Psixoloqlar əmindirlər ki, əzici, məyus edici duyğular bədənimizi məhv edir və həqiqi fiziki xəstəliklərə səbəb ola bilər. Çıxış yolu tapmayan hər hansı bir emosiya daxili münaqişə yaradır və bu, xəstəliyə səbəb olur.
Alimlər hesablayıblar ki, halların üçdə birindən çoxunda fiziki simptomların səbəbi virus və bakteriyalar deyil, stress, emosional travma və daxili münaqişələrdir.
"Deyə bilərik ki, psixosomatik xəstəliklər ruhun bədəndən başqa çıxış yolu tapmayan ağrı və iztirablarıdır, bu, ruhun özü haqqında hekayəsidir və ən çox da onun fəryadıdır" deyə psixoloq İrina Kostina şərh edir.
Onun sözlərinə görə, xəstəlik insanın fiziki və emosional həddi çatdığı anda başlayır. Bu hədlərə çatma vaxtı insanın nə qədər enerjiyə malik olmasından və ya eyni daxili ağrını neçə dəfə yaşamasından asılıdır.
Psixosomatikanın atası Frans Qabriel Aleksander "Psixosomatik tibb" kitabında xəstəliyin üç sahənin - psixoloji, fizioloji və sosial qovşağında baş verdiyini ətraflı və hərtərəfli təsvir edir, Natalia Emşanova məqaləsində yazır.
Aleksandrın fikrincə, ümumi mənzərə belə görünür: İki amil cavab verir: fizioloji (genetik və ya inkişaf şərtləri ilə zəifləmiş orqan) və psixoloji (şəxsiyyət xüsusiyyətləri, daxili münaqişələr və adi duyğular toplusu). Sonra isə, sosial amil (əlverişsiz vəziyyət) onların üstünə gəlir və reaksiya yaradır. Artıq, ulduzların düzüldüyünü deyə bilərsiniz.
Ən maraqlısı odur ki, psixoloji amil - ilkin psixo-emosional münaqişənin növü - xəstəliyin özündən çox uzaqda yerləşə bilər. Yəni "əvvəlcə söz var idi" və bir növ şok baş verənə qədər insan bundan xəbəri belə yox idi. Belə çıxır ki, müəyyən mənada hər birimizin daxilində iki amil - zəifləmiş orqan və “nüvə münaqişəsi” (“nüvə, mərkəz” sözündən) şəklində müəyyən saatlı bomba var.
Nüvə münaqişəsi adətən uşaqlıqda uşağın istək və hissləri ilə ailənin tələbləri arasında qarşıdurma nəticəsində baş verir.
Uşaq valideynlərindən müəyyən bir münasibət alır, bu da huşsuz vəziyyətdə sakitcə yuxuya gedir. Bir müddət sonra, uzun müddət davam edən stress əvvəllər qəbul edilmiş münasibətə əlavə olunur, bunun nəticəsində real hisslər boğulur və xəstəlik görünür.
İndi bu və ya digər xəstəliyin arxasında hansı “nüvə münaqişəsi”nin dayandığını anlamağa çalışaq.
Dəri xəstəlikləri
Dəri həm bədənin sərhədi, həm də hiss orqanıdır. Həm bizi qoruyan, həm də təmasda olduğumuz şeydir. Toxunmaqla biz sevgi və incəliyi çatdıra bilərik. Onlar həmçinin ağrı mənbəyinə də çevrilə bilər. Utananda dəri qızarır, qorxduqda solğunlaşır, tərləyir, bizi pis partizan kimi ələ verir.
Dəri xəstəlikləri həmişə təmas və sərhədlərlə bağlı problemlərdir. Bu, həmişə "Mənə toxun - mənə toxunma" konflikt mesajıdır.
Dərin bir yerdə yatırılmış və özünə yönəlmiş qəzəb ola bilər. Sevgi nümayiş etdirərək, sərhədləri çox pozan və ya əksinə, yaxınlaşmaq istədikdə amansızcasına rədd edənlərə.
