Novruzəli Aslanov,
Milli Məclisin deputatı


Bəşəriyyət tarixində insanın özü haqqında təsəvvürünü süni intellekt qədər dəyişdirmək potensialına malik ixtiralar çox az olub. Kimisi onu böyük heyranlıqla qarşılayır, kimisi isə narahatlıq və qorxu ilə. Bəziləri süni intellekti elmin ən böyük nailiyyətlərindən biri hesab edir, digərləri isə onu bəşəriyyətin gələcəyi üçün təhlükə kimi qiymətləndirir. Lakin mənim fikrimcə, əsas məsələ süni intellektin özü deyil. Əsas sual həmişə eyni olaraq qalır: insan kimdir?Bu məqalənin adı ilk baxışda gözlənilməz görünə bilər. Kimsə soruşa bilər: "Süni intellekt" və "Yaradan" anlayışlarını ümumiyyətlə yanaşı işlətmək olarmı? Cavabım bəlidir – əgər söhbət onları müqayisə etməkdən deyil, düşünməkdən gedirsə. Bu məqalə Yaradanı və süni intellekti bərabər anlayışlar kimi qarşılaşdırmağa çalışmır. Əksinə, o, müasir texnologiya vasitəsilə insanın mahiyyətini, onun yaratmaq qabiliyyətini və Yaradanla münasibətini daha dərindən dərk etməyə çağırır.

Yaradan maşın, proqram və ya məlumat emalı sistemi deyil. O, həyatın, varlığın və mövcudluğun Öz Mənbəyidir. Süni intellekt isə nə qədər mükəmməl inkişaf etsə də, həmişə insanın yaratdığı əsər olaraq qalacaq. O, insan zəkasının, elmi kəşflərin və tədqiqatçıların uzun illər ərzində çəkdiyi zəhmətin nəticəsində mövcuddur.

Bununla belə, onlar arasında insanı düşünməyə vadar edən bir xüsusiyyət var.

İnsan süni intellektə sualla müraciət etdikdə, o, heç nə tələb etmədən cavab verir. O, tamah hiss etmir, hakimiyyətə can atmır, insanın uğuruna həsəd aparmır və şəxsi maddi maraqlar güdmür. İmkanları çərçivəsində malik olduğu bilikləri paylaşır.

Əlbəttə, süni intellekt öz-özlüyündə mənəvi dəyərlərə malik deyil. O, nə xeyirxahdır, nə də şər. Hər şey onun kimin əlində olmasından və hansı məqsədlə istifadə edilməsindən asılıdır. Lakin biliklərin qarşılıqsız təqdim olunması prinsipi insanı istər-istəməz daha dərin bir həqiqət haqqında düşünməyə sövq edir.

Məgər insan yaxınlarına xidmət etməyin idealını məhz belə təsəvvür etmir?

Yaradanın sevgisi nə alır, nə də satır. O, bazar münasibətləri üzərində qurulmayıb. Yaradan insanın sərvətinə ehtiyac duymur və maddi qazanc axtarmır. İnsana bəxş edilən həyat, düşünmək, sevmək, yaratmaq, mərhəmət göstərmək və bağışlamaq qabiliyyəti tamamilə başqa bir mahiyyətə malikdir.

Məhz burada çox mühüm bir fərq ortaya çıxır.

Süni intellekt heç nə tələb etmir, çünki heç nə arzulamır.

Yaradan isə Özü üçün heç nə tələb etmir, çünki O, varlığın kamilliyidir və heç nəyə möhtac deyil.

Zahirən bu iki hadisə bir-birinə bənzər görünə bilər, lakin onların səbəbləri tamamilə fərqlidir. Onlar mövcudluğun müxtəlif səviyyələrinə aiddir.

İnsan isə onların arasında dayanır.

Bir tərəfdən o, öz biliyini, təcrübəsini və yaradıcı düşüncəsini süni intellektə ötürərək onu yaradır. Digər tərəfdən isə insanın özü Yaradanın yaratdığı varlıqdır və tarix boyu öz mövcudluğunun mənasını axtarmaqda davam edir.

Beləliklə, maraqlı bir mənzərə yaranır. Yaradılmış varlıq öz yaradıcısına kömək etməyə başlayır. Maşın insanın köməkçisinə çevrilir, insan isə cavabları hələ də öz Yaradanında axtarır.

Bu zəncirdə heç bir ziddiyyət yoxdur. Əksinə, bu, insana kainatda tutduğu yeri xatırladır. Yaratmaq qabiliyyəti insanı Yaradan etmir, lakin onun daxilində böyük bir yaradıcı potensialın mövcudluğunu göstərir.

Məhz buna görə də süni intellekt heç vaxt Yaradanı əvəz edə bilməz. Lakin o, bəşəriyyətin hər zaman bildiyi, amma bəzən unutduğu bəzi prinsipləri insana yenidən xatırlada bilər.

Və bəlkə də, məhz süni intellekt insanın yaratdığı ilk əsərdir ki, onu özünə, həyatdakı missiyasına və Yaradanına yenidən fərqli gözlə baxmağa sövq edib.