Azərbaycan ədəbiyyatında klassiklərdən tutmuş müasir şairlərə qədər bir çox sənətkarlarımız öz yaradıcılığında insanın daxili ağrılarını və mənəvi iztirablarını misralarda əbədiləşdiriblər. Bilirik ki, poeziyada ağrı yalnız bədəni incidən bir hiss kimi deyil, ruhu sarsıdan, insanın daxili aləmini silkələyən mənəvi bir proses kimi təqdim olunur.Çünki insan ağrısı təkcə fiziki əzab deyil, həm də ruhun, qəlbin və daxili dünyanın yaşadığı sarsıntıların ifadəsidir. Bəşəri kədəri, tənhalığı, itkiləri və sevgi ağrılarını dilə gətirən şairlər bu hissləri sözün qüdrəti ilə sənətə çevirməyi bacarıblar.

Bu baxımdan son vaxtlar "Ağsu Yazarları" Ədəbi Birliyinin üzvü Sədayə Arzunun yaradıcılığında tənhalıq, həyat yorğunluğu, ümidsizlik və mənəvi çöküşün poetik etirafı daha güclü alınır. Bu onun son dövürlər doğmalarının itkiləri ilə bağlı yaşanan dərin tənhalıq, həyat yorğunluğu, ümidsizlik və mənəvi çöküşünün poetik etirafıdır. Şair, "ÇÖKƏN ADAMAM" şeirində lirik qəhrəmanının dili ilə özünü, taleyi ilə barışa bilməyən, lakin müqavimət gücü tükənmiş bir insan kimi təsvir edir.



Şeir ilk bənddən oxucunu qaranlıq və kədərli bir ruh halına aparır. "Sükutun qolları" ifadəsi maraqlı bir bənzətmədir. Sükut burada canlı bir varlıq kimi təqdim edilir və şair hər gecə onun qoynuna sığınır. "Bir küncə çəkilib, çökən adamam" misrası həm fiziki, həm də mənəvi yorğunluğu ifadə edir. Həsrət və qüssə o qədər ağırdır ki, artıq şairin belini büküb.
Bu bənddə əsas mövzu tənhalıq, yorğunluq və həyat yükünün ağırlığıdır.



Burada yenə şair, lirik qəhrəmanının dili ilə insanların laqeydliyindən gileylənir. O, kömək istəyib, amma səsi eşidilməyib, ona yardım edən olmayıb. "Ümidlər ömrümə bir kölgə saldı" misrasında ümid artıq işıq deyil, kölgədir. Bu da maraqlı poetik çevrilişdir; yəni ümid belə əvvəlki gücünü itirib.
"Dərdini qəlbinə əkən adamam"- misrası xüsusilə təsirlidir. Dərd toxum kimi qəlbə səpilir və zaman keçdikcə böyüyür.
Şair növbəti bənddə isə laqeydlik, anlaşılmamaq və daxili ağrıların dərinləşməsi haqqında danışır.



Burada həmdə keçmişə baxış var.
"Küləklər sovurdu gəncliyimi" ifadəsi zamanın və həyatın amansızlığını göstərir. Gənclik külək kimi ötüb keçib.
"Arzular alışdı yandı önümdə"- misrası isə ümidlərin məhv olmasını simvolizə edir.

Son iki misrada isə gözləmə motivi diqqət çəkir. Şair hələ də qapıya baxır. Bu qapı, sevgilinin gəlişi, xoş xəbərin gəlməsi və yaxud da taleyin dəyişməsi kimi də yozula bilər.
Burada da görünür ki, bu bəndin əsas ideyası, keçən ömürün, gerçəkləşməyən arzuların və bitməyən gözləntilərdi.



Bu bənd ümumiyyətlə şeirin ən həyacanlı nöqtəsidir. Burada artıq ümidsizlik son həddə çatır.
"İnam da tükəndi" misrası daxili dayaqların da dağıldığını göstərir. Şair dünyaya etiraz edir, hətta "ey dünya dağıl" deyəcək qədər ümidsizdir.
"Nə hissim var, nə də ki ağıl" ifadəsi məcazi mənada işlənib. Yəni ayrılıq ağrısı insanı hissiz və düşüncəsiz hala gətirib.
Növbəti bənddə isə üsyan, məyusluq, mənəvi iflas hissi ön plana çıxır.



Şeirin son bəndi ən qaranlıq hissədir. Burada gələcəyə inam tamamilə itib. "Daha yox sabah" ifadəsi həyat eşqinin sönməsini göstərir.
"Tənhalıq əlindən çox çəkirəm ah" misrası bütün şeirin əsas xəttini yekunlaşdırır.

"Özünə son mənzil tikən adamam" misrası isə çox güclü və ağır poetik obrazdır. Burada şair özünü sanki həyat yolunun sonuna çatmış insan kimi təqdim edir. Bu misra ölüm arzusundan çox, həyatla bağlı bütün ümidlərin tükənməsini ifadə edən simvolik bir yekun kimi görünür.
Sədayə Arzunun "Çökən adamam" şeiri daxili sarsıntıların, tənhalığın və həyatın gətirdiyi məyusluqların poetik etirafıdır. Şeirdə əsas obraz "çökən adam"dır. O, sadəcə yorulmuş insan deyil; arzuları yanmış, ümidləri solmuş, inamı tükənmiş və taleyin ağırlığı altında əzilmiş bir insanın simvoludur.
Şeirin ən güclü cəhətləri, səmimi etiraf üslubudur.

Məncə, bu şeir daha çox insanın öz iç dünyası ilə tək qaldığı məqamlarda oxunacaq və oxucuda emosional əks-səda doğuracaq nümunələrdəndir.
Poeziyada dərd və kədər çox zaman təbiət hadisələrinin, saralan payız yarpaqlarının, səssiz qaranlığın, köhnə əşyaların və ya unudulmayan xatirələrin timsalında bədii ifadəsini tapır. Məhz buna görə də ağrı poeziyanın ən təsirli və ən dərin mövzularından biri olaraq qalır; çünki insan ruhunun ən gizli qatlarına toxuna bilir.
Son olaraq dəyərli şairimiz Sədayə Arzuya, bu kiçik yazı ilə özünü toparlamağı, həyatın bundan sonrakı gözəlliklərini yaşamaqa səsləyirəm. Allah qorusun sizi gözəl insan, dəyərli ziyalımız, hörmətli şairimiz..
Böyük səmimiyyətlə,
Elxas Comərd.
AYB-nin, "İti Qələm" Respublika Ədəbi Birliyinin və "Ağsu Yazarları" Ədəbi Birliyinin üzvü.