorumaq missiyasını yerinə yetirir.
XXI əsr artıq süni intellekt əsridir. Süni intellekt informasiyanın hazırlanması, emalı və yayılması prosesini kökündən dəyişdirir. Bu texnologiyalar medianın imkanlarını genişləndirsə də, eyni zamanda yeni risklər də yaradır. Deepfake videolar, saxta fotoşəkillər, manipulyativ məzmun, avtomatlaşdırılmış dezinformasiya kampaniyaları informasiya təhlükəsizliyinə ciddi təhdidlər yaradır. Belə bir dövrdə peşəkar jurnalistikanın əsas üstünlüyü texnologiya deyil, vicdan, məsuliyyət və etibarlılıqdır.

Azərbaycan da bu qlobal transformasiyanın fəal iştirakçılarından biridir. Son illər ölkəmizdə media sahəsində aparılan islahatlar, rəqəmsal transformasiya, informasiya təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və media institutlarının inkişafı dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Güclü media yalnız demokratik inkişafın deyil, həm də milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsi kimi qəbul edilir.
Bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın beynəlxalq informasiya platformalarında fəal iştirakıdır. Şuşada keçirilən Qlobal Media Forumları artıq dünyanın media gündəliyində xüsusi yer tutur. Bu forumlar müxtəlif ölkələrdən jurnalistləri, media rəhbərlərini, ekspertləri və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrini bir araya gətirərək qlobal informasiya mühitində qarşıda duran çağırışların müzakirəsinə geniş imkan yaradır.
Şuşanın belə mötəbər tədbirlərə ev sahibliyi etməsi dərin siyasi və mənəvi məna daşıyır. Bir vaxtlar işğalın ağrılarını yaşayan şəhər bu gün informasiya diplomatiyasının mühüm mərkəzlərindən biri kimi tanınır. Burada aparılan müzakirələr təkcə media problemlərini deyil, həm də qlobal informasiya təhlükəsizliyi, süni intellekt etikası, media dayanıqlılığı və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi strateji məsələləri əhatə edir. Bu isə Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun və təşəbbüskarlığının mühüm göstəricisidir.

Xüsusilə 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi informasiya cəbhəsinin əsl mahiyyətini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Həmin günlərdə Azərbaycan mediası operativlik, peşəkarlıq və milli məsuliyyət nümayiş etdirərək həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasında mühüm rol oynadı. Sosial media platformaları, rəqəmsal kommunikasiya vasitələri və ənənəvi media resursları vahid informasiya platforması kimi fəaliyyət göstərərək dezinformasiyaya qarşı mübarizədə mühüm nəticələr əldə etdilər. Bu təcrübə göstərdi ki, müasir müharibələr yalnız döyüş meydanında deyil, informasiya məkanında da aparılır.
Azərbaycan milli mətbuatının keçdiyi yol Həsən bəy Zərdabidən başlayaraq Üzeyir bəy Hacıbəyliyə, Cəlil Məmmədquluzadəyə, Əli bəy Hüseynzadəyə və bu günün peşəkar media nümayəndələrinə qədər uzanan böyük mənəvi məktəbdir. Bu məktəb xalqın milli yaddaşını qoruyur, tarixini yazır, cəmiyyətin inkişafına xidmət edir və gələcək nəsillərin dünyagörüşünü formalaşdırır.
Müasir jurnalist artıq yalnız qələm sahibi deyil. O, analitikdir, tədqiqatçıdır, rəqəmsal kommunikasiya mütəxəssisidir, faktçekinq bacarıqlarına malik peşəkardır və ən əsası, cəmiyyət qarşısında böyük mənəvi məsuliyyət daşıyan ziyalıdır. Süni intellekt informasiyanı hazırlaya bilər, lakin vicdanı, peşə etikasını, milli məsuliyyəti və vətəndaş mövqeyini əvəz edə bilməz.

Bu gün Azərbaycan mediasının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri gənc nəslin media savadlılığının artırılması, dezinformasiyaya qarşı immunitetin formalaşdırılması, milli informasiya məkanının qorunması və Azərbaycanın beynəlxalq informasiya siyasətinin daha da gücləndirilməsidir. Məhz bu istiqamətdə görülən işlər ölkəmizin informasiya təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
22 İyul – Milli Mətbuat Günü bizə bir daha xatırladır ki, mətbuat sadəcə peşə deyil, milli məsuliyyətdir. Bu gün sözün gücü dövlətlərin taleyinə təsir edir, həqiqətin müdafiəsi isə hər bir jurnalistin ən ali vəzifəsinə çevrilir. Həqiqətə xidmət edən media cəmiyyətin güzgüsü, dövlətin etibarlı tərəfdaşı və gələcəyin etibarlı bələdçisidir.
Milli mətbuatımızın bütün nümayəndələrini – jurnalistləri, redaktorları, fotoqrafları, operatorları, media tədqiqatçılarını, informasiya texnologiyaları sahəsində çalışan mütəxəssisləri və bu müqəddəs missiyaya xidmət edən hər kəsi 22 İyul – Milli Mətbuat Günü münasibətilə səmimi qəlbdən təbrik edirəm.

Arzu edirəm ki, qələmlərimiz həmişə həqiqəti yazsın, sözümüz milli maraqlarımıza xidmət etsin, informasiya məkanımız etibarlılığı, obyektivliyi və peşəkarlığı ilə dünyaya nümunə olsun.
Çünki zaman dəyişə bilər, texnologiyalar yenilənə bilər, süni intellekt yeni imkanlar yarada bilər. Lakin həqiqətin dəyəri, sözün məsuliyyəti və Vətən sevgisi heç zaman dəyişmir.
151 yaşımız mübarək əziz həmkarlarım!