Bəzən insanın taleyinə baxırsan və bir ömrün bu qədər ağrını necə daşıdığını anlamaqda çətinlik çəkirsən. Sanki həyat əvvəlcə onun çiyinlərinə dünyanın yükünü qoyur, sonra isə bu yükün altında sınmadan qalmağı tələb edir. Xeyrulla Mais oğlu İbrahimovun ömrü də belə idi. O, Vətənin ağır günlərində şəxsi taleyini arxa plana keçirib xalqın taleyini düşünən, öz dərdini içində saxlayaraq torpağın ağrısını yaşayan oğullardan biri idi. Döyüş meydanında onu “Kobra” çağırırdılar. Lakin bu adın arxasında yalnız düşmənin qorxduğu cəsur zabit deyil, anasının gözündə hələ də balası olan bir oğul, övladlarının dünyasında ata, ailəsinin dayağı və xalqın ehtiramla xatırlayacağı şəhid dayanırdı.
Şəhid haqqında yazmaq çətindir. Onun adını kağıza köçürmək mümkün olsa da, yoxluğunu sözə çevirmək olmur. Adını yazırsan, ürəyin ağrıyır. Həyat yolunu xatırlayanda gözlərinin önündə bir insanın taleyi canlanır. Sonra anlayırsan ki, bəzi ömürlər yalnız yaşandığı illərlə deyil, geridə qoyduğu izlərlə ölçülür. Xeyrulla İbrahimovun ömrü də özündən sonra dərin iz buraxıb. Bu izin adı Vətən sevgisi, rəngi üçrəngli bayrağımız, kölgəsi isə heç vaxt çəkilməyəcək nisgildir.



Xeyrulla 1971-ci il aprelin 19-da Bakıda dünyaya gəlmişdi. Hərb sənətini seçmiş, Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə, daha sonra isə Xmelnitski Ali Artilleriya Komandanlıq Məktəbində təhsil almışdı. Onun həyat yolu gənc yaşlarından Vətənə xidmətlə bağlanmışdı. Birinci Qarabağ müharibəsində Laçının, Qubadlının, Zəngilanın, Cəbrayılın, Füzulinin və Tərtərin müdafiəsi uğrunda döyüşmüş, müharibənin ağrısını öz taleyində yaşamışdı. 1994-cü ilin martında Füzulinin Aşağı Seyidəhmədli kəndi istiqamətində yaralanmışdı. Ancaq bu ağrını da ailəsindən gizlətmişdi. Çünki əsgər üçün bəzən öz yarasından çox, doğmalarının narahatlığı ağır olur.
İllər keçdi. Müharibə səngərləri arxada qaldı, amma Qarabağın dərdi Xeyrullanın ürəyindən çıxmadı. Hərbçi olmaq onun üçün təkcə peşə yox, həm də and, məsuliyyət və torpaq qarşısında vicdan borcu idi. O bilirdi ki, Vətənin ağrısı bitməyincə insanın rahatlığı da tam olmayacaq.
Sonra həyat onun qarşısına başqa bir sınaq çıxardı. 2020-ci ilin iyununda həyat yoldaşı Pərvanəni ağır xəstəlikdən itirdi. Bu, bir insanın daşıya biləcəyi ən ağır itkilərdən biri idi. İki insanın birlikdə qurduğu həyat bir anda yarımçıq qalmışdı. Evdə həyat yoldaşının yoxluğu, uşaqların gözlərində cavabsız suallar, hər küncdə xatirələr... Bütün bunları artıq bir ata təkbaşına daşımalı idi.
İnsan bəzən başqasının dərdini uzaqdan görür və təsəlli vermək üçün söz axtarır. Amma elə dərdlər var ki, söz onların qapısına qədər gedir, içəri girməyə cəsarət etmir. Həyat yoldaşını itirmək də belə dərdlərdəndir. Xeyrulla üçün bu itkinin ağrısı hələ təzə idi. Övladlarının ona ehtiyacı vardı. Qızı Ləmanın, oğlu Anarın gözləri yollarda qalmamalı, başlarını atasının çiyninə söykəyəndə özlərini güvəndə hiss etməli idilər. O, həm ata olmalı, həm ana yoxluğunu ovutmalı, həm də həyatın qəfil açdığı böyük yaranın içində ayaqda qalmalı idi.



