Turaztv.az 44GUN.ORG-a istinadən
​​​​Tarix yalnız keçmişin hadisələr toplusu deyil; o, xalqın milli kimliyini, mənəvi bütövlüyünü, dövlətçilik iradəsini və gələcəyə istiqamətlənmiş strateji düşüncəsini müəyyənləşdirən fundamental dəyərdir. Xalqların tarixində elə günlər var ki, həmin günlər təqvimdəki bir tarix olmaqdan çıxaraq milli yaddaşın, azadlıq idealının və dövlətçilik ənənələrinin rəmzinə çevrilir. 18 Oktyabr – Müstəqilliyin Bərpası Günü Azərbaycan xalqının tarixində məhz belə müstəsna əhəmiyyətə malikdir.

Bu əlamətdar tarix xalqımızın azadlıq iradəsinin, milli suverenlik arzusunun və öz taleyini müstəqil müəyyənləşdirmək əzminin təntənəsidir. 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul edilmiş “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktı ilə Azərbaycan xalqı XX əsrdə ikinci dəfə öz dövlət müstəqilliyini hüquqi-siyasi müstəvidə bərpa etdi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik irsinə və varislik ənənəsinə sadiqliyini bütün dünyaya bəyan etdi. Bu, sadəcə siyasi-hüquqi qərar deyil, milli iradənin tarixi təsdiqi, azadlıq düşüncəsinin dövlətçilik məzmunu qazanması idi.İstiqlaldan müstəqilliyə uzanan tarixi yol

Azərbaycan xalqının müstəqillik ideyası əsrlərin sınağından keçərək formalaşmış, milli maarifçilik, azadlıq düşüncəsi və dövlətçilik ənənələri ilə zənginləşmişdir. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması xalqımızın siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Şərqdə ilk parlamentli demokratik respublikalardan biri kimi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qısa mövcudluq dövründə milli dövlətçilik, parlament mədəniyyəti, vətəndaş hüquqları və dünyəvi idarəçilik prinsiplərinin təşəkkülünə mühüm töhfələr verdi.
Cümhuriyyətin cəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq, onun idealları xalqın milli yaddaşında yaşamaqda davam etdi. 1991-ci ildə müstəqilliyin bərpası həmin idealların yeni tarixi şəraitdə yenidən dövlət müstəqilliyinə çevrilməsi, milli dövlətçilik irsinin davam etdirilməsi baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıyırdı. Beləliklə, 18 Oktyabr tarixi 28 May istiqlalının siyasi-hüquqi varislik xəttini davam etdirərək Azərbaycan xalqının müstəqil yaşamaq haqqını bir daha təsdiqlədi.
Lakin müstəqilliyin bərpası mürəkkəb geosiyasi şəraitdə, ciddi siyasi, iqtisadi və hərbi çətinliklərin fonunda baş verdi. Dövlətçiliyin qorunması, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi, idarəetmə sisteminin formalaşdırılması və ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində layiqli mövqe qazanması həyati əhəmiyyət kəsb edirdi. Tarix göstərdi ki, müstəqilliyi elan etmək nə qədər böyük iradə tələb edirsə, onu qorumaq, möhkəmləndirmək və dönməz inkişaf yoluna çıxarmaq daha böyük siyasi müdriklik, məsuliyyət və milli həmrəylik tələb edir.
Heydər Əliyev və milli müstəqilliyin xilası fəlsəfəsi
Azərbaycanın müstəqillik tarixindən danışarkən Ümummilli Lider Heydər Əliyevin misilsiz xidmətlərini xüsusi vurğulamamaq mümkün deyil. Çünki dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra ölkənin üzləşdiyi dərin siyasi böhran, idarəetmədəki səriştəsizlik, iqtisadi tənəzzül və Ermənistanın hərbi təcavüzü müstəqil dövlətçiliyin özünü ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu.
