Bəlkə də Əzizə xanımı yaxından tanımağım, yaşadığı ağır itkini və qəlbində gəzdirdiyi dərdi bilməyim bu şeiri mənə daha dərindən düşünməyə məcbur qoydu. Bilmirəm, amma çox duyğulandım. Şeiri oxuduqca sanki müəllifin yaşadığı ağrı misra-misra mənim də qəlbimdən keçdi...
Ədəbiyyatın elə mövzuları var ki, onlar heç vaxt köhnəlmir. Sevgi, ayrılıq, həsrət, ölüm... Bunlar insan ömrünün dəyişməyən həqiqətləridir. Lakin bu mövzular haqqında yazılan hər şeir oxucunun qəlbinə yol tapa bilmir. Çünki şeirin gücü mövzunun böyüklüyündə deyil, duyğunun həqiqiliyindədir.
Həyat yoldaşını itirən insanın ağrısını ifadə etmək çox çətindir. Belə bir itki qarşısında söz də aciz qalır. Bəzən göz yaşları danışır, bəzən dərin bir sükut... Bəzən isə insanın bütün iç dünyası misralara çevrilir. O zaman şeir artıq bədii mətn olmaqdan çıxır, insan qəlbinin etirafına, ömrün ağrı salnaməsinə çevrilir.

Əzizə Ağahüseynqızının "Sən olan otaqda şeir yazıram" şeiri də məhz belə duyğulardan doğulmuş poetik nümunələrdəndir.
Bu şeiri oxuyarkən müəllifin kədəri ilə qarşılaşmırıq; biz o kədərin içərisinə daxil oluruq.
Burada süni pafos, nümayişkaranə fəryad, oxucunu duyğulandırmaq üçün işlədilmiş ağır sözlər yoxdur. Əksinə, misraların sadəliyi onların təsir gücünü daha da artırır.
Şeir ilk misradan oxucunu müəllifin daxili aləminə aparır:

"Yenə düşüncələr aləmindəyəm,
Tanrım pıçıldayır, deyir, yazıram.
Bir ömür xatirə kitabı olan,
Sən olan otaqda şeir yazıram."

Şairə bu misralarla hiss etdirir ki, o, artıq ilhamın deyil, taleyin diktəsi ilə yazır. Sözləri qəlbinə gətirən ilham yox, yaşadığı itkinin sarsıdıcı ağrısıdır. Sanki sözləri özü seçmir; ürəyində yığılıb qalan ağrını Tanrının pıçıltısı misralara çevirir. Bu, həm ilahi təslimiyyətin, həm də insan acizliyinin poetik ifadəsidir.
Son misra isə şeirin həm bədii, həm də mənəvi dayağıdır:

"SƏN OLAN OTAQDA ŞEİR YAZIRAM. "

Burada artıq "otaq" adi məkan deyil. Otaq xatirələrin məbədi, sevginin izi qalan müqəddəs bir guşədir. Həyat yoldaşı artıq həyatda olmasa da, onun nəfəsi, varlığı, xatirələri həmin otağın divarlarında yaşayır. Şairə də məhz o mənəvi varlığın içində şeir yazır.
Şeirin ikinci bənddə kədər daha da dərinləşir:

"Qərib arzularım bikef, ümidsiz,
Divarlar səsini əks edir indi.
Bu müdhis sükutun içindən baxan,
Xəyallar pərişan rəqs edir indi."

Burada divarlar danışmır, amma sükut danışır. Elə bir sükut ki, insanın ürəyinə çökür. Şeirdə, - "Pərişan rəqs edən xəyallar" - ifadəsi olduqca uğurlu poetik tapıntıdır. Çünki xatirələr heç vaxt olduğu kimi qalmır; onlar zaman keçdikcə insanın yaddaşında gah canlanır, gah da dağılmış güzgü parçaları kimi göz önündən keçir.
Şairənin ən böyük uğuru odur ki, o, ağrını ucadan səsləndirmir. Ağrı misraların arasında yaşayır. Oxucu onu oxumur, hiss edir.
Şeirin növbəti bəndində müəllif artıq xatirələrin səssiz ağrısından taleyin amansız hökmünə keçir:

"Hər an səni güdən, səni izləyən,
Ağrıdan, əzabdan qurtulub getdin.
Yolun ayrıcında qayğılar ilə,
Ömrün yarısında məni tərk etdin."

Bu misraların ən təsirli cəhəti müəllifin həyat yoldaşının ölümündən çox, onun yaşadığı əzabları xatırlamasıdır. "Hər an səni güdən, səni izləyən..." ifadəsi insanın sevdiyi bir varlığın ağrılarını çarəsiz izləməsinin nə qədər ağır olduğunu göstərir. Burada sevgi sözlə deyil, qayğı ilə ifadə olunur.
"Ağrıdan, əzabdan qurtulub getdin" misrasında isə qəribə bir duyğu qarşıdurması var. Bir tərəfdən ayrılığın sonsuz kədəri, digər tərəfdən isə sevdiyi insanın artıq əzab çəkmədiyini düşünməyin sakit təsəllisi... Bu, itki yaşamış insanların çox yaxşı tanıdığı hissdir. Şairə fəryad etmir, taleyin hökmünü qəbul edir. Lakin bu qəbulun arxasında böyük bir yanğı gizlənir.
Şeirdə, "Yolun ayrıcında" ifadəsi də təsadüfi seçilməyib. Həyat çox vaxt uzun bir yol kimi təsəvvür olunur. Bu yolda insanlar yanaşı addımlayırlar. Lakin elə bir ayrıc gəlir ki, biri yoluna davam edir, digəri isə əbədi ayrılır. Şairə bu ayrılığı taleyin qəfil hökmü kimi yox, ömrün yarıda qırılan yol yoldaşlığı kimi təqdim edir.