2020-ci il sentyabrın 27-də İkinci Qarabağ müharibəsi başlayanda Xeyrullanın qarşısında yenə seçim dayanmışdı. Doqquz ilə yaxın ehtiyatda olan, ailə faciəsi yaşamış və övladlarını böyütmək məsuliyyəti daşıyan bir insan evində qala bilərdi. Heç kim onu qınamazdı. Çünki onun da ailəsi, ağrısı və yarımçıq arzuları vardı.
Ancaq Xeyrulla başqa cür düşünürdü. İçində Vətəndən gələn bir çağırış vardı və bu çağırış şəxsi ağrılarından güclü idi. Anasının xatirələrində yaşayan həmin sözlər bu gün də insanı düşündürür: “Ana, Vətənin də mənə ehtiyacı var”.
Bu cümlədə sadəliklə yanaşı, böyük bir məsuliyyət də var. Burada özünü göstərmək istəyi yox, Vətəni özündən üstün tutan bir oğulun qərarı görünür. O bilirdi ki, evdə onu gözləyən övladları var. Həyat yoldaşının ölümündən sonra ailəsinin dayağı yalnız özüdür. Amma bir həqiqəti də anlayırdı: torpağın azadlığı uğrunda mübarizə aparan xalqın hər bir oğlunun üzərinə məsuliyyət düşür.
Beləcə, Xeyrulla cəbhəyə yollandı. Yenə Vətənin çağırışına cavab verdi.
Bəlkə də insanın qəhrəmanlığı elə budur: öz dərdinin içində itib-batmadan başqasının dərdinə əl uzatmaq, evinin qaranlığını ürəyində daşıya-daşıya Vətənin sabahına işıq aparmaq. Xeyrulla bunu etdi. Birinci müharibədə müdafiə etdiyi torpaqlara ikinci dəfə qayıtdı. Cəbrayılın, Füzulinin, Zəngilanın, Qubadlının və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etdi. Döyüş meydanında “Kobra” adı ilə tanınan bu zabit cəsarəti və peşəkarlığı ilə seçildi.
Amma müharibənin öz qanunları var. Orada hər kəs sabahın açılacağına inanaraq bu günü yaşayır. Hər kəsin içində evə qayıtmaq arzusu olur. Əsgər döyüşün ortasında bir anlıq anasını, atasını, övladını və sevdiyini xatırlayır. Bəzən bir telefon zəngi bütün yorğunluğu unutdurur. Bəzən doğmaların səsi ən ağır səngərdə belə insana rahatlıq verir.
Xeyrulla da anasını arxayın salmağa çalışırdı. Döyüşlərin içindən ona zəng edir, narahat olmamasını istəyirdi. Ana isə oğlunun səsinə inanmaq istəyirdi. Axı ana üçün övladının səsi onun sağ olduğuna dair ən böyük sübutdur. Bu səsi eşidəndə ürəyindəki qorxunu bir qədər kənara çəkir, gecəni nisbətən rahat keçirir. Ananın ağlına nə gələr ki, bir gün o telefon susa bilər? Bir gün həmin səs bir daha eşidilməz? Bir gün evin qapısı açılar, amma ana oğlunun özünü deyil, yoxluğunu qarşılayar?
Ana ürəyi belə xəbərləri qəbul etmir. Etmək də istəmir. Övladının ölümü xəbərlə gəlsə belə, ana qəlbində onun sağ qalacağına dair kiçik bir ümid saxlayır. Düşünür ki, bəlkə yanlışlıqdır, bəlkə xəbər doğru deyil, bəlkə indicə qapı döyüləcək və oğlu içəri girib “Ana, mən gəldim” deyəcək.
Xeyrullanın anası Xalidə xanımın qəlbində də belə bir ümidin yaşadığını təsəvvür etmək çətin deyil. O, oğlunu qorumaq istəyirdi. Analar belədir: övladları böyüsə, saçlarına dən düşsə, rütbələri ucalıb hamının hörmətini qazansalar da, ana gözündə yenə qorunmağa ehtiyacı olan baladırlar.
Və nəhayət, 2020-ci il oktyabrın 26-da Xocavənd istiqamətində gedən ağır döyüşlər zamanı Xeyrulla Mais oğlu İbrahimov qəhrəmancasına şəhid oldu.
