Son illərdə ölkədə qiymətlərin, gündəlik yaşayış xərclərinin, ərzaq məhsullarının, dərmanların, kommunal xidmətlərin və nəqliyyat xərclərinin artması əhalinin gəlirlərinə ciddi təzyiq göstərir. Xüsusilə minimum pensiya və əlilliyə görə pensiya alan insanların vəziyyəti daha həssasdır.
Bu gün Bakının ucqar qəsəbə və kəndlərindən şəhərə işləməyə gələn insanın qazancının müəyyən hissəsi elə yol xərcinə sərf olunur. Səhər evindən çıxıb işə gedən, axşam geri qayıdan və hər gün nəqliyyata pul ödəyən vətəndaş ayın sonunda hesablayanda görür ki, qazandığı pulun əhəmiyyətli hissəsi yalnız işə gedib-gəlməyə sərf olunub.



Pensiyaçı işləməyə gedib-gəlmir, amma onun da yol xərci var, kommunal xərci var, ərzaq xərci var, dərman xərci var. Üstəlik, yaşlı və əlilliyi olan insanın tibbi müayinəyə, aptekə, müalicəyə daha çox ehtiyacı ola bilər.
Belə bir şəraitdə 10 manatın dəyəri əvvəlki 10 manat deyil.
Marketə girəndə bunu hər kəs görür. Bir neçə məhsul alırsan, əlindəki pul sürətlə azalır. Aptekə gedirsən, bir neçə dərmanın qiyməti bir neçə on manata çatır. Kommunal ödənişlər, telefon, nəqliyyat və digər gündəlik xərcləri də əlavə etdikdə pensiyaçının cibində nə qalır?
Rəsmi rəqəmlərə görə, 2026-cı ildə ölkə üzrə minimum əmək pensiyası 320 manat, pensiyaçılar üçün yaşayış minimumu isə 245 manat müəyyən edilib. Minimum aylıq əməkhaqqı 400 manatdır.
Burada cəmiyyətin qarşısında ciddi bir sual dayanır:
İndiki qiymətlər və real yaşayış xərcləri fonunda bu məbləğlərlə insan ləyaqətli həyatını necə təmin etməlidir?
Məsələ yalnız minimum pensiyanın məbləğində də deyil. Uzun illər əmək fəaliyyəti göstərmiş, 30 ildən artıq əmək stajı olan, sosial sığorta ödənişləri etmiş, sonradan əlillik səbəbindən əmək qabiliyyəti məhdudlaşmış insanların da pensiya təminatı ayrıca diqqət tələb edir.
Əmək stajı insanın ömrünün illəridir.

İnsan 30-40 il işləyir, dövlət büdcəsinə və sosial sığorta sisteminə töhfə verir, əmək fəaliyyəti ilə ölkənin iqtisadiyyatında iştirak edir. Sonra yaş və ya əlillik səbəbindən əmək qabiliyyəti azalanda onun qarşısında yalnız bir sual qalır:
Bu illərin zəhməti bu gün mənim həyatımda nə qədər dəyər qazanıb?
Pensiya artımı əlbəttə ki, vacibdir. Lakin qiymətlərin artımı ilə gəlirlərin artımı arasında fərq yaranırsa, nominal artım vətəndaşın real həyatında ciddi dəyişiklik yaratmaya bilər.
Məsələn, pensiyanın artırılması ilə bağlı 6 ay əvvəldən söhbət gedirsə ki, 10 faiz artırılır, amma həmin müddətdə ərzaq, dərman, nəqliyyat və digər xərclər daha çox yüksəlirsə, vətəndaşın alıcılıq qabiliyyəti əvvəlki kimi qala, hətta zəifləyə bilər.
Yara yalnız üstünə 10 faiz məlhəm çəkməklə sağalmır.
Sosial siyasətdə də eyni prinsip keçərlidir: problemin dərinliyi nəzərə alınmadan edilən kiçik artımlar vətəndaşın real ehtiyacını tam qarşılamır.
Ona görə də minimum pensiyaların və xüsusilə aşağı pensiya alan əlilliyi olan şəxslərin pensiyalarının əhəmiyyətli şəkildə, ən azı iki dəfə artırılması məsələsinin müzakirəyə çıxarılması vacibdir.
Bu, sadəcə bir rəqəm məsələsi deyil.
Bu, insanın:
ərzaq ala bilməsi;
dərmanlarını vaxtında qəbul edə bilməsi;
kommunal borc qarşısında çətin vəziyyətə düşməməsi;
həkimə və xəstəxanaya gedə bilməsi;
nəqliyyat xərclərini ödəyə bilməsi;
normal qidalanması;
yaşadığı evdə minimum rahatlığı təmin edə bilməsi məsələsidir.
Pensiya insanı yaşatmaq üçün olmalıdır, sadəcə ayı başa vurmaq üçün yox.

