Bakı şəhərinin Səbail rayonunda bir oğul doğulmuşdu. 11 oktyabr 1997-ci ildə Ramiq kişinin ailəsində dünyaya göz açan Yusif Budaqovun qarşısında adi bir gənclik yolu vardı: məktəb, peşə, əmək, ailə, gələcək arzuları... Lakin həyat onun taleyinə tamam başqa bir yol yazdı.
Yusif ilk təhsilini Bakı şəhərində aldı. 2003-cü ildə 132 saylı orta məktəbin birinci sinfinə qədəm qoydu və 2014-cü ildə həmin məktəbi başa vurdu. Onun yeniyetməlik və gənclik illəri bu məktəbin divarları arasında keçdi. Müəllimləri və məktəb yoldaşları üçün o, illər sonra Vətən qarşısında öz borcunu canı ilə ödəyəcək bir gənc kimi yox, əvvəlcə onların gözləri qarşısında böyüyən bir şagird idi.

Məktəbi bitirdikdən sonra Yusif qarşısına çıxan mühüm həyat mərhələlərindən birinə qədəm qoydu. 2015-ci ildə Səbail rayonundan həqiqi hərbi xidmətə yollandı. Əsgərlik onun həyatında ciddi dönüş nöqtəsi oldu. Hərbi xidmət müddətində nizam-intizam, dözümlülük və məsuliyyətlə yanaşı, real döyüş şəraitini də gördü. 2016-cı ilin Aprel döyüşləri Yusifin hərbi bioqrafiyasının xüsusi səhifəsini təşkil edir. Bu döyüşlər onun üçün həm sınaq, həm də mühüm təcrübə məktəbi oldu. Aprel döyüşlərində göstərdiyi fəallıq, cəsarət və xüsusi bacarıqları diqqətdən kənarda qalmadı. Xidmət zamanı müxtəlif tərifnamə və təşəkkürnamələrlə təltif olunması da onun hərbi fəaliyyətinə verilən qiymətin göstəricisi idi. Yusif hərbi xidmətini başa vuraraq doğmalarının yanına qayıtdı.
Artıq qarşıda yeni həyat mərhələsi dayanırdı. Əsgərlik təcrübəsindən sonra əmək fəaliyyətinə başlamağı, mülki həyatda öz yerini tutmağı düşünürdü. Gənc yaşda qarşısında hələ uzun illər, yeni planlar və həyata keçirilməmiş arzular vardı. Lakin onun həyatında əsgərlik yalnız keçmişdə qalmadı. Vətənə bağlılıq Yusifin xarakterində hərbi xidmət illəri ilə formalaşan bir xüsusiyyət kimi özünü göstərmişdi. Aprel döyüşlərində qazandığı təcrübə, xidmət zamanı göstərdiyi cəsarət və aldığı təşəkkürlər onun hərbçi kimi keçdiyi yolun mühüm göstəriciləridir.
Yusif Budaqovun həyatına nəzər salanda diqqəti çəkən əsas məqam onun çox gənc yaşlarından məsuliyyətli həyat yoluna qədəm qoymasıdır. 1997-ci ildə Bakıda doğulmuş, 132 saylı məktəbdə təhsil almış, 2015-ci ildə Səbaildən hərbi xidmətə yollanmış əslən Sabirabaddan olan Y.Budaqovun həyatında 2016-cı ilin Aprel döyüşləri xüsusi iz buraxdı. Sonrakı taleyi isə onun adını artıq yalnız ailəsinin və məktəb yoldaşlarının xatirəsi ilə deyil, şəhidlik anlayışı ilə bağladı.
Şəhidlik haqqında danışarkən Yusifin həyatının konkret faktları xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki onun haqqında deyilən hər bir sözün arxasında real bir həyat dayanır: Bakı, 132 saylı məktəb, Səbail, hərbi xidmət, Aprel döyüşləri, aldığı tərifnamələr və təşəkkürlər... Bunlar bir gəncin həyat yolunun ayrı-ayrı mərhələləridir.