Nümunə olaraq, nəinki körpəni sığallayan və sığallayan, həm də yetkinlik dövründə əşyalarını və şəxsi məkanını təntənəli şəkildə pozan həddindən artıq qoruyucu bir ananı göstərə bilərik.
Amma qadın həmişə mehriban və həssas olduğu üçün, ona qəzəblənmək tamamilə mümkün deyildi, çünki “o, anadır və hər şeyi yalnız övladı üçün edir”. Sərhədlərin növbəti dəfə pozulması anında, yeniyetmə bu duyğuya görə eyni zamanda qəzəb və günahkarlıq hiss edir. Bu hissləri başa düşmək, ifadə etmək mümkün deyil. Həyatın belə anlarında neyrodermatit xüsusilə güclü olur. Başqa bir qütb variantı çox məşğul anadır. O, həmişə tezdən gedir, uşaq artıq yatanda qayıdır. Buna baxmayaraq, körpənin üzərində ləkələr və yaralar varsa, o, evdə qalıb ona məlhəm sürtür, isti əlləri ilə yumşaq bir şəkildə ona toxunur.
Mədə-bağırsaq pozğunluqları
"Qarın" və "həyat" sözləri əl-ələ verir. Qidalanma zamanı uşaq təkcə ana südü deyil, həm də istilik, diqqət, qayğı, sevgi, həzz və arxayınlıq alır.
Ana vaxtında uşağı qidalandırırsa, uşaq sevildiyini, qorunduğunu hiss edir və həyatı sevir. Uzun müddət davam edən aclıq hissi onu qəzəbləndirir və sonra acgözlüklə lazım olduğundan daha çox istehlak edir.
Yalnız yeməklə nə qədər hisslərin əlaqəli olduğunu düşünün! Psixosomatik xəstəliklərin spektri də o qədər böyükdür.
Bulimiya(yemək pozğunluğu ilə xarakterizə olunan psixi pozğunluq) böyük sevgi və təhlükəsizlik çatışmazlığının metaforası kimi doyumsuzluq, yeməyə hərislikdir.
Anoreksiya bir üsyan olaraq yeməkdən imtina etmək, diqqəti cəlb etmək üçün həddindən artıq bir yoldur. Qəzəb və incikliyin ifadəsi olaraq aclıq aksiyası.
Mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası “istək və ambisiyalarla yaşayan Qərb sivilizasiyasının insanlarının”, iş adamlarının və həddindən artıq məsuliyyətli işçilərin xəstəliyidir. Səthdə - ambisiya, fəaliyyət, müstəqillik və dərində - sevgi və böyük inciklik üçün basdırılmış bir arzu.
Tənəffüs xəstəlikləri
Düzgün və dərin nəfəs azadlıq, yüngüllük və məmnunluqla əlaqələndirilir. Ağır nəfəs - təcrübə, qadağalar, qorxu yükü ilə. Dayanan nəfəs - qəzəb və həyacan. Nəfəs alma - doldurulur. Nəfəs vermə - boşalma, rahatlıqdır. Nitq nəfəs almanın təbii davamıdır.
"Səsi içindı boğuldu" ifadəsini xatırlayırsınız? Özünü “səsvermə hüququndan” məhrum edən insanlar tez-tez müxtəlif ağırlaşmalarla soyuqdəymə keçirirlər.
Bronxial astmanın əsasında isə sevgi ehtiyacı ilə rədd edilmə qorxusu arasında münaqişə dayanır.
Sevgi və dəstəyə ehtiyac güclüdür, lakin "boğulma" təhlükəsi yaratdığı üçün boğulur, qəzəb də mümkün deyil, çünki rədd edilmək təhlükəsi yaradır. Beləliklə, astmatik artan tələblər və gözləntilər səbəbindən inhalyasiya və ekshalasiya arasında ortada qalır, rahatlaya bilmir, boğulma hücumları yaşayır
Ürək-damar xəstəlikləri
Biz səmimi, həmişə gülərüz insanları sevirik. Biz də deyirik ki, “qəzəbdən gözlərinə qan dolan” və narazılığını ortaya qoyan, qəzəbini açıq deyənlərdən çəkinin.
