Bəzi səslər var, onları eşidəndə adam mahnıya qulaq asmır, sanki öz ömrünə qulaq asır. Bir vaxtlar eşitdiyin bir küçə, bir kənd axşamı, bir ayrılıq, bir sevinc, bir adam, bir baxış gəlib dayanır yaddaşının qapısında və gözlərinin önündə. Mərhum Baloğlan Əşrəfovun səsi də belə səslərdən idi. Onun səsində mahnıdan artıq bir şey vardı: insan vardı, ömür vardı, torpaq vardı.

Baloğlan müəllim Azərbaycan estrada sənətində özünəməxsus yeri olan sənətkarlardan biri kimi yaddaşlara yazıldı. Onu başqalarından fərqləndirən yalnız güclü və məlahətli səsi deyildi. Əsas məsələ bu səsin insana toxuna bilməsində idi. O, oxuyanda mahnının sözləri, sadəcə, səslənmirdi, yaşanırdı. Elə bil müğənni mahnını oxumur, onun içindən keçirdi. Bəlkə də buna görə B.Əşrəfovun ifasında sevgi mahnısı başqa cür eşidilirdi. Həsrət daha ağır, ayrılıq daha səssiz, sevinc daha təmiz görünürdü. Onun səsində bir kişiyə xas təmkin vardı. Qışqırmırdı, özünü sübut etməyə çalışmırdı. Səsini nümayiş etdirməkdən çox, sözə can verməyi bacarırdı. Bu da böyük sənətin əsas şərtlərindən biridir

Mərhum müğənni sənətə gəldiyi illərdən etibarən Azərbaycan musiqisinin zəngin və rəngarəng mənzərəsində öz yolunu yaratdı. O yolun başlanğıcında təbii istedad, zəhmət, musiqiyə sevgi və xalqın ruhuna yaxınlıq dayanırdı. O, oxuduğu mahnılarda Azərbaycan insanının duyğularını qorumağa çalışırdı. Ona görə də repertuarında məhəbbət də vardı, ayrılıq da, vətən də, insan münasibətləri də.
Sənətkarın səsinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun



olması idi. İlk bir neçə notdan sonra dinləyici bilirdi ki, bu, Baloğlan Əşrəfovdur. Sənətdə bundan böyük üstünlük azdır. Çünki səs təkcə səs deyil. Səs sənətkarın imzasıdır. B.Əşrəfov isə bu imzanı illərlə qorudu. Onun ifasında bir doğmalıq vardı. Elə bil uzaqdan gələn adam deyildi. Elə bil qonşu otaqda oturub çay içən, söhbət edən, arada bir köhnə xatirədən danışan tanış bir adam idi. Bu yaxınlıq dinləyici ilə sənətkar arasında görünməz bir körpü yaradırdı.
Müğənninin səhnə obrazında da bu doğmalıq hiss olunurdu. O, süni pafosa, artıq hərəkətlərə ehtiyac duymurdu. Onun əsas aləti səsi idi. Səhnədə dayanır və oxuyurdu. Qalanını isə musiqi həll edirdi.



Baloğlan Əşrəfovu yalnız müğənni kimi xatırlamaq, məncə, onun sənət yolunun yarısını görməkdir. Çünki onun yaradıcılığının arxasında bir insan obrazı da dayanırdı. Sənətkar haqqında danışanda insanlar çox vaxt onun səsindən əvvəl xarakterini xatırlayırlar. Sadəliyini, səmimiyyətini, insanlarla ünsiyyətini, özünü böyük göstərməməsini. Bu da təsadüfi deyil. Sənətdə insanın özü nə qədər görünürsə, sənəti də bir o qədər inandırıcı olur. Baloğlan müəllimin sənətində Azərbaycan kişisinə xas bir təmkin, bir ağırbaşlılıq vardı. Amma bu təmkinin içində soyuqluq yox idi. Əksinə, isti münasibət, yumşaq təbəssüm, həyatın qəribəliklərinə açıq gözlə baxmaq vardı.

Bəzən sənətkarı xalq böyüdür. Ona fəxri adlardan, səhnə alqışlarından daha böyük bir ad verir:



deyir. Baloğlan Əşrəfov da illər keçdikcə həmin ada layiq görülən sənətkarlardan oldu.
Çünki onun mahnıları təkcə konsert salonlarında yaşamırdı. Evlərdə səslənirdi. Süfrələrdə eşidilirdi. Uzun yol gedən maşınlarda yol yoldaşı olurdu. Kənddə, şəhərdə, toyda, məclisdə, bəzən də adamın heç kimin olmadığı bir axşamında səslənirdi.
Əsl sənətkarın taleyi də elə budur: bir müddət sonra onun səsi öz sahibindən ayrılır və xalqın yaddaşına qarışır.