Bu tarix onun ailəsi üçün ömrün ən ağır səhifəsinə çevrildi. Daha ağrılısı isə həmin gün oğlu Anarın doğum günü idi. Ata oğluna zəng edib onu təbrik edə bilmədi. Xalidə ana bu səssizliyin içində dəhşətli həqiqəti duydu. Övladını heç vaxt unutmayan Xeyrullanın zəng etməməsi artıq adi gecikmə deyildi. Ana ürəyi bəzən ağılın qəbul etmək istəmədiyi həqiqəti hamıdan əvvəl hiss edir.
Təsəvvür edin: bir evdə uşağın doğum günüdür. Belə günlərdə telefon zəngləri olur, təbriklər səslənir, ata övladına xoş sözlər deyir. Uşaq atasının səsini eşitmək istəyir. Ana isə telefonun hər zəngində ümid edir ki, bəlkə bu dəfə Xeyrulladır. Amma zəng gəlmir. Gecə düşür, saatlar keçir, ümidlər azalır. Bir evdə doğum günü ilə ölüm xəbəri eyni ağrının içində birləşir…



Bir ata oğlunun dünyaya gəldiyi günü təbrik edə bilmədi. Oğul isə böyüdükcə atasının yoxluğunu öz doğum günlərində də yaşayacaqdı. Hər il həmin tarix gələndə bir tərəfdən yaşının üstünə yaş gələcək, digər tərəfdən qəlbindəki boşluq yenidən hiss olunacaqdı. İnsan böyüyür, zaman keçir, xatirələr uzaqlaşır, amma bəzi günlər təqvimdən silinmir. Çünki onlar, sadəcə, tarix deyil, yarımçıq qalmış bir ömrün yaddaşda qalan sözləridir.
Xeyrullanın övladları atasız qaldılar. Anaları da artıq həyatda yox idi. Bir ailənin iki dayağı bir ilin içində, cəmi bir neçə ay ərzində əbədiyyətə qovuşdu. Bu, sözlə ifadəsi çətin olan faciədir. Ata Vətən üçün canından keçdi, övladları isə Vətənin qəhrəmanlıq tarixinin ən ağır səhifələrindən birini öz talelərində daşımalı oldular.
Bəli, biz şəhidlərimizlə fəxr edirik. Onların adını çəkəndə qürur duyur, qəhrəmanlıqlarından danışır, məzarları önündə baş əyirik. Bütün bunlar müqəddəsdir. Amma qürurun arxasındakı insan ağrısını da görmək lazımdır: şəhid evindəki boş stulu, atasının səsini xatırlayan uşağı, hər dəfə qapıya intizarla, həm də ümidlə baxan ananı, bir daha gəlməyəcək telefon zəngini. Şəhidlik ucalıqdır, amma o ucalığa gedən yolun hər addımında bir insanın ürəyi döyünür. Həmin ürək dayandıqda isə arxada qalan saysız-hesabsız ürək ağrı ilə yaşamağa davam edir.
Xeyrulla İbrahimovun adı bu gün yalnız döyüş meydanında göstərdiyi şücaətlə xatırlanmır. O, Vətənə sədaqətin, zabit şərəfinin, ata məsuliyyətinin və insan iradəsinin nümunəsidir. Ölümündən sonra “Azərbaycan Bayrağı” ordeni, “Vətən uğrunda” və “Xocavəndin azad olunmasına görə” medalları ilə təltif olunması onun xidmətlərinə verilən dövlət qiymətidir. Ancaq heç bir orden və medal övladlarının atasına həsrətini əvəz edə bilməz. Heç bir fəxri ad anaya oğlunu yenidən qucaqlamaq imkanı verməz. Çünki insanın yoxluğu bəzən bütün təltiflərdən ağır olur.
Bu gün Xeyrullanın məzarı önündə dayananda yalnız bir qəhrəmanın qarşısında baş əymirik. Bir ananın göz yaşlarını, iki övladın nisgilini, bir ailənin yarımçıq qalmış həyatını da düşünürük. Orada özümüzə belə bir sual veririk: insan Vətənini nə qədər sevə bilər ki, ən ağır dərdini belə bir kənara qoyub onun köməyinə getsin? Cavab Xeyrullanın həyatında gizlənir. O, Vətəni sevirdi. Öz ağrısının içindən çıxıb torpağın ağrısına sarılacaq qədər sevirdi.
