İnsan ömrünün elə yaşları var ki, onu təqvimlə ölçmək bir az ədalətsizlikdir. Çünki təqvim yalnız günləri sayır, ömür isə gördüyün işləri, toxunduğun ürəkləri, dediyin sözləri, susduğun məqamları, kiminsə yadında qoyduğun izi sayır. 60 il də elə-belə rəqəm deyil. 60 il - bir insanın öz ömrünə baxıb “Mən bu dünyada nə etdim?” sualına cavab verdiyi yaşlardan biridir. “Xızı” qəzetinin baş redaktoru, zəngin ürək sahibi, qüdrətli qələm ustası Rafael Məmmədovun 60 yaşı da belə bir yaşdır. Amma Rafael müəllimin ömrünü təkcə illərlə hesablamaq mümkün deyil. Onun ömrünün bir hissəsi insanlarda, bir hissəsi sözdə, bir hissəsi qələmdə, bir hissəsi isə qəzet səhifələrində yaşayır. Və etiraf edək ki, qəzet də qəribə şeydir. Səhər doğulur, axşam qocalır. Dünən xəbər olan bu gün tarixə çevrilir. Amma yaxşı qəzetin bəzi sözləri var ki, kağız qocaldıqca cavanlaşır. “Xızı” qəzeti də həmin sözlərdəndir. Bu qəzetin arxasında bir adam dayanır: Rafael Məmmədov.



Baş redaktor olmaq - kənardan baxanda, stolun arxasında oturub yazılara baxmaq, imza atmaq, qəzetin nömrəsini hazırlamaq kimi görünə bilər. Amma qəzetçilikdə stolun arxasında oturan adam əslində minlərlə adamın arasında dayanır. Birinin dərdini dinləyir, birinin sevincini bölüşür, birinin narazılığını yazıya çevirir, bir başqasının səsini eşidilməzlikdən çıxarıb qəzet səhifəsinə gətirir.
Baş redaktor, bir növ, qəzetin vicdanıdır. Vicdanın isə məzuniyyəti olmur. Rafael Məmmədovun qəzetçilik yolu haqqında danışanda mənim yadıma bir köhnə fikir düşür: kənddə bir bulaq varsa, hamı onun suyundan içir, amma çox vaxt heç kim soruşmur ki, bu bulağın suyunu kim qoruyur. Qəzet də bulağa oxşayır. Səhifələri açırsan, söz içirsən. Xəbər içirsən, fikir içirsən, yaddaş içirsən. Amma o sözlərin arxasında gecələr yatmayan, səhərlər hamıdan tez oyanan bir adamın zəhməti dayanır. Rafael müəllim həmin bulağın keşikçilərindəndir.

Xızı isə adi rayon deyil. Xızıya baxanda adamın ağlına, ilk növbədə, dağ gəlir. Dağ da qəribədir: susur, amma çox şey danışır. Külək onun daşlarına toxunub keçib gedir, yağış onun sinəsinə düşüb torpağa qarışır, adamlar onun yollarından keçib öz ömürlərinə gedirlər. Dağ isə qalır.
Xızı da qalır. “Xızı” qəzeti də bu qalanlığın yazılı yaddaşlarından biridir.
Bir rayonun qəzetini çıxarmaq, əslində, bir rayonun yaddaşını qorumaq deməkdir. Bu gün doğulan uşaq, sabah məktəbə gedən şagird, bir gün hansısa uğura imza atan gənc, kənddə ömrünü başa vuran ağsaqqal, toy edən ailə, yas saxlayan ev, abadlaşdırılan küçə, əkilən ağac, açılan məktəb, keçirilən tədbir - bunların hamısı bir gün qəzetin səhifəsindən keçə bilər.
İllər sonra isə həmin səhifələrə baxan adam deyər: “Bax, bizim həyatımız belə olub.” Deməli, qəzet yalnız bu günü yazmır. Qəzet gələcəyin yaddaşına məktub göndərir. Rafael Məmmədovun ən böyük xidmətlərindən biri də budur: o, Xızının günlərini sözə çevirib. Sözə çevirmək isə asan iş deyil. Çünki sözün də çəkisi var.
Bir söz adamı sevindirər, bir söz adamı incidər. Bir söz dost edər, bir söz düşmən. Bir söz qapı açar, bir söz qapını bağlayar. Qəzetçilikdə isə söz bir az da ağırdır. Çünki yazılan söz artıq təkcə yazanın sözü deyil. O söz qəzetin sözü olur. Ona görə də qəzetçinin qələmi həm iti, həm də mərhəmətli olmalıdır.

