İnsanın həyatda qazandıqları çoxdur: illər, dostlar, xatirələr, uğurlar, məğlubiyyətlər, ad-san, var-dövlət... Amma insanın itirdikləri içərisində elələri var ki, onları heç bir sərvətlə geri qaytarmaq mümkün deyil. Bir itirilmiş etibar, bir zamanında deyilməmiş söz, bir daha qayıtmayan fürsət və ən ağırı – SINDIRILMIŞ BİR KÖNÜL...

İnsan bəzən bir ömrü boyu böyük işlər görür, çoxlarına yaxşılıq edir, xeyirxahlığı ilə yadda qalır. Amma bir gün dönüb öz keçmişinə baxanda bütün bunların arasında bir hadisə dayanır: kiminsə qəlbini incitdiyi, kiminsə ümidini qırdığı, kiminsə səmimiyyətinə cavab olaraq soyuqluq göstərdiyi bir an. Həmin an bəlkə cəmi bir neçə saniyə çəkib. Amma vicdanın yaddaşında illərlə, bəzən ömür boyu yaşayır.



Bu söz, sadəcə, peşmanlıq deyil, insanın öz vicdanı qarşısında verdiyi etirafdır. Çünki könül sındırmaq əlinə bir daş alıb divarı uçurmaq kimi deyil. Divar yenidən hörülə bilər. Dağılan ev yenidən tikilə bilər. İtirilmiş əşyanın yenisi alına bilər. Amma insan qəlbində yaranmış çat bəzən nə qədər üzr istəsən də əvvəlki kimi olmur.



İnsanın iç dünyası görünmür. Biz bir-birimizin üzünü görürük, səsini eşidirik, sözlərini dinləyirik. Amma ürəyindən keçənləri tam bilmirik. Qarşımızdakı insanın hansı dərdlə yaşadığını, hansı xatirənin onu gecələr yuxusuz qoyduğunu, hansı sözün onun üçün yara olduğunu çox vaxt bilmirik.
Bəlkə də həyatın ən böyük məsuliyyəti elə buradan başlayır: bilmədiyimiz qəlblərə ehtiyatla toxunmaq. Çünki bir insanın gülməsi onun xoşbəxt olduğunu göstərmir. Sakit görünməsi onun dərdsiz olduğunu demir. Güclü dayanması onun heç nəyə ehtiyacı olmadığını göstərmir. Bəzən ən çox susan insanın içində ən böyük fəryad olur. Ona görə də insanın dilinə hakim olması yalnız ədəb qaydası deyil, mənəvi məsuliyyətdir.

Bir söz deyirik və unuduruq. Qarşımızdakı isə həmin sözü illərlə daşıyır. Bizim üçün adi olan bir münasibət başqasının yaddaşında böyük bir hadisəyə çevrilir. Biz bir insanın həyatından ötüb keçirik, amma bəlkə də onun həyatında iz buraxırıq. İz qoymaq isə həmişə yaxşı şey deyil. Bəzən insanın qoyduğu ən ağır iz bir yaradır.



Söz insanın ən böyük nemətlərindən biridir. Sözlə insan könül alır, barışdırır, ümid verir, yol göstərir. Amma söz həm də qəlb yaralaya bilən görünməz silahdır.
Deyilən sözün səsi havada itir. Amma mənası bəzən insanın içində qalır.
Elə sözlər var ki, deyildiyi anda heç nə olmamış kimi görünür. Qarşı tərəf susur, üzünə təbəssüm qonur, söhbət davam edir. Biz də düşünürük ki, məsələ bitdi. Halbuki həmin insanın daxilində bir qapı səssizcə bağlanıb. Ən təhlükəli inciklik də budur. Çünki hər incimiş insan etiraz etmir.
Hər yaralanan insan ağlamır. Hər küsən insan “mən səndən incidim” demir. Bəziləri, sadəcə, uzaqlaşır.
Bir gün salamı əvvəlki kimi olmur. Bir gün söhbəti qısalır. Bir gün gözlərində əvvəlki istiliyi görmürsən. Və sən uzun müddət bunun səbəbini anlamırsan. Sonra illər keçir və dərk edirsən ki, həmin insan səndən bircə şey gözləyirmiş: bir az diqqət, bir az anlayış, bir az mərhəmət...



İnsanın həyatında ən ağır sözlərdən biri “kaş ki”dir.
Kaş o sözü deməyəydim. Kaş həmin gün susmayaydım. Kaş onun dərdinə daha ciddi yanaşaydım. Kaş qürurumu bir kənara qoyub ilk addımı mən ataydım. Kaş onun könlünü qırdığımı vaxtında anlayaydım... Amma həyatın acı həqiqəti budur: bəzi “kaş ki”lərin zamanı keçəndən sonra heç bir cavabı olmur.

İnsan bəzən üzr istəməyə hazır olur, amma qarşısındakı artıq yanında olmur. Bəzən könül almaq istəyir, amma həmin könül sahibinin qapısı artıq bu dünyaya bağlı olur. Onda insanın əlində yalnız xatirə qalır. Və vicdan...
Vicdan isə insanın özündən qaça bilmədiyi yeganə ünvandır.