Belə bir taleyüklü şəraitdə xalqın tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunması, ictimai-siyasi sabitliyin təmin olunması, milli birliyin möhkəmləndirilməsi və müstəqil inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi istiqamətində tarixi missiyanı həyata keçirdi. 1993-cü il Azərbaycan dövlətçiliyinin gələcək taleyinin müəyyənləşdiyi, müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsinin aradan qaldırılması istiqamətində həlledici addımların atıldığı mərhələ oldu.
Heydər Əliyevin siyasi fəlsəfəsinin mahiyyətində dövlətə sədaqət, milli maraqların üstünlüyü, xalqın birliyi və güclü dövlətçilik ideyası dayanırdı. Onun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasi və iqtisadi islahatlar, ordu quruculuğu, yeni neft strategiyası, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və hüquqi dövlət quruculuğu müstəqil Azərbaycanın uzunmüddətli inkişafının əsaslarını formalaşdırdı.
Ulu Öndərin dövlətçilik irsini səciyyələndirən fundamental tezislərdən biri belə ifadə olunur:
“Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi əbədidir, dönməzdir, sarsılmazdır!”
Bu fikrin fəlsəfi mahiyyəti müstəqilliyin yalnız tarixi nailiyyət deyil, həm də gələcək nəsillər qarşısında daşınan milli məsuliyyət olduğunu ifadə edir. Müstəqillik dövlətin suveren qərarlar qəbul etmək hüququ, xalqın öz taleyinə sahib çıxması, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gələcəyin milli maraqlar əsasında qurulması deməkdir.
Heydər Əliyevin siyasi irsi bizə öyrədir ki, dövlətçilik yalnız hakimiyyət institutlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Dövlətçilik, eyni zamanda, milli şüur, hüquqi düşüncə, vətənə bağlılıq, ictimai məsuliyyət və ümummilli məqsədlər ətrafında birləşmək mədəniyyətidir. Bu baxımdan Ulu Öndərin irsi Azərbaycan cəmiyyətinin bütün təbəqələri, xüsusilə gənc nəsil üçün mühüm siyasi və mənəvi məktəbdir.
Müstəqilliyin siyasi iradədən dövlət qüdrətinə çevrilməsi
Müstəqil dövlətin dayanıqlılığı yalnız onun beynəlxalq səviyyədə tanınması ilə deyil, həm də iqtisadi potensialı, institusional gücü, milli təhlükəsizlik imkanları, intellektual resursları və cəmiyyətin inkişaf səviyyəsi ilə müəyyən olunur. Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi strateji inkişaf xətti bu amillərin qarşılıqlı əlaqədə möhkəmləndirilməsini nəzərdə tuturdu.
1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrini genişləndirdi, ölkənin enerji strategiyasının formalaşmasında və dünya iqtisadi sisteminə inteqrasiyasında mühüm rol oynadı. Bununla yanaşı, müstəqil xarici siyasət kursunun müəyyənləşdirilməsi, milli ordunun gücləndirilməsi və beynəlxalq tərəfdaşlıqların inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın suveren dövlət kimi mövqelərinin möhkəmlənməsinə xidmət etdi.
Bu tarixi təcrübə göstərir ki, müstəqilliyin qorunması siyasi uzaqgörənliklə yanaşı, güclü iqtisadiyyat, peşəkar idarəetmə, milli həmrəylik və davamlı inkişaf tələb edir. Dövlətin qüdrəti onun sahib olduğu resurslarla yanaşı, həmin resursları xalqın rifahına, ölkənin təhlükəsizliyinə və gələcək nəsillərin inkişafına yönəltmək bacarığında təzahür edir.
Zəfər və suverenlik müstəqilliyin tarixi məntiqi idi.
Azərbaycanın müasir tarixində müstəqillik ideyasının ən mühüm mərhələlərindən biri ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası istiqamətində əldə edilmiş tarixi nəticələrdir.
