Hüseyn İsaoğlu, yazıçı-publisist,
AYB-nin və AJB-nin üzvü

2011-ci ilin soyuq bir payız axşamı idi. Bakının mərkəzində, gur yağış altında hərəkət edən sərnişin avtobusunun pəncərəsi tərəfdə oturmuşdum. Şüşələr buğlanmışdı, çöldə tələsik addımlarla evə tələsən insanların siluetləri görünürdü. Dayanacaqların birində avtobusun qapısı açıldı və içəri soyuq küləyin müşayiəti ilə ortayaşlı bir qadın daxil oldu. İlk baxışda hamı kimi mən də onun dilənçi olduğunu düşündüm. Üstündəki palto köhnəlmişdi, ətəkləri sökülmüşdü, ayaqqabıları isə illərin yorğunluğunu daşıyırdı. Üzündəki dərin qırışlar çəkdiyi əzabların, ağrılı illərin xəritəsi kimi idi. Amma o, nə əl açdı, nə də kimsədən bir qəpik pul istəyəcəkmiş kimi baxdı. Onun baxışları tamamilə başqa bir aləmdə idi. O, yavaşca boş bir oturacağa əyləşdi və sanki içindəki vulkan bura qədər dözmüş kimi birdən-birə danışmağa başladı. Heç bir müqəddimə olmadan, heç kimin sualını gözləmədən, sadəcə ruhunun fəryadını bölüşürdü."Ona Ümid adını qoymuşdum," – dedi. Səsi titrəyirdi, amma avtobusun mühərrik səsini batıracaq qədər qətiyyətli və doğma idi. "Bütün gəncliyimi, sevgimi, ömrümü ona bəxş etdim. Gecələr ac qaldım, onu doydurdum. Soyuqda qaldım, onu geyindirdim. Tək bir arzum vardı – böyüyüb boya-başa çatsın, mənə arxa olsun. Gərək o adı qoymayaydım... İnsan özünə hər gün əzab verən bir kəlməni necə ad seçərmiş? İndi hər günüm, hər saniyəm ancaq o ümidin yolunu gözləməklə keçir".Məlum oldu ki, oğlu Ümid Birinci Qarabağ müharibəsində vətənin müdafiəsinə yollanmışdı. Ağır döyüşlərdən keçmiş, düşmənə qarşı mərdliklə vuruşmuşdu. 1994-cü ildə atəşkəs elan olunsa da, cəbhədə sular durulmamışdı. Ümid atəşkəs dövründə də xidmətini ön xətdə, səngərdə davam etdirirdi. Ana hər gün onun yolunu gözləyir, müharibənin böyük alovundan sağ çıxan balasından müjdəli xəbərlər umur, tezliklə evə dönəcəyi günü xəyal edirdi.
Lakin bir gün xəyanətkar düşmən atəşkəs rejimini növbəti dəfə pozdu. Cəbhə xəttində qəfil başlayan şiddətli atışmada Ümid və onun silah yoldaşları torpaqlarımızın müdafiəsi üçün irəli atıldılar. Həmin qeyri-bərabər döyüşdə Ümid qəhrəmancasına vuruşaraq şəhidlik zirvəsinə yüksəldi. Onun nəşini səngərdən çıxararkən hərbi formasının cibindən bir məktub tapılmışdı. Bu məktub onun kənddə gizlicə sevdiyi, gələcək xəyallarını qurduğu qıza ünvanlanmışdı. Ümid məktubda müharibədən sonra quracağı xoşbəxt yuvadan, sevgisindən bəhs etmiş, amma sanki şəhid olacağını hiss edibmiş kimi, "Əgər qayıtmasam, anam sənə əmanətdir" deyə yazmışdı.Bu acı xəbər və cibindən çıxan o yarımçıq qalmış sevgi məktubu ananın belini bükdü, dünyasını başına uçurdu. Lakin oğlunun nəşinin gətirildiyi gün, cənazənin uzaq Rusiya tərəflərdən, qürbətdən gəldiyi barədə kənddə şayiələr yayıldı. Ana isə ağlını itirmək dərəcəsinə gələn dərin kədər və travmadan ötəri daxilən bu reallığı qəbul edə bilmədi. O, Ümidinin şəhid olduğuna, o məktubun sahibinin torpaq altında yatdığına inanmaq istəmirdi. Onun zədələnmiş yaddaşı bu böyük ağrını pərdələmək üçün fərqli bir hekayə uydurmuşdu: oğlu güman ki, elə həmin məktubda yazdığı xəyalları gerçəkləşdirmək, böyük pullar qazanmaq üçün Rusiyaya getmişdi, sağ idi və bir gün mütləq geri dönəcəkdi... Çünki bir ana üçün oğlunun torpaq altında olması fikri, onun uzaq bir ölkədə sadəcə vəfasızlıq edib yaşaması fikrindən qat-qat ağır idi. Qadın bu şirin yalana sığınaraq hələ də oğlunun yolunu gözləyirdi.Qadın danışdıqca avtobusdakı səs-küy tamamilə kəsildi. Telefonuna baxan gənclər başlarını qaldırdı, hamı bu yaralı anaya tərəf döndü. O isə ətrafındakı baxışlara məhəl qoymadan pəncərədən çölə baxır, sanki yoldan keçən hər gəncin siluetində öz Ümidini axtarırdı.