Bəzən bir münasibəti xilas etmək üçün böyük fədakarlıq lazım deyil. Sadəcə, bir addım atmaq kifayətdir. Amma həmin bir addımı atmağa qürur mane olur. “Qoy əvvəl o zəng etsin”. “Qoy əvvəl o üzr istəsin”. “Mən niyə ilk addımı atmalıyam?”. Beləcə günlər həftələrə, həftələr aylara, aylar illərə çevrilir. Sonra insanlar biri-birindən uzaq düşür. Halbuki hər iki tərəfin içində eyni arzu olur: kaş barışaydıq...
İnsanın böyüklüyü həmişə haqlı çıxmaqda deyil. Bəzən böyük olmaq haqlı olduğun halda belə münasibəti qorumağı bacarmaqdır. Bəzən ilk addımı atmaq məğlubiyyət deyil, mənəvi qələbədir.
Üzr istəmək alçalmaq deyil. Könül almaq zəiflik deyil. Bağışlamaq isə heç vaxt sadəlövhlük deyil. Bunlar insanın daxilindəki mənəvi gücün əlamətləridir.


İnsan ömrünün sonunda arxasında çox şey qoya bilər. Evlər, kitablar, yazılar, vəzifələr, sərvət, ad-san... Amma insanın əsl mirası onun insanların yaddaşında qoyduğu mənəvi izdir. Bir insan haqqında “yaxşı adam idi” deyirlərsə, bundan böyük sərvət yoxdur. “Ürək qırmazdı”. “Dərdimizi dinləyərdi”. “Çətin gündə yanımızda dayanardı”. “Bir sözlə, könlümüzü alardı”. İnsan üçün bundan böyük abidəmi olar? Əksinə, bir insan haqqında “çox şey etdi, amma...” deyə başlayan cümlələr varsa, həmin “amma”nın arxasında çox vaxt sındırılmış könüllər dayanır. Ona görə də insan həyatda təkcə nə etdiyini deyil, insanlara nə hiss etdirdiyini də düşünməlidir. Çünki tarix bəzən böyük hadisələri yazır, amma həyat insanın kiçik münasibətlərindən ibarətdir.
Bir stəkan su, bir salam, bir telefon zəngi, bir “necəsən?”, bir “narahat olma, mən buradayam”, bir “haqqını halal et”.
Bəzən insanın bütün ömrünü işıqlandıran məhz bu kiçik görünən şeylərdir.



Əgər kiminsə könlünü sındırmışıqsa, bunu sabaha saxlamaq lazım deyil. Çünki sabahın gəlib-gəlməyəcəyini heç kim bilmir. Əgər kimdənsə üzr istəməliyiksə, bu gün istəməliyik. Əgər bir insanı seviriksə, bunu deməliyik. Əgər bir dostumuzun qədrini biliriksə, bunu ona hiss etdirməliyik. Əgər ata-anamızın, qardaşımızın, bacımızın, övladımızın, dostumuzun, həyat yoldaşımızın bizim üçün dəyərli olduğunu düşünürüksə, bunu ürəyimizdə saxlamaqla kifayətlənməməliyik. Çünki sevginin də, mərhəmətin də, minnətdarlığın da vaxtı var.

İnsan bəzən qəbrin başında deyə bilmədiyi sözləri söyləyir. Amma qəbir daşları cavab vermir.
İnsan bəzən gecikmiş üzrünü boş bir otağa danışır. Amma boş otaqlar insanı bağışlamır. Ona görə də sağ ikən könül alaq. Yanımızdaykən qiymət verək. Əlimiz çatarkən əlindən tutaq. Səsini eşidə bildiyimiz müddətdə “səni anlayıram” deyək.

SON SÖZ

“Bir könül sındırmışam...” Bəlkə hər birimizin həyatında bu cümlənin özünəməxsus bir davamı var. Kiminsə adını çəkə bilmirik. Kiminsə üzünə baxmağa utanırıq. Kiminsə qarşısında deməyə söz tapmırıq. Amma insanın içində bir ümid həmişə yaşayır: bəlkə hələ gec deyil. Bəlkə bir telefon zəngi hər şeyi dəyişə bilər. Bəlkə bir qapını döymək illərin sükutunu dağıda bilər.
Bəlkə bir “məni bağışla” sözü iki insanın arasındakı uçuruma körpü sala bilər. Bəlkə də heç nə əvvəlki kimi olmayacaq. Amma heç olmasa insan öz vicdanına qarşı borcunu yerinə yetirmiş olacaq. Çünki həyat bizə çox şey öyrədir: gəlmək var, getmək var, qazanmaq var, itirmək var. Amma bütün bunların fövqündə bir həqiqət dayanır – insanın insana münasibəti.

Bu dünyadan heç kim özü ilə nə ev aparır, nə sərvət, nə də vəzifə. İnsan geridə yalnız xatirələr qoyur: kiminsə duasını, kiminsə göz yaşını, kiminsə təbəssümünü, kiminsə ürəyində qalan isti bir sözü, kiminsə isə sağalmaz yarasını...
Elə isə qoy bizdən sonra qalan daha çox dua, daha çox xoş xatirə və daha çox könül rahatlığı olsun.
Əgər bir könül sındırmışıqsa, alaq. Əgər bir insanı incitmişiksə, üzr istəyək. Əgər bir dostu itirmişiksə, axtaraq. Əgər bir doğmamızdan uzaq düşmüşüksə, yaxınlaşaq.

Çünki insan ömrü küsməyə, inciməyə, qürur aparmağa çox qısadır.
Könül almağın vaxtı isə həmişə bu gündür. Sabah bəlkə gec olacaq. Və insanın ömrünün sonunda ən ağır sual bu olmayacaq ki, “Nə qədər qazandım?” Ən ağır sual bu olacaq: “Mən neçə könülə işıq oldum və neçə könüldə izsiz sağalmayan yara qoydum?”.
Bu suala verilən cavab isə insanın özünə yazdığı ən doğru həyat salnaməsidir.