Kolorado Boulder Universitetinin alimləri məşhur şəkər əvəzedicisinin sağlamlıq üçün potensial risklərini araşdırıb.

AZƏRTAC “news-medical.net” portalına istinadla xəbər verir ki, Kolorado Boulder Universitetində aparılan yeni tədqiqat son illərdə populyarlığı artan şəkər əvəzedicisi eritritolun beyin damarlarına təsir edərək vuruş (insult) və qan laxtalanması riskini artıra biləcəyini ortaya qoyub. Tədqiqatın nəticələri “Journal of Applied Physiology” jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatın müəllifi, İnteqrativ fiziologiya professoru və İnteqrativ Damar Biologiyası Laboratoriyasının direktoru Kristofer DeSouza bildirib: “Bizim araşdırmamız, ümumiyyətlə, təhlükəsiz hesab edilən qeyri-qidalandırıcı tatlandırıcıların əslində sağlamlıq üçün mənfi nəticələrə səbəb ola biləcəyinə dair əlavə sübutlar təqdim edir”.

İlk dəfə 2001-ci ildə ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) tərəfindən istifadəyə təsdiqlənmiş eritritol, şəkər spirti kateqoriyasına aiddir. O, tez-tez qarğıdalı mayalanması yolu ilə əldə edilir, kalorisizdir, adi süfrə şəkərinin şirinliyinin təxminən 80 faizini təmin edir və qanda insulin səviyyəsinə təsiri cüzi olduğundan, arıqlamaq və ya karbohidrat qəbulunu azaltmaq istəyən şəxslər üçün geniş yayılmış alternativə çevrilib. Hazırda eritritol dondurma, keto məhsulları və şəkərsiz içkilər də daxil olmaqla yüzlərlə qida məhsulunda istifadə olunur.

Yeni laboratoriya tədqiqatı çərçivəsində alimlər eritritolla insan damar endotel hüceyrələrini müalicə etmiş və üç saat ərzində bu hüceyrələrdə bir sıra dəyişikliklər müşahidə ediblər. Əsas tapıntılara bunlar daxildir: Hüceyrələr daha az azot oksidi ifraz edib, bu isə damarların rahatlaşmasına mane ola bilər. Endotelin-1 adlı, damar daraldıcı proteinlərin istehsalı artıb. Tromb əmələ gətirən maddə olan trombinlə qarşılaşdıqda, təbii laxtalanmaya qarşı qoruyucu rol oynayan t-PA istehsalı azalıb. Eritritolla müalicə olunan hüceyrələrdə reaktiv oksigen növləri (ROS) adlı sərbəst radikalların səviyyəsi artıb ki, bu da hüceyrə zədələnməsi və iltihaba səbəb ola bilər. Tədqiqatın ilk müəllifi, aspirant Auburn Berry qeyd edib: “Əgər damarlarınız daralırsa və qan laxtalarını parçalama qabiliyyətiniz zəifləyirsə, bu, vuruş riskini artıra bilər. Bizim tədqiqat yalnız bu riski göstərməklə kifayətlənmir, həm də eritritolun vuruş riskini necə artıra biləcəyini izah edir”.

Əvvəlki genişmiqyaslı tədqiqatlar da bu nəticələri dəstəkləyir. ABŞ və Avropada 4 min nəfərin iştirakı ilə aparılan bir epidemioloji araşdırma qanında yüksək eritritol səviyyəsi olan insanların növbəti üç il ərzində infarkt və ya insult keçirmə riskinin əhəmiyyətli dərəcədə artdığını göstərmişdi. Professor DeSouza tədqiqatın ilkin laboratoriya mərhələsində olduğunu, lakin nəticələrin diqqətlə nəzərə alınmalı olduğunu vurğulayır: “Biz bu maddədən yalnız bir porsiya miqdarında istifadə etdik. Gündə bir neçə porsiya qəbul edənlər üçün təsir daha da güclü ola bilər”.

Tədqiqat müəllifləri, istehlakçıları “eritritol” və ya “şəkər spirti” adlarının olduğu məhsul etiketlərini diqqətlə oxumağa çağırır. Onlar əlavə edirlər ki, bu cür qeyri-qidalandırıcı tatlandırıcıların qəbuluna nəzarət etmək sağlamlıq baxımından müdrik bir yanaşma ola bilər. Bu araşdırma yalnız hüceyrə səviyyəsində aparılıb. Eritritolun insan orqanizmində uzunmüddətli təsirlərini daha dəqiq qiymətləndirmək üçün genişmiqyaslı klinik tədqiqatlara ehtiyac var.