2020-ci ildə 44 gün davam edən Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusunun qazandığı Zəfər xalqımızın milli iradəsini, ordumuzun döyüş qabiliyyətini və dövlətimizin gücünü nümayiş etdirdi. Şəhidlərimizin fədakarlığı, qazilərimizin qəhrəmanlığı və xalqımızın birliyi milli tariximizin şanlı səhifəsinə çevrildi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş tədbirlər nəticəsində Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpası prosesi tamamlandı.
Bu tarixi nəticələr müstəqillik anlayışının mahiyyətini daha dərindən dərk etməyə imkan verir. Müstəqillik yalnız dövlətin öz adından qərarlar qəbul etməsi deyil; həm də ərazi bütövlüyünün, konstitusiya quruluşunun, milli təhlükəsizliyin və xalqın gələcək inkişaf hüququnun təmin olunmasıdır.
Bu gün Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa və quruculuq işləri, doğma yurdlarına qayıdan insanların həyatının yenidən qurulması, infrastrukturun yaradılması və iqtisadi fəallığın təşviqi dövlət suverenliyinin real məzmununu nümayiş etdirən proseslərdir. Azad edilmiş ərazilərdə quruculuq yalnız fiziki məkanın bərpası deyil, həm də tarixi yaddaşın, sosial münasibətlərin və milli həyatın yenidən canlandırılmasıdır.
Müstəqilliyin əsl dəyəri məhz burada üzə çıxır: xalqın öz torpağında təhlükəsiz yaşaması, öz dilini və mədəniyyətini yaşatması, öz gələcəyini müəyyənləşdirməsi və dövlətinin inkişafında iştirak etməsi.
Müstəqilliyin mənəvi dayağı: təhsil, elm və milli yaddaş
Bir ziyalı, pedaqoq və ictimai fəaliyyətlə məşğul olan şəxs kimi hesab edirəm ki, müstəqilliyin davamlılığını təmin edən ən mühüm amillərdən biri milli düşüncəyə sahib, yüksək intellektual potensiallı, vətənpərvər və məsuliyyətli vətəndaşların yetişdirilməsidir.
Dövlət müstəqilliyi siyasi-hüquqi statusdur, lakin onun mənəvi dayağı milli şüur, tarixi yaddaş, ana dilinə sevgi, milli-mədəni irsə hörmət və vətəndaşlıq məsuliyyətidir. Bu dəyərlər ailədə, təhsil müəssisələrində, elmi mühitdə və ictimai münasibətlər sistemində formalaşır.
Ali təhsil müəssisələrinin üzərinə düşən missiya yalnız müasir biliklərə yiyələnmiş mütəxəssislər hazırlamaqla bitmir. Universitetlər eyni zamanda müstəqil düşünən, milli maraqları anlayan, demokratik dəyərlərə hörmət edən, ölkəsinin tarixinə və gələcəyinə məsuliyyətlə yanaşan vətəndaşlar yetişdirməlidir.
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Quba filialında həyata keçirilən maarifçilik, elmi və tərbiyəvi fəaliyyətə də bu kontekstdən yanaşmaq lazımdır. Gənclərin dövlətçilik tariximiz, Heydər Əliyev irsi, milli-mənəvi dəyərlərimiz və müasir Azərbaycanın inkişaf prioritetləri haqqında biliklərinin artırılması gələcək nəslin vətəndaşlıq mövqeyinin formalaşmasına mühüm töhfə verir.
Mənim qənaətimcə, müstəqilliyin ən etibarlı təminatlarından biri azad düşüncəli, elmi dünyagörüşünə malik, milli kimliyini dərk edən və öz dövlətinin gələcəyi qarşısında məsuliyyət hiss edən gəncliyin yetişdirilməsidir. Çünki dövlətin sabahı bu gün sinif otaqlarında, auditoriyalarda, elmi müzakirələrdə və müəllimin yetişdirdiyi şəxsiyyətlərin düşüncəsində formalaşır.