Bir başqa mühüm məsələ də əlilliyi olan şəxslərin sosial müdafiəsidir. Dövlətin rəsmi məlumatlarında ümumi səbəblərdən əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslər üçün ayrıca aylıq sosial müavinətlər nəzərdə tutulur. Lakin əmək pensiyası hüququ olan şəxslərdə pensiyanın məbləği onların fərdi sığorta tarixçəsi və pensiya hesablanması qaydaları ilə bağlıdır.
Deməli, burada şəffaflıq da vacibdir.
Vətəndaş bilməlidir:
30 il, 35 il, 40 il əmək stajının hər biri onun pensiyasında necə nəzərə alınıb?
Əmək stajı nə qədər çoxdursa, sosial sığorta ödənişləri nə qədər böyükdürsə, bunun pensiyada real qarşılığı necə müəyyən edilir?
Bu suallara vətəndaşın anlayacağı sadə və aydın cavab verilməlidir.
Bazar od tutub yanır, sosial ödənişlər isə real həyatın tempinə çatmalıdır.
İnsan bazara gedəndə statistik rəqəmlə deyil, qiymət kağızı ilə üz-üzə qalır.
Aptekə gedəndə hesabatla deyil, dərmanın qiyməti ilə qarşılaşır.
Avtobusa minəndə iqtisadi göstəriciyə deyil, gediş haqqına pul ödəyir.
Kommunal xidmətləri ödəyəndə də dövlət statistikasını deyil, qarşısındakı hesabı görür.
Ona görə sosial siyasət hazırlanarkən rəsmi inflyasiya göstəricisi ilə yanaşı, pensiyaçının real istehlak səbətinə də xüsusi diqqət yetirilməlidir.
Ərzaq, dərman, kommunal xidmətlər və nəqliyyat pensiyaçının büdcəsində hansı yükü yaradırsa, sosial ödənişlərin müəyyən edilməsində həmin yük də nəzərə alınmalıdır.
Biz dövlət büdcəsinə yük yaratmaq naminə deyil, insanın minimum layiqli həyat hüququnu qorumaq naminə bu məsələləri gündəmə gətirməliyik.
Pensiyaçı dilənmir.
Əlilliyi olan insan dilənmir.
Uzun illər işləyən və əmək stajı toplayan vətəndaş da öz haqqını tələb edəndə dilənmir.
O, ömrünün əməyinin qarşılığını istəyir.
Bu səbəbdən aidiyyəti dövlət qurumları qarşısında konkret təkliflər qoyulmalıdır:
Birincisi: minimum pensiyalar real yaşayış xərclərinə uyğun yenidən nəzərdən keçirilməlidir.
İkincisi: aşağı pensiya alan əlilliyi olan şəxslərin sosial müdafiəsi gücləndirilməlidir.

Üçüncüsü: uzun əmək stajının pensiyanın məbləğinə təsiri daha ciddi şəkildə nəzərə alınmalıdır.
Dördüncüsü: pensiya artımları yalnız faizlə deyil, əhalinin real alıcılıq qabiliyyəti nəzərə alınmaqla müəyyən edilməlidir.
Beşincisi: dərman, tibbi xidmət və nəqliyyat xərcləri yüksək olan pensiyaçı və əlillər üçün əlavə sosial güzəştlər genişləndirilməlidir.
Altıncısı: sosial ödənişlərin artımı ilə yanaşı, qiymətlərin səbəbləri və əhalinin alıcılıq qabiliyyətinə təsiri də açıq şəkildə müzakirə edilməlidir.
Cəmiyyətin gözləntisi yalnız yeni sərəncam deyil. Real nəticədir.
İnsan istəyir ki, ayın sonunda pensiyası bitəndə özü də bitmiş kimi hiss etməsin.
Bu gün sosial siyasətin qarşısında duran əsas sual budur:
Vətəndaşa sadəcə faizlə artım vermək lazımdır, yoxsa onun real həyatını yaxşılaşdıracaq səviyyədə sosial təminat yaratmaq?
Cavab rəqəmlərdə deyil, insanların gündəlik həyatındadır.
Çünki bazar od tutub yanırsa, 10 faizlik artımla sosial yara sağalmır.