(Əvvəli 09.10 mart tarixli Fb paylaşımımda)

Söz bəşər tarixinin ən böyük mənəvi sərvətlərindən biridir. O, yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də düşüncənin, duyğunun və ruhun ifadə formasıdır. İnsan qəlbində doğulan hisslər sözə çevrildikdə artıq sadə bir ifadə olmur — o, ruhun səsi, qəlbin harayı, bəzən də ilahi bir təcəlli kimi meydana çıxır. Poeziya isə sözün bu ilahi gücünün ən parlaq təzahürüdür.
Məhz bu baxımdan Brilyant Qurbanovanın — ədəbi mühitdə Brilyant Atəş imzası ilə tanınan şairin yaradıcılığı diqqəti cəlb edir. Onun şeirlərində söz yalnız poetik ifadə vasitəsi deyil; o, həm də qəlbin coşqusunu, ruhun çırpıntısını və insan duyğularının incə çalarlarını əks etdirən canlı bir enerji kimi çıxış edir.
Brilyant Atəşin misralarında sanki şair ruhunun köksə sığmayan çırpıntısı yaşayır. Şair qəlbi duyğularla dolanda söz artıq sərhəd tanımır — misralara çevrilərək oxucunun qəlbinə yol tapır. Bu misralar sevincin də, ağrının da, ümidin də, inamın da poetik ifadəsinə çevrilir. Elə buna görə də onun poeziyası oxucunu düşündürür, hiss etdirir və ruhən təsirləndirir.
Dünya ədəbiyyatında sözün gücü haqqında çoxlu fikirlər söylənmişdir. İngilis şairi Alexander Pope sözün təsirini ağacın yarpaqları ilə müqayisə edərək belə deyirdi:
“Sözlər yarpaqlara bənzəyir — çox yarpağı olan ağac az meyvə verir.”
Bu fikir poeziyada mühüm bir prinsipi ifadə edir: çox söz həmişə dərin məna demək deyil. Əksinə, az sözlə böyük məna yaratmaq poeziyanın ən incə sənətkarlıq göstəricilərindən biridir.
Brilyant Atəşin yaradıcılığında da bu prinsip aydın şəkildə hiss olunur. O, bəzəkli və ağır söz yığınından qaçaraq, sadə, lakin təsirli ifadələrlə oxucunun qəlbinə yol tapmağı bacarır. Şairin misralarında söz həm obraz yaradır, həm də dərin mənəvi təsir bağışlayır.
Şairin “Sığmır” şeirində bu poetik enerjinin aydın ifadəsini görmək mümkündür:
Qəlbim dolub köksü meydan eyləyir,
Şahə qalxıb bu meydana sığmayır.
Gah enişə, gah yoxuşa yan alır,
Alovlanıb heç bir yana sığmayır.
Bu misralarda qəlbin dolması şairin ilham və duyğu yükünün rəmzidir. Şahə qalxaraq sığmaması isə sözün sərhəd tanımayan azadlığını və yaradıcılıq enerjisini ifadə edir. Eniş və yoxuşlara yönələn hərəkət isə yaradıcı insanın daxili dünyasında baş verən ziddiyyətləri və poetik axtarışları simvolizə edir.
Şeirin növbəti bəndində bu daxili gərginlik və ilhamın təsiri daha da güclü şəkildə hiss olunur:
Xəyallarım əlçim-əlçim yeriyir,
Ürək yağım muma dönüb əriyir,
Göz üstündə qaş əyilib səyriyir,
Ruh döyüşür, artıq cana sığmayır.
Burada “xəyalların əlçim-əlçim yeriməsi” insanın arzularının addım-addım gerçəkləşməsini xatırladır. “Ürək yağının muma dönməsi” sevginin və duyğuların həssas təbiətini göstərir. Ruhun döyüşməsi isə yaradıcı insanın daxili aləmində baş verən gərginlik və ilham anlarının poetik ifadəsidir.
Şair növbəti bənddə yaradıcılıq ilhamının sərbəstliyini və gücünü belə təsvir edir:
Yatan qalxmaz ha harayla, ha dirəş,
Fərqi yoxdu ya ləl bəzə, ya kirəş,
Qoca deyib sevmədiyin bu Atəş —
Təb gələndə heç cahana sığmayır.
Bu misralarda “təb gələndə cahana sığmamaq” obrazı yaradıcı insanın daxili enerjisinin və ilham gücünün poetik rəmzi kimi çıxış edir. Burada söz həm təsvir vasitəsidir, həm də müəyyən mənada həyat fəlsəfəsini ifadə edən nəsihət xarakteri daşıyır.

Brilyant Atəş poeziyasında söz yalnız hisslərin ifadəsi ilə məhdudlaşmır. Şair söz vasitəsilə təbiəti, musiqini və insan duyğularını bir-biri ilə vəhdətdə təqdim edərək maraqlı poetik obrazlar yaradır. Onun “Oyayır” şeirində bu poetik sintez aydın hiss olunur:
Bu nə sirdir, nə möcüzə, İlahi,
Saz çalınır, gül dibçəkdə oynayır.
Sevgi ilə çəmənlikdən dərilən —
Döş üstündə tər çiçək də oynayır.
Bu misralarda təbiət, musiqi və söz bir-birini tamamlayaraq oxucunun təsəvvüründə canlı bir mənzərə yaradır. Şeirdə söz sanki ilahi bir enerji kimi təbiətlə qovuşur və poetik harmoniyaya çevrilir.
Şairin yaradıcılığında diqqət çəkən digər cəhətlərdən biri də sözün nəsihət və mənəvi mesaj daşımasıdır. Onun “Qızım” şeirində bu xüsusiyyət daha aydın şəkildə görünür:
Həyat gülşəninin xoşbəxt gülü ol,
Olmasın yolların dolağ, dar, qızım.
Allahdan həmişə xoş müjdələr al,
Yolunda dərələr, dağlar var, qızım.
Bu misralarda şair həm valideyn məhəbbətini, həm də həyat təcrübəsindən doğan səmimi bir nəsihəti ifadə edir. Burada söz təkcə poetik ifadə deyil, həm də mənəvi dəyər daşıyıcısı kimi çıxış edir.
Beləliklə, Brilyant Atəşin poeziyasında sözün ilahi gücü aydın şəkildə hiss olunur. Söz onun yaradıcılığında həm ilham mənbəyidir, həm təsvir vasitəsidir, həm də mənəvi mesaj daşıyıcısıdır. Şair az sözlə dərin məna yaratmaq prinsipinə sadiq qalaraq minimal ifadələrlə güclü poetik təsir yaradır.
Təbiət, musiqi və obrazların vəhdəti ilə Brilyant Atəş sözün sehrini oxucunun qəlbinə çatdırmağı bacarır. Onun poeziyasında söz yalnız ifadə vasitəsi deyil — o, ruhun səsi, qəlbin işığı və poetik enerjinin təcəssümüdür.
Çünki həqiqi poeziya elə bir gücdür ki, sözün sadəliyində belə insan ruhunun sonsuzluğunu duyurmağı bacarır.
(ardı var)
Elxas Comərd
AYB-nin, “İti Qələm” Respublika Ədəbi Birliyinin və “Ağsu Yazarları” Ədəbi Birliyinin üzvü,
“Vətən Övladı” və “Dəyənək” ictimai-siyasi və satirik qəzetlərinin təsisçisi.