Mən onu bir oxucu kimi uzun illərdir izləyirəm. Şeirlərini maraq və sevgi ilə oxuyur, yaradıcılığını daim diqqətdə saxlayıram. Təsadüfi deyil ki, ingilis dövlət xadimi və yazıçısı Uinston Çörçill deyirdi: “Cəsarət təkcə ayağa qalxıb danışmaq deyil, həm də oturub dinləməyi bacarmaqdır.”
Səadət Cahangirin yaradıcılığı ilə ictimai-siyasi fəaliyyəti bir-birini tamamlayan bütöv bir şəxsiyyət portreti yaradır. Onun poeziyasında da, ictimai mövqeyində də eyni prinsipiallıq, eyni iradə və eyni cəsarət hiss olunur.
Məşhur ingilis yazıçısı Samuel Smaylsın dediyi kimi: “Cəsarət – heç bir vəziyyətin sarsıda bilməyəcəyi enerji mənbəyi, möhkəm iradənin təzahürüdür.” Bu fikri Səadət Cahangirin şəxsiyyətinə aid etdikdə, onun iradəsini qıra bilməyən daxili gücü və mənəvi enerjisi aydın görünür.
XIII əsrin böyük sufi mütəfəkkiri, şair və filosofu Mövlana Cəlaləddin Rumi isə yazırdı: “Cəsarət ağıldan gəlirsə – cəsarətdir, məlumatsızlıqdan gəlirsə – cəhalət.”
Bu fikir üzərində düşünəndə anlayırsan ki, yaradıcı insanın sözü də, mövqeyi də məhz düşüncədən, idrakdan və mənəvi məsuliyyətdən qaynaqlanmalıdır. Səadət Cahangirin yaradıcılığı əsl cəsarət və elə bu dəyərlərin üzərində qurulur.
Samuel Smaylsın başqa bir fikri də bu baxımdan diqqətəlayiqdir: “Cəmiyyətin qınağı, hansı ki əxlaqın təməlidir, Allah qorxusu isə dinin mahiyyətidir — insanı idarə edən əsas qüvvələr bunlardır.”

Həqiqətən də, cəmiyyətin mənəvi nəzarəti zəifləyəndə, insanın daxilindəki məsuliyyət hissi də sarsılır. Belə hallarda həm vicdanın, həm də mənəvi dəyərlərin təsir gücü azalır. Buna görə də cəsarət yalnız danışmaq deyil, həm də vicdan, məsuliyyət və həqiqət qarşısında dürüst qala bilməkdir.
Bu gün Səadət Cahangirin Facebooko səhifəsində qarşıma çıxan şeiri bir vətəndaş olaraq illərlə rastlaşdığım narazıçılığımın elə bil sözlə çəkilmiş rəsmi idi. Deyərdim ki, bu şeir, məcmunca ictimai-siyasi, etiraz ruhun özündə cəm edən, vətəndaş narahatçılığı ilə seçilən güclü bir poetik nümunədir. Səadət xanım bu şeirdə hamımızın gördüyü cəmiyyətin ağrılarını, ədalətsizliklərini və ümidsizlik içində çırpınan insanların vəziyyətini fərdi hisslərindən çıxarıb qələmə alıb.
Şeirin əsas mövzusu hüququn, ədalətin və azad düşüncənin böhran yaşadığı bir cəmiyyətin mənzərəsidir. Səadət xanım yaşadığı mühitdə müşahidə etdiyi haqsızlıqları, saxta ümidləri və insanların qorxu içində susmasını bədii dillə ifadə edir.
Əsas ideya ondan ibarətdir ki, cəmiyyətdə qanun və ədalət öz yerini itirəndə, azad fikir təqib olunanda və insanlar qorxu altında yaşamağa məcbur ediləndə, ölkənin gələcəyi təhlükə altına düşür.

"Bu yoxsul məmləkətdə oğrular vəkildisə,
məhkəmələr oyuncaq, hakimlər şəkildisə:
hökmlər ertələnməz, silahlar çəkildisə-
boşalıb, təzədən bir ölümə qurulunca..."

Şeir çox sərt və ittihamedici misralarla başlayır. Burada "oğrular vəkildir", "hakimlər şəkildir" ifadələri məcazi məna daşıyır. Amma, bir həqiqəti mənim üçün ortaya qoyur. Bu günə qədər işim düşən ondan yuxarı hakimin iddialarım qarşısında cavab verə bilməmək halını görüb, doğurdanda "şəkil" olduğunu bu şeiri oxuyandan sonra başa düşdüm və bu sözün gözəl bir tapıntı kimi düşündüm.