Birdən onun baxışları qarşı tərəfdə, anasının qucağında oturan təxminən dörd-beş yaşlı balaca bir oğlan uşağına sataşdı. Qadının üzündəki o kədərli ifadə bir andaca yox oldu, yerini inanılmaz bir nur, analıq şəfqəti aldı. O, titrək addımlarla ayağa qalxdı və uşağa yaxınlaşdı. Astaca əyildi, arıq, qırışmış və soyuqdan göyərmiş əlləri ilə uşağın yumşaq saçlarını sığallamağa başladı. Uşağı elə bir diqqətlə, elə bir həsrətlə sığallayırdı ki, sanki zaman geriyə axmışdı. O, bu yad körpənin simasında, onun təmiz qoxusunda öz oğlunun uşaqlığını, şəhid olmazdan qabaq beşikdə laylay çaldığı o xoşbəxt günləri axtarırdı. Uşağın anası əvvəlcə bir qədər diksindi, ehtiyatla qadına baxdı. Amma qadının gözlərindən süzülən iki damla yaş və oradakı sonsuz, təmənnasız ana sevgisini görəndə heç nə demədi, sadəcə başını aşağı saldı. Avtobusda olan hər kəsin boğazı qəhərlənmişdi."Böyü, oğlum... sən böyü, amma ananı heç vaxt tək qoyma," – deyə yaşlı qadın uşağın qulağına pıçıldadı.Növbəti dayanacaqda avtobus dayandı, qapılar açıldı. Qadın heç kimə baxmadan, sakitcə pilləkənlərdən düşdü və payız yağışının yuyub apardığı Bakı küçələrində, dumanın içində gözdən itdi. Avtobus hərəkətə başladı, amma içəridəki o ağır, müqəddəs sükut uzun müddət pozulmadı. Bu hadisədən sonra içimdəki maraq və kədər məni rahat buraxmadı. Bir neçə gün sonra həmin kəndin qəbirstanlığına yollandım. Payız küləyi qəbirlərin üzərindəki qurumuş yarpaqları sovururdu. Uzaqdan, Şəhidlər xiyabanı tərəfdən gələn yanıqlı bir səs diqqətimi çəkdi.
Yaxınlaşdıqca ağ mərmərdən ucaldılmış, üzərində gənc bir əsgərin şəkli olan qəbrin qarşısında diz çökmüş bir qadın gördüm. Bu, Ümidin canından çox sevdiyi, cibindən məktubu çıxan həmin qız idi. Saçlarına erkən dən düşmüşdü, gözləri ağlamaqdan qızarmışdı. Əlində Ümidin son məktubunu sıxaraq, soyuq mərməri qucaqlayıb ağı deyirdi. Səsi dağları, daşları ağladacaq qədər dərin və acılı idi:



Onun fəryadı küləyin səsinə qarışıb göylərə ucalırdı. Bir tərəfdə oğlunun şəhidliyini qəbul edə bilməyib onun hələ də Rusiyadan gələcəyini zənn edən, ağlını itirmiş bir ana, digər tərəfdə isə gəncliyini bu soyuq mərmərə dönüb, hər gün bura ağı deməyə gələn bir sevgili... Ümid getmişdi, amma arxasında heç vaxt bitməyəcək, iki fərqli qadının qəlbində yaşayan böyük bir intizar və Ümid hekayəsi qoymuşdu.