Rafael müəllimin qəzetçilik fəaliyyətində bu iki cəhətin - prinsipiallıqla insan sevgisinin - yanaşı getməsi təsadüfi deyil. İnsanları tanımadan rayon haqqında qəzet çıxarmaq mümkün deyil. Xalqı tanımadan xalq üçün yazmaq da mümkün deyil. Məncə, yaxşı jurnalist əvvəlcə yaxşı dinləyici olmalıdır. Çünki insanın ən böyük ehtiyacı bəzən danışmaq yox, eşidilməkdir.
Rafael Məmmədovun illər boyu gördüyü işin mənası da bir qədər buradadır:



Bəlkə də buna görə “Xızı” qəzetini yalnız qəzet adlandırmaq azdır. O, həm də bir görüş yeridir. Orada Xızının adamları biri-birini tapır. Kiminin adı xəbərdə görünür, kiminin fikri müsahibədə, kiminin əməyinə verilən qiymətdə. Birinin şəklini qəzetdə görmək onun üçün bəzən böyük hadisədir.
Adam qəzetdə özünü görəndə anlayır ki, deməli, mən də bu dünyanın bir parçasıyam. Bu hiss çox qiymətlidir. Çünki insanın ən böyük ehtiyaclarından biri öz varlığının başqaları üçün də mənalı olduğunu hiss etməkdir. Rafael müəllim 60 yaşına belə bir işin içindən gəlib çıxıb. Bu yaşda insan geriyə baxanda yalnız keçdiyi yolu yox, yolun kənarında qoyduğu izləri də görür. İz isə maraqlı şeydir.
Ayaq izi yağışda silinir, sözün izi isə qalır, yaxşılığın, insanlara göstərdiyin hörmətin, bir gəncə verdiyin məsləhətin, bir yazara verdiyin imkanın, bir istedadı vaxtında görməyin, bir kədərli adamı dinləməyin izi qalır.



Həyatda bəzən böyük işlər görmək üçün böyük tribunalar lazım deyil. Bəzən bir otaq, bir masa, bir qəzet, bir qələm və insanlara hörmət kifayətdir. Dostumuz Rafael Məmmədovun 60 illik ömrünün ən qiymətli tərəfi də, məncə, budur: o, sözün içində insanı itirməyib. Çünki qəzetçilikdə ən böyük təhlükə sözün çoxalması, mənanın azalmasıdır.
Səhifələr dolur, amma ürək boş qala bilər. Rafael müəllimin yolunda isə səhifə ilə insanın arasında körpü var. Bu körpünün bir başında qəzet, o biri başında Xızı dayanır. Xızı haqqında danışanda bir az da Rafael müəllim haqqında danışmış oluruq. Rafael müəllim haqqında danışanda isə “Xızı” qəzeti yada düşür. Bu, artıq peşə münasibətindən böyük bir şeydir. Bu, ömür münasibətidir.
İnsan bir işə uzun illər xidmət edəndə həmin iş yavaş-yavaş onun xarakterinə çevrilir. Qəzet də Rafael müəllimin həyatında, sadəcə, peşə olmayıb. O, həyatının bir parçası olub. Bəlkə elə buna görə qəzetin hər nömrəsində bir az da onun nəfəsi var.
Baş redaktorun ən böyük uğuru öz adını qəzetdə çox yazdırmaq deyil.
Əksinə, elə bir qəzet yaratmaqdır ki, onun adı qəzetin adı ilə yanaşı çəkilsin. “Xızı” deyiləndə Rafael Məmmədovun, Rafael Məmmədov deyiləndə “Xızı” qəzetinin yada düşməsi illərin yaratdığı mənəvi bir qoşa imzadır. Bu imza kağızda yox, yaddaşdadır. İndi Rafael müəllimin 60 yaşı tamam olur.
65 ...
Bu rəqəmə bir az diqqətlə baxanda qəribə bir mənzərə yaranır. Sanki ömrün bir tərəfi arxada dayanıb, o biri tərəfi qabaqda yol gözləyir.



