Qrenlandiya balinalarında DNT-nin bərpasını xeyli yaxşılaşdıran bir zülal aşkar edilib. Bu kəşf gələcəkdə insan ömrünü uzatmağa kömək edə bilər.

Qrenlandiya balinalarının qeyri-adi uzunömürlülüyünü izah edə biləcək molekulyar mexanizm aşkar ediblər. Bu balinalar məlum olan ən uzunömürlü məməlilər sayılır və 200 ildən artıq yaşaya bilirlər.

Araşdırma göstərib ki, bu heyvanlarda olan müəyyən zülal DNT zədələrinin daha effektiv bərpasına kömək edir. Alimlərin fikrincə, gələcəkdə oxşar mexanizm insan ömrünü uzatmağa kömək edə bilər.

Balinaların uzunömürlülük sirri

Bowhead whale (Qrenlandiya balinası) iki əsrdən artıq yaşaya bilir və buna baxmayaraq xərçəng və digər yaşa bağlı xəstəliklərə nadir hallarda tutulur. Bu fakt alimləri təəccübləndirir. Çünki böyük heyvanların hüceyrələri daha çoxdur və nəzəri olaraq təhlükəli mutasiyaların yaranma ehtimalı da yüksək olmalıdır. Bu fenomen Peto's paradox kimi tanınır. Bu elmi paradoks böyük heyvanlarda niyə xərçəng xəstəliyinin daha çox müşahidə olunmadığını izah etməyə çalışır.

DNT-ni bərpa edən zülal

Yeni tədqiqatda alimlər CIRBP adlı molekula diqqət yetiriblər. Bu zülal “soyuqla aktivləşən RNT-bağlayıcı zülal” kimi tanınır. Qrenlandiya balinalarının toxumalarında bu zülalın səviyyəsi digər məməlilərlə müqayisədə təxminən 100 dəfə yüksək olub. Alimlər laboratoriyada bu zülalın versiyasını insan hüceyrələrinə əlavə etdikdə maraqlı nəticə əldə ediblər:

hüceyrələr DNT zədələrini daha dəqiq bərpa edib

mutasiyaların sayı azalıb

Oxşar effekt meyvə milçəkləri üzərində aparılan təcrübələrdə də müşahidə olunub. Genetik olaraq dəyişdirilmiş milçəklər daha uzun yaşayıb və radiasiyaya daha davamlı olub.

İnsanlar 200 il yaşaya bilərmi?

Tədqiqatın baş müəlliflərindən biri, alim Vera Gorbunova bildirir ki, nəticələr nəzəri olaraq insan ömrünün uzadılmasının bioloji baxımdan mümkün olduğunu göstərir. Lakin alimlər vurğulayırlar ki, bu nəticələr hələlik yalnız hüceyrə kulturası və heyvan modelləri üzərində əldə olunub. Bu mexanizmin insan orqanizmində təhlükəsiz işləyəcəyinə dair hələ sübut yoxdur.

Soyuqla gözlənilməz əlaqə

Maraqlıdır ki, CIRBP zülalı soyuq temperaturun təsiri ilə aktivləşir. Laboratoriyada insan hüceyrələri bədən temperaturundan bir neçə dərəcə aşağı temperaturda saxlanıldıqda onların DNT-ni bərpa etmə qabiliyyəti artıb.

Tədqiqatçı Andrei Seluanov qeyd edir ki, nəzəri olaraq hətta qısa soyuq duşlar və ya qış üzgüçülüyü bu zülalın istehsalını stimullaşdıra bilər. Lakin bu hipoteza hələ tam sübut olunmayıb. Hazırda alimlər siçanlar üzərində yeni eksperimentlər aparırlar.

Məqsəd CIRBP səviyyəsinin artırılmasının həqiqətən də həyat müddətini uzadıb-uzatmadığını müəyyən etməkdir. Alimlərin sözlərinə görə, bu tip araşdırmaların əsas məqsədi ölməzlik yaratmaq deyil, insanların sağlam yaşadığı dövrü mümkün qədər uzatmaqdır.