Azərbaycanın qədim ozan-aşıq sənətinin görkəmli nümayəndələrindən biri, Şirvan aşıq məktəbinin ustad-şairi Aşıq Pənah (Əlipənah Ələsgər oğlu Pənahov) 12 dekabr 1926-cı ildə Salyan rayonunun Aşağı Surra kəndində dünyaya göz açmışdır. Zəngin yaradıcılıq irsinə malik olan sənətkar ənənəvi aşıq havaları ilə yanaşı, yeni havalar və məşhur lirik mahnılar bəstələmiş, həmçinin bir sıra kitabların və dastanların müəllifi olmuşdur. Erkən yaşlarından saza, sözə olan sonsuz həvəsi onu Şirvan aşıq mühitinin qaynar ağuşuna atmış və o, 1948-ci ildən etibarən peşəkar aşıq-şair kimi fəaliyyətə başlamışdır.
Aşıq Pənah sənətdə həmişə ustad-şagird ənənələrinə sadiq qalmış, Şirvanın görkəmli sənətkarları Aşıq Qurbanxan və Aşıq Bəylər Qədirovdan bəhrələnmişdir. O, özünün məşhur "Öyrənibdir" qoşmasında bu ustadnamə ənənəsini belə ifadə edirdi:



Ustadın fitri istedadı, bəstəkarlıq qabiliyyəti və poetik dili onu qısa zamanda elin sevimlisinə çevirdi. 1967-ci ildə o, respublikanın "Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüş, 1974-cü ildə isə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü seçilmişdir. Aşıq Pənah təkcə mahir ifaçı deyil, təkrarsız yaradıcı idi. O, "Sülh" və "Pambıqçılar" adlı 2 dastanın, həmçinin 128-dən çox gəraylı və qoşmanın müəllifidir. Sağlığında oxucuların ixtiyarına verilən "Saz və söz" (1963), "Məhəbbətdən danışaq" (1966), "Təzə söz, təzə mahnı" (1971) və "Mənim sazım" (1978) kitabları aşıq poeziyamızın dəyərli nümunələridir.

Onun poeziyasında insan mənəviyyatı, təbiətin gözəlliyi və saf məhəbbət aparıcı mövzulardandır. "Olduda" şeirində baharın gəlişi ilə aşiqin daxili dünyasının vəhdəti heyranedici tərzdə verilir:



Məhəbbət mövzusunda yazdığı "Danışır" qoşmasında isə daxili hisslərin musiqi və təbiətlə dialoqu canlanır:



Elin bayramını, azadlığı və halal əməyi tərənnüm etdiyi "Mənim sazım" rədifli şeirində isə sənətkar öz alovlu ürəyinin səsini xalqa çatdırırdı:


Aşıq Pənahın yaradıcılığında öyüd-nəsihət, ictimai eyiblərin tənqidi xüsusi çəkiyə malikdir. Müəllif "Yaxşıdır" qoşmasında cəmiyyətdəki mənəvi aşınmaları, ikiüzlülüyü məharətlə ifşa edərək halal əməyin ucalığını göstərir:



Eyni fəlsəfi baxış onun "İnciyər" şeirində də davam edir. O, insanın zəhmətlə ucaldığını, eldən-obadan ayrı düşən sənətkarın yoxluğa məhkum olduğunu vurğulayır:



Aşıq Pənah təkcə Şirvan mühitində deyil, bütün Azərbaycan aşıqları arasında böyük nüfuza malik idi. Onun Göyçə-Kəlbəcər aşıq məktəbinin böyük ustadı Aşıq Şəmşirə həsr etdiyi "Çal, oxu" qoşması sənətkarlar arası dostluğun və ehtiramın ən gözəl poetik abidəsidir:



Ömrünün son illərində belə sənət eşqi ilə coşan, elindən ilham alan ustad "Qocalarmı heç" şeirində sanki özünün fiziki yoxluğundan sonra da yaşayacaq mənəvi ömrünü xəbər verirdi:



Görkəmli sənətkar 26 avqust 1978-ci ildə, yaradıcılığının ən yetkin dövründə, 52 yaşında haqq dünyasına qovuşdu. Lakin onun fiziki ömrü bitsə də, xatirəsinə bəslənən dövlət və xalq sevgisi heç zaman tükənmədi. Salyan rayonunda onun adına bir küçə və bir məktəb verilmiş, sənətkarın zəngin irsini qoruyan ev-muzeyi yaradılmışdır. Hər il Şirvan aşıq mühitinin bu parlaq simasının xatirə gecələri keçirilir, sazı və sözü nəsillərdən-nəsillərə ötürülür. Torpaqdan və eldən güc alan Aşıq Pənahın adı Azərbaycan mədəniyyət tarixinə silinməz izlərlə yazılmışdır.

Hüseyn İsaoğlu, yazıçı-publisist,
AYB-nin və AJB-nin üzvü