… Arxada xatirələr var, qabaqda isə hələ yazılmamış səhifələr. Jurnalistin ən böyük üstünlüyü də budur: o, həmişə yazılmamış səhifəyə inanır. Çünki qəzet hər gün yenidən başlayır.
Dünənki nömrə bitir. Bu günkü nömrə hazırlanır. Sabahkı nömrə isə hələ yoxdur. Deməli, həyatın özü də bir az qəzet kimidir. Hər gün yeni səhifə açılır. Əsas məsələ odur ki, o səhifəyə nə yazasan.
Rafael müəllim 60 il ərzində öz səhifəsinə çox şey yazıb: zəhmət, sədaqət, jurnalistika, insan münasibətləri, Xızı sevgisi, sözə hörmət. İndi isə qarşıda yenə ağ səhifələr var. Və ağ səhifə heç vaxt qorxulu deyil. Ağ səhifə ümiddir. Qələm varsa, deməli, hələ yazılacaq söz var.
Söz varsa, deməli, hələ görüləcək iş var. İş varsa, deməli, ömür davam edir.
Rafael müəllimə arzum budur ki, bundan sonrakı illəri də belə ağ və işıqlı səhifələrlə dolsun. Qələmi yorulmasın, sözü tükənməsin, “Xızı” qəzetinin səhifələrində yeni nəsillərin adı görünsün. Bu qəzet Xızının dünənindən sabahına uzanan bir yol olsun. Çünki qəzetin əsl ömrü onun kağızının ömrü deyil. Onun əsl ömrü insanların yaddaşındadır. İnsan da elədir.
Adamın əsl yaşı pasportda yazılan rəqəm deyil. Adamın əsl yaşı başqalarının qəlbində qoyduğu izdir.
Rafael Məmmədovun 60 yaşı var. Amma onun ömrünün yaşı, məncə, “Xızı” qəzetinin neçə illik yaddaşı varsa, o qədərdir. Bəlkə bir az da çox. Çünki qəzetlər bir gün saralır. Yaddaş saralmır.

İnsan gedir. Əməlləri qalır. Sözlər susur. Amma yaxşı sözün səsi uzun müddət eşidilir. Rafael müəllimin də ömründən gələn belə bir səs var. Bu səs Xızının dağlarından keçir, qəzet səhifələrindən keçir, insanların yaddaşına toxunur və deyir: “Sözə sahib çıxın. İnsanlara sahib çıxın. Yaddaşa sahib çıxın”.
60 yaşınız mübarək, Rafael müəllim! Qoy bundan sonrakı illəriniz əvvəlkilərdən daha işıqlı olsun, yolunuz uzun, sözünüz sanballı, qələminiz iti, ürəyiniz həmişə cavan qalsın, “Xızı” qəzetinin hər yeni nömrəsi sizin üçün yeni bir sevinc gətirsin, Xızının dağları kimi möhkəm, Xızının küləyi kimi azad, Xızının səhəri kimi aydın olasınız.
Və ən əsası...
Qoy illər keçdikcə sizin yaşınız artsın, amma sözə olan inamınız, insana olan hörmətiniz və həyata olan marağınız heç vaxt qocalmasın. Çünki bəzi insanlar altmış beş yaşına çatmır. Bəzi insanlar 60 yaşı mənalandırırlar. Rafael Məmmədov da həmin insanlardandır.

P.S.: Rafael Məmmədovun ad günü – yəni avqustun 31-dən biz Naftalanda müalicədəydik. Qələm dostumuz Cahan Salmanqızı bu xəbəri telefonla çatdıranda artıq gec idi, bildirdim ki, şəhərdə deyiləm. Amma o gündən qəlbimdən bir yük asılmışdı: hamıdan yazan mən indi qələmi niyə işlətməyim? Axı Rafael müəllim mənə simsar adamdır. Odur ki, bir az geciksə də, yəqin ki, Rafael müəllim təqsirimdən keçər...


Daşdəmir ƏJDƏROĞLU