Bununlada şair, hüquq sisteminin mahiyyətini itirdiyini, ədalətin formal xarakter aldığını vurğulayır.
"Silahlar çəkildisə" - ifadəsi isə artıq sözün, qanunun deyil, gücün hökm sürdüyünü göstərir. Son misradakı:
-"boşalıb, təzədən bir ölümə qurulunca..."- fikri həyatın davamlı şəkildə faciələr üzərində qurulduğunu ifadə edən təsirli bir bənzətmədir.

“ağ atlı oğlan” deyə, aldandıq bir süvara,
azad fikrin damğası –“sərxoş”, “səfil”, “avara”,
iki gənc küçəmizdə şüar yazdı divara,
polis özün yetirdi, döngədən burulunca..."

Azərbaycan və ümumiyyətlə Şərq təfəkküründə "ağ atlı oğlan" xilaskar obrazıdır. Şair xalqın böyük ümidlər bəslədiyi bir liderə və ya ideyaya aldandığını bildirir.
Azad düşüncəli insanların, “sərxoş”, “səfil”, “avara” kimi damğalanması cəmiyyətlərdə fərqli düşüncəyə qarşı dözümsüzlüyün göstəricisidir.
İki gəncin divara şüar yazması isə etirazın simvoludur. Polis obrazı dərhal meydana çıxır:-"polis özün yetirdi, döngədən burulunca..."
Bu misra nəzarətin, qorxunun və təzyiq mexanizmlərinin hər yerdə mövcudluğunu göstərir.

"elə bil həbs yatır bu evlər, bu çatılar,
həyat qaranlığına nə acılar qatılar,
bağlı pəncərələrə hardansa daş atılar,
kimsənin səsi çıxmaz şüşəsi qırılınca..."

Bu bənddə ümumi qorxu atmosferi yaradılır: - "elə bil həbs yatır bu evlər, bu çatılar..."
Burada evlər belə azadlıq məkanı deyil, həbsxana təsiri bağışlayır.
"bağlı pəncərələrə hardansa daş atılar, kimsənin səsi çıxmaz şüşəsi qırılınca..."
Bu misralar xüsusilə uğurludur. Şair insanların təhlükə yaxınlaşana qədər susduğunu, hadisələr onların öz qapısını döyməyincə reaksiya vermədiyini göstərir. Bu, vətəndaş laqeydliyinə yönəlmiş incə bir tənqiddir.
Şeirin ən ümidli, eyni zamanda ən düşündürücü hissəsi son bənddir.

mürgülü xor içində beş-on oyanıq hələ,
başımdan tüstü qalxır, çəkər bu yanıq hələ,
qarğaşada çalxanan yurdum bulanıq hələ,
lilindən kimlər çıxar suları durulunca...

Cəmiyyətin böyük hissəsi yuxudadır, lakin hələ də ayıq qalan insanlar mövcuddur.
"başımdan tüstü qalxır, çəkər bu yanıq hələ..."
Burada müəllifin daxili narahatlığı və vətəndaş ağrısı hiss olunur.
Şeir çox güclü bir sualla tamamlanır:
"qarğaşada çalxanan yurdum bulanıq hələ, lilindən kimlər çıxar suları durulunca..."
Bu misralarda həm ümid, həm də narahatlıq var. Şair soruşur: bu qarışıq dövr keçəndən, həqiqətlər üzə çıxandan sonra meydanda kimlər qalacaq? Kimlər təmiz çıxacaq, kimlər ifşa olunacaq?
Bu şeir sadəcə narazılığın ifadəsi deyil. O, bir vətəndaşın cəmiyyətin taleyi ilə bağlı keçirdiyi ağrının poetik manifestidir. Şair ümidsizlikdən danışsa da, son bənddəki "beş-on oyanıq" obrazı göstərir ki, o, hələ də tam ümidsiz deyil. Onun inamına görə, bulanıq sular nə vaxtsa durulacaq və həmin vaxt həm həqiqətlər, həm də həqiqi insanlar görünəcək.
Bu baxımdan şeir həm etiraz poeziyası, həm də vətəndaş məsuliyyəti daşıyan fəlsəfi düşüncə nümunəsi kimi dəyərləndirilə bilər.
Böyük səmimiyyətlə,
Elxas Comərd.
AYB-nin üzvü, "İti Qələm" Respublika Ədəbi Birliyinin və "Ağsu Yazarları" Ədəbi Birliyinin üzvü.