"Ömrün yarısında məni tərk etdin" misrası isə şeirin emosional yükünü daşıyan əsas fikirlərdən biridir. Burada söhbət yalnız yaşdan getmir. İnsan sevdiyi ilə bir ömür qurursa, onun gedişi ömrün yarısının qopması deməkdir. Şairə məhz bu natamamlığı yaşayır.
Sonuncu bənd isə şeirin həm bədii, həm də mənəvi zirvəsidir:

"Tənhalıq, səssizlik sıxır qəlbimi,
Dərd də ayaq açdı lap kürülüylə.
Ah çəkib bir ağı deyə bilmirəm,
Səni ağlayıram şeir diliylə."

Bu bənddə artıq bütün hisslər öz yekun ifadəsini tapır. Tənhalıq və səssizlik burada sadəcə vəziyyət deyil, müəllifin yaşadığı həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Sanki evdə hər şey yerindədir, amma həyatın özü dəyişib. Otaqlar əvvəlki otaqlardır, divarlar əvvəlki divarlardır, lakin onların içində insan səsi yoxdur.
"Dərd də ayaq açdı lap kürülüylə" misrası xalq danışıq dilindən gələn ifadənin poetik şəkildə işlədilməsinin uğurlu nümunəsidir. Dərd artıq qonaq deyil, ev sahibinə çevrilib. O, həyatın hər guşəsinə yayılıb, hər nəfəsdə hiss olunur.
Şeirin son iki misrası isə müəllifin poetik etirafıdır:

"Ah çəkib bir ağı deyə bilmirəm,
Səni ağlayıram şeir diliylə."

Əslində bu iki misra bütün şeirin açarıdır. Şairə ağı demir, çünki onun ağısı artıq misralara çevrilib. Göz yaşları sözə, həsrət isə şeirə dönüb.
Burada poeziya artıq təsəlli vasitəsi olmaqdan çıxır; insanın dərdi ilə yaşamasının, xatirəsini yaşatmasının və həyata bağlanmasının yeganə mənəvi dayağına çevrilir.
Əzizə Ağahüseynqızının "Sən olan otaqda şeir yazıram" şeiri göstərir ki, həqiqi poeziya uydurulmuş hisslərdən deyil, yaşanmış taledən doğulur. Bu şeir bir insanın şəxsi ağrısından başlayaraq ümumbəşəri bir duyğuya çevrilir. Çünki sevdiyini itirməyin ağrısı millət, yaş və zaman tanımır. Elə buna görə də bu şeir oxucunun yaddaşında sadəcə oxunmuş bir mətn kimi yox, ürəkdə uzun müddət yaşayan kövrək bir xatirə kimi qalacaq. Düşünürəm ki, bu, Əzizə Ağahüseynqızı yaradıcılığının ən səmimi və ən təsirli poetik nümunələrindən biridir.
VƏ NƏTİCƏ
Əzizə Ağahüseynqızının "Sən olan otaqda şeir yazıram" şeiri göstərir ki, həqiqi poeziya bəzən ən böyük ağrının içindən doğulur. Bu şeirdə Əzizə xanım nə oxucunun mərhəmətini qazanmağa çalışır, nə də dərdini böyüdərək təsir yaratmaq istəyir. O, sadəcə yaşadığı ömrün acı həqiqətini olduğu kimi dilə gətirir. Elə buna görə də şeir oxunmur, yaşanır.
Ədəbiyyatda səmimiyyət həmişə ən böyük bədii keyfiyyətlərdən biri hesab olunub. Bu şeirin də əsas gücü məhz həmin səmimiyyətdədir. Burada hər misra yaşanmış taleyin izini daşıyır, hər obraz xatirələrin işığında formalaşır, hər söz isə qəlbin dərinliyindən gələn bir ahın poetik ifadəsinə çevrilir.
"Sən olan otaqda şeir yazıram" şeirində otaq yalnız məkan deyil, sevginin, sədaqətin və unudulmayan xatirələrin mənəvi ünvanıdır. Şairə o otaqda təkcə şeir yazmır; ömrünün ən əziz insanı ilə mənəvi söhbətini davam etdirir. Elə buna görə də bu şeir bir insanın şəxsi kədərindən çıxaraq, sevdiyini itirmiş hər kəsin duyğularına çevrilə bilir.

Əzizə Ağahüseynqızı bu şeiri ilə bir daha sübut edir ki, həqiqi şeir söz çoxluğunda deyil, ürək yanğısının səmimiyyətində yaşayır. Dərd böyük olanda bəzən insan danışa bilmir. Belə məqamlarda sözü poeziya deyir.
Mənə görə, bu şeir Əzizə xanımın yaradıcılığında təkcə həyat yoldaşına ithaf olunmuş kövrək bir elegiya deyil, həm də sevginin ölüm qarşısında belə yaşamağa davam etdiyini göstərən duyğulu poetik etirafdır. Elə buna görə də "Sən olan otaqda şeir yazıram" oxucunun yaddaşında yalnız oxunmuş bir şeir kimi deyil, uzun müddət qəlbdə yaşayan bir duyğu kimi qalır.
Böyük ehtimalla,
Elxas Comərd.
AYB-nin, "İti Qələm" Respublika Ədəbi Birliyinin və "Ağsu Yazarları" Ədəbi Birliyinin üzvü.