Baloğlan Əşrəfovun ifasında səslənən mahnıların bir xüsusiyyəti də onların zamanla münasibətidir. Bəzi mahnılar müəyyən dövrün məhsulu kimi qalır. Dövr dəyişir, zövqlər dəyişir, ifa tərzi dəyişir və həmin mahnılar tədricən arxivə çevrilir. Amma elə ifa da var ki, illər keçdikcə köhnəlmir. Çünki onun içində dövr yox, insan hissi var.

B.Əşrəfovun bir çox ifasını da bu baxımdan dəyərləndirmək olar. Onları dinləyəndə hansı ilin mahnısı olduğunu düşünmürsən. Sözün, melodiyanın, səsin yaratdığı ovqat sənə bəs edir. Hər kəs öz yaddaşından bir şey tapır. Birinə uşaqlığını xatırladır, o birinə ilk sevgisini. Bir başqasına itirdiyi bir insanı. Başqa biri üçünsə, sadəcə, Azərbaycanın bir vaxtkı musiqi mühitini... Musiqinin sirri də budur. Mahnı yazılır, ifa olunur, lentə alınır. Amma onun həqiqi həyatı dinləyicinin yaddaşında başlayır. Baloğlan Əşrəfovun səsi də məhz belə bir yaddaş həyatı qazandı.



Azərbaycan musiqisi zəngin səslər ölkəsidir. Muğamın dərinliyi, xalq mahnılarının sadəliyi, bəstəkar mahnılarının poetikası, estrada musiqisinin rəngarəngliyi bu böyük musiqi xəzinəsinin müxtəlif qatlarıdır. B.Əşrəfov həmin xəzinənin estrada səhifəsində öz dəst-xətti olan sənətkarlardan biri kimi dayanır. Onun yaradıcılığının əhəmiyyəti təkcə oxuduğu mahnıların sayında deyil. Əsas məsələ öz səsini yaratmasıdır. O səs həm milli musiqi ənənəsindən qidalanırdı, həm də müasir estrada ifaçılığına açıq idi. Bu iki xətti bir araya gətirmək hər müğənniyə nəsib olmur.
Baloğlan Əşrəfovun səsində milli musiqi duyumu ilə estrada mədəniyyəti biri-birinə yad görünmürdü. Əksinə, biri o birini tamamlayırdı. Bu səbəbdən onun ifaları Azərbaycan musiqisinin müəyyən mərhələsinin canlı sənədinə də çevrildi. Həmin mahnılarda bir dövrün insanı, onun sevgisi, düşüncəsi, həyat tərzi və duyğuları yaşayır.



İnsan ömrü sonlu, sənətin ömrü isə qəribədir. Sənətkar dünyadan gedir, amma səsi qalır. Bir gün hansısa evdə radio açılır, köhnə bir mahnı səslənir və adam bir anlığa dayanır. Həyatın səs-küyü çəkilir kənara. Keçmiş qayıdır. Baloğlan Əşrəfovun sənət ömrü də belə davam edir. Onun səsi bu gün yalnız keçmişin xatirəsi deyil. Həm də Azərbaycan musiqisinin yaddaşında qorunan bir səsdir. Bu səs bizə bir daha göstərir ki, sənətkarı yaşadan təkcə onun yazdığı və oxuduğu mahnılar deyil, insanların qəlbində yaratdığı hissdir.

Onun səsində Azərbaycan insanının sevincindən də, kədərindən də pay vardı. O, həyatı böyük sözlərlə izah etməyə çalışmırdı. Mahnı oxuyurdu. Amma bəzən bir mahnı uzun bir kitabın deyə bilmədiyini deyir. Bəlkə də ona görə Baloğlanın səsini eşidəndə adamın içində qəribə bir duyğu yaranır: sanki çoxdan tanıdığın biri qayıdıb.
Qapını döymür, adını çağırmır, sadəcə, oxuyur. Sən də onu səsindən tanıyırsan. Və anlayırsan ki, bəzi sənətkarlar səhnədən getsələr də, səsləri xalqın içindən getmir. Baloğlan Əşrəfov da həmin sənətkarlardandır.

Daşdəmir ƏJDƏROĞLU