Müstəqilliyin qorunması üçün yalnız tarixi qəhrəmanlıqları xatırlamaq kifayət deyil. Həmin qəhrəmanlıqların yaratdığı mənəvi mirası elmi tərəqqiyə, keyfiyyətli təhsilə, yüksək peşəkarlığa, etik məsuliyyətə və ictimai faydaya çevirmək lazımdır. Məhz bu zaman milli müstəqillik ideyası gündəlik həyatımızın, peşə fəaliyyətimizin və vətəndaşlıq davranışımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilir.
Müstəqillik həm də məsuliyyətdir
18 Oktyabrın mahiyyəti bizi yalnız keçmişin qəhrəmanlıq səhifələrinə nəzər salmağa deyil, həm də bu günümüzün və gələcəyimizin qarşısında dayanan vəzifələri dərk etməyə çağırır.
Müstəqillik hər bir vətəndaşdan qanunlara hörmət, ictimai məsuliyyət, milli maraqlara sədaqət, peşəkar fəaliyyət və cəmiyyətin inkişafına töhfə vermək iradəsi tələb edir. Dövlətin güclənməsi ayrı-ayrı institutların fəaliyyəti ilə yanaşı, hər bir insanın öz sahəsində vicdanla çalışmasından, üzərinə düşən vəzifəni məsuliyyətlə yerinə yetirməsindən və ümumi mənafeyi şəxsi maraqlardan üstün tutmasından asılıdır.
Bu baxımdan ziyalının məsuliyyəti daha böyükdür. Ziyalı cəmiyyətin yalnız bilik daşıyıcısı deyil, həm də milli düşüncənin, mənəvi dəyərlərin və ictimai məsuliyyət mədəniyyətinin formalaşmasında iştirak edən şəxsdir. Onun sözü, mövqeyi, davranışı və fəaliyyəti cəmiyyətə təsir göstərmək gücünə malikdir.
Heydər Əliyev irsinin öyrənilməsi və təbliği də yalnız tarixi şəxsiyyətin xidmətlərinin xatırlanması kimi məhdudlaşdırılmamalıdır. Bu irs dövlətçilik düşüncəsinin, milli həmrəyliyin, strateji uzaqgörənliyin və xalqa xidmət prinsipinin müasir həyatımızda yaşadılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Biz müstəqilliyin dəyərini yalnız onun hansı tarixi şəraitdə bərpa olunduğunu xatırlamaqla deyil, həm də onu necə qoruduğumuz, hansı dəyərlərlə möhkəmləndirdiyimiz və gələcək nəsillərə necə ötürdüyümüzlə ölçməliyik.

Bu əlamətdar gündə ən böyük arzum Azərbaycanın suverenliyinin daim möhkəm olması, dövlətimizin qüdrətinin artması, xalqımızın firavan və təhlükəsiz yaşaması, gənclərimizin milli-mənəvi dəyərlərə sadiq, intellektual baxımdan güclü və vətənpərvər şəxsiyyətlər kimi yetişməsidir.
Müstəqillik bizim dünənimizdən gələn tarixi miras, bu günümüzün ən böyük dəyəri və sabahımızın etibarlı təminatıdır.
18 Oktyabr – Müstəqilliyin Bərpası Günü münasibətilə bütün xalqımızı ürəkdən təbrik edir, müstəqil Azərbaycanımızın tərəqqisi, suverenliyimizin əbədiliyi və dövlətçilik ideallarımızın gələcək nəsillər tərəfindən layiqincə yaşadılması naminə hər kəsə uğurlar arzulayıram.
Yaşasın müstəqil Azərbaycan!
Yaşasın xalqımızın milli iradəsi, dövlətçilik ənənələri və azadlıq ruhu!

Nəhayət Məhəmməd qızı Şirinova
ADPU-nun Quba filialı
Heydər Əliyev Lektoriyasının müdiri