Ramiq kişinin ailəsində böyüyən Yusif üçün isə bütün bu mərhələlərin arxasında ailə dayanırdı. Ata üçün oğulun məktəbə yola salındığı günlə onun əsgərliyə getdiyi gün arasında illər keçsə də, yaddaşda bu hadisələr bir-birindən ayrılmır. Uşaqlıqdan gəncliyə keçən oğul artıq Vətən qarşısında məsuliyyət daşıyan əsgərə çevrilir. Əsgər gedən oğulun evə qayıtması ailə üçün böyük sevincdir. Yusif də xidmətini başa vurduqdan sonra evinə döndü. Onun bundan sonrakı arzusu işləmək, həyatını qurmaq idi. Təəssüf ki, bəzi arzular həyata keçməyə macal tapmır.
Yusifin ömrü də planlaşdırdığı gələcəyə çatmadan şəhidlik zirvəsinə yüksəldi. Bu gün onun həyatını xatırladan tarixlər bir ailənin şəxsi yaddaşından çıxaraq ictimai yaddaşın parçasına çevrilib:
11 oktyabr 1997-ci il - Yusifin dünyaya gəldiyi gün.
2003–2014-cü il - 132 saylı məktəbdə təhsil illəri.
2015-ci il - Səbail rayonundan həqiqi hərbi xidmətə yola düşməsi.
2016-cı il - Aprel döyüşlərində iştirakı və qazandığı döyüş təcrübəsi.
Hərbi xidmət dövrü — fəallığına, cəsarətinə və xüsusi bacarığına görə tərifnamə və təşəkkürnamələrlə təltif olunması.
Bu tarixlər, sadəcə, bir tərcümeyi-halın maddələri deyil, bir insanın uşaqlıqdan əsgərliyə, əsgərlikdən döyüş təcrübəsinə, oradan isə şəhidlik zirvəsinə uzanan həyat yoludur. Yusif Budaqovun adı indi Səbailin şəhid oğullarının sırasında çəkilir. Onun haqqında ən doğru söz isə bəlkə də elə həyatının özündədir: məktəbini oxudu, hərbi xidmətini keçdi, döyüşlərdə iştirak etdi, cəsarəti və bacarığı ilə seçildi, xidmətini ləyaqətlə başa vurdu və gələcək haqqında planlar qurdu. Amma o gələcək Yusif üçün deyil, onun adı ilə yaşayanlar üçün davam etdi.
***
... Bəli, Səbailin küçələrində indi həyat əvvəlki kimi davam edir. İnsanlar işə gedir, evə qayıdır, uşaqlar məktəbə tələsir, şəhər öz gündəlik səs-küyünü yaşayır. Bakı heç nə olmamış kimi görünür. Amma bəzi evlərdə zaman dayanıb. Çünki bir adamın yoxluğu bütöv bir ailənin vaxtını dəyişir.
Şəhid ailəsində təqvim başqa cür işləyir.
Ad günləri gəlir, amma bir nəfər çatmır. Bayramlar gəlir, amma bir stul boş qalır. Qapı açılır, bir anlıq hamı elə bilir ki, Yusif gəlir... Sonra evin içində ağır bir sükut yaranır.
Adamın ürəyini ən çox da həmin bir an ağrıdır.
Çünki ölümün özündən çox, “kaş ki...”lər yorur insanı.
Kaş qapı açılaydı...
Kaş səsi eşidiləydi...
Kaş “mən gəldim” deyəydi... Amma şəhid evlərində “kaş” sözü çoxdan gündəlik danışığın bir hissəsinə çevrilib. O söz deyilməsə də, hamının ürəyindədir.
Yusifin yaşı, arzuları, gələcək haqqında düşündükləri vardı. Hər gənc kimi onun da sabahı vardı. İnsan gənc olanda gələcəyi uzaqda görür. Qarşıda illər, yollar, görüşlər, sevinclər dayanır. Ömrün yarıda kəsiləcəyini heç kim düşünmək istəmir. Amma Vətən qarşısında bəzi ömürlər öz hesabını başqa cür aparır. Yusifin ömrü təqvimlə tamamlanmadı. O, Vətən qarşısında tamamlandı. Bəlkə də buna görə şəhidlərin haqqında danışanda “öldü” sözü adama az gəlir. Çünki onlar sadəcə həyatdan getmirlər. Onlar bir xalqın yaddaşına köçürlər. Orada isə ölüm yoxdur. Yusif də Səbailin yaddaşında yaşayacaq.
Onun adı çəkiləndə bir şəhərin, bir ailənin, bir nəslin yaddaşı danışacaq. Onu tanıyanlar öz xatirələrini danışacaq, tanımayanlar isə adını eşidib “bu da Vətən üçün canından keçənlərdəndir” deyəcəklər.

Əslində şəhidlik elə budur: bir insanın ömrü xalqın yaddaşına çevrilir. Yusifin anası üçün isə bütün bunların izahı yoxdur. Ana üçün övladın yaşı olmur. Oğul neçə yaşında getsə də, ana onu həmişə uşaq görür. Şəhid anasının gözündə Yusif də elədir — qapıdan içəri girəcək, “ana” deyəcək, ev yenə əvvəlki kimi olacaq... Olmayacaq!.. Bəzi şeylər əvvəlki kimi olmur. Amma bir həqiqət var: Yusifin yoxluğu boşluq deyil. O boşluq Vətən adı ilə doludur.
Səbailin şəhidi Yusif Budaqovun adı da bu torpağın yaddaşında yaşayacaq. Onun ömrü yarımçıq qalmış kimi görünür. Əslində isə şəhidlərin ömrünü onların getdiyi yerdə yox, arxada qoyduğu mənada ölçmək lazımdır.
Yusif getdi. Amma adı qaldı. Adı qaldı ki, biz yaşayaq. Adı qaldı ki, küçələrimizdə uşaqlar rahat böyüsün. Adı qaldı ki, Vətən sözünü yalnız dilimizlə yox, ürəyimizlə anlayaq. Və bir gün onun adını eşidən hansısa uşaq soruşacaq:
- Yusif kim olub?
Onda deyəcəyik:
- Yusif Vətən üçün öz ömründən keçən oğullardan biri olub...
Sonra bir az susacağıq... Çünki belə adamlar haqqında danışanda sözün də nəfəsi çatmır.
Bu gün Yusifin məktəbində yeni nəsil şagirdlər oxuyur. Səbailin küçələrində həyat davam edir. Bakı əvvəlki kimi gur və hərəkətlidir. Yusif isə artıq həmin şəhərin yaddaşındadır...
Və onun həyatından qalan ən mühüm dərs budur: insanın ömrünün uzunluğu deyil, Vətən və xalq qarşısında gördüyü işlər onun yaddaşda qalacaq yerini müəyyən edir.
Daşdəmir ƏJDƏROĞLU