Bu gün “Kobra” deyəndə gözlərimizin önündə cəsur bir zabit canlanır. Amma bu adın arxasında anasının “oğlum” deyə çağırdığı Xeyrullanı da görmək lazımdır. Övladlarının başını sığallayan atanı, ailəsinin qayğısını çəkən insanı, çətin günlərdə doğmalarını arxayın salmağa çalışan oğulu da xatırlayaq. Çünki qəhrəmanlar göydən düşmürlər. Onlar bizim aramızda yaşayır, bizim kimi sevinir, ağrıyır və sevdiklərini qorumağa çalışırlar. Sadəcə, Vətənin taleyi onları elə bir məqamla üz-üzə qoyur ki, şəxsi həyatlarını ümumi taleyin qarşısında geri çəkirlər. Xeyrulla da həmin məqamda öz qərarını verdi. O, Vətənin çağırışına getdi. Geri dönmədi. Amma adını, şərəfini və əməllərini xalqının yaddaşına əmanət qoydu.
Bəlkə də şəhidlərin ən böyük təsəllisi budur: onların uğrunda can verdiyi torpaqda bu gün uşaqlar böyüyür, məktəblər açılır, evlərin pəncərələrindən işıq süzülür, analar övladlarını sağ-salamat evə çağırırlar. Bayrağımız azad torpaqlarda dalğalanır.



Onun döyüşdüyü torpaqlarda sülhün nəfəsi duyulsun deyə, o, ömrünün son nəfəsini Vətənə verdi. Ancaq bir həqiqət də var: Vətən torpağı şəhid qanını qəbul edir, xalq onun adını ucaldır, tarix qəhrəmanlığını yazır, amma ana ürəyi bu itkiyə heç vaxt tam alışmır. Hər bayramda, hər ad günündə, hər payız axşamında bir xatirə yenidən qapını döyür. Xeyrullanın anası üçün oğlunun adı heç vaxt keçmiş zamanda olmayacaq. Övladları üçün ata yoxluğu da yalnız bir söz deyil, böyüdükcə başqa cür hiss edilən, hər yaşda yeni bir ağrıya çevrilən həsrətdir…
İndi Xeyrullanın adı bir küçədə, ordenlərdə, rəsmi sənədlərdə və xalqın yaddaşında yaşayır. Amma ən çox azad Azərbaycanın səmasında dalğalanan bayrağımızda yaşayır. Çünki o bayrağın rənglərində torpağın azadlığı uğrunda can verən oğulların qanı, anaların göz yaşı və övladların həsrəti var.
Əziz Xeyrulla, sən Vətənin çağırışına cavab verdin. Ömrünü xalqının sabahına bağışladın. Bu gün adını ehtiramla çəkir, ruhun qarşısında baş əyirik. Sənin qəhrəmanlığın tarix, yoxluğun isə bitməyəcək bir nisgildir.
Sənin adın çəkiləndə yalnız “Kobra”nın igidliyi yada düşməsin. Anasının qəlbindəki oğul da xatırlansın. Övladlarının atasına olan həsrəti də unudulmasın. Bir insanın Vətən üçün necə böyük fədakarlıq etdiyini danışarkən ailəsinin çəkdiyi ağrını da nəzərə alaq. Çünki şəhidlər ölmürlər, - deyirik. Bu, doğrudur. Onlar xalqın yaddaşında, Vətənin torpağında, bayrağın kölgəsində yaşayırlar. Amma onların yoxluğunu yaşayanların ürəyində elə bir yer var ki, orada zaman da susur, təsəlli də aciz qalır.
Xeyrulla Mais oğlu İbrahimov!
Sən Vətən uğrunda şəhid oldun. Adın tariximizin şərəfli səhifəsindədir. Yolun qəhrəmanlıq yoludur. Yoxluğun isə bu xalqın qəlbində daşıdığı müqəddəs ağrılardan biridir.
Ruhun şad olsun, qəhrəman zabit!
Arzu edək ki, azad torpaqlarımızda dalğalanan üçrəngli bayrağımız hər zaman sənin adını xatırlatsın, övladların səninlə fəxr etsin, xalqın səni unutmasın. Qoy heç bir ana oğlunun yolunu gözləyib belə bir xəbər almasın, heç bir uşaq doğum günündə atasının səsini həsrətlə gözləməsin.
Sənin ömrün yarımçıq qaldı, amma Vətənə olan sevgin yarımçıq qalmadı.
Sən getdin, Xeyrulla...
Amma Vətənin ürəyində adınla döyünən bir ürək qaldı.
Və o ürək səni heç vaxt unutmayacaq.

Daşdəmir ƏJDƏROĞLU