Qəzəb və qəzəblə nə etməli? Əgər uşağa onları konstruktiv şəkildə ifadə etməyi, sərhədlərini sivil şəkildə müdafiə etməyi və dəyərlərinə hörmət etməyi öyrətməsələr, o, layiqli insan olmaq üçün qəzəbi boğmağı öyrənəcək.
Ətraf mühitin təzyiqi nə qədər güclü olarsa, təzyiq sütunu da bir o qədər yüksələcəkdir. "Mən burada patron olmaq, hər şeyi idarə etmək və səni öz yerinə qoymaq istəyirəm. Çox, çox qəzəblənirəm, amma bu, çox nalayiqdir. Mən yaxşı üz tutmalıyam. Ona görə də indi sənə gülümsəyəcəm", - hipertansif şəxs sizə deyəcək. Sözlərlə deyil. Tonometr ilə.
Metabolik və endokrin problemlər
Bədən daxilində metabolik proseslər sakit və hiss olunmaz şəkildə baş verir, bizə yalnız nəticəni göstərir: əhval dəyişikliyi, yuxululuq və ya canlılıq, aktivlik və ya süstlük.
Metabolik patologiyanın aşkarlanması ən çətin vəzifələrdən biridir, çünki "metabolik proses" özü zərər vermir. Bəzən insan heç bir ağrı hiss etmir və yalnız dolayı əlamətlərlə bir şeyin səhv getdiyini müəyyən etmək olar.
Bu spektrin ən çox yayılmış xəstəlikləri diabetes mellitus, tiroid bezinin hipo və hiperfunksiyasıdır. Onların meydana gəlməsinə səbəb olan psixoloji amillər çox fərqlidir.
Hipotiroidizm. Deməli, qalxanabənzər vəzi birbaşa inkişafla bağlı orqandır. Hipotiroidizm xaricdən yorğunluq, süstlük, diqqətin və yaddaşın pisləşməsi kimi özünü göstərir. Sadəcə olaraq, insan birdən-birə aktiv olmağı dayandırır. Əlləri sözün əsl mənasında "aşağı düşür".
Bunun səbəbi banal xəyal qırıqlığı, xəyalının rədd edilməsi ola bilər.
"İstəkləriniz başqalarının tələblərinin, norma və qaydalarının qurbangahına söykənirsə, niyə canınızı sıxıb həyat gücü sərf edirsiniz? Oturaq tətil elan edirəm."
Hipertiroidizm. Qalxanvari vəzi qalxana bənzəyir. Ona görə də belə adlanır. Qorunmaq arzusu təhdidedici bir vəziyyətdə görünür. İnsan qorxduqda ürəyi daha tez döyünür, ovucları tərləyir, motor həyəcanı yaranır və maddələr mübadiləsi sürətlənir. "Qalxanvari vəzi" tərəfindən istehsal olunan tiroid stimullaşdırıcı hormonun ifrazı bədənə tamamilə eyni təsir göstərir.
Psixodinamik yanaşmaya görə, hipertiroidizm təhlükəsizlik çatışmazlığı, uşaqlıqda təhlükəsizlik hissi və psixi travma ilə təhrik edilə bilər.
Diabetes mellitus sözün əsl mənasında "şəkər sızması" kimi tərcümə olunur. Sevinc və həzz bədəni tərk edir, orada qalmaz. Onları isə kənardan şirniyyat şəklində almaq mümkün deyil. Belə kədərli mənzərəyə nə səbəb ola bilər? Kədər, bəli. Həm də xroniki stress və münaqişələr, daimi gərginlik içində olmaq və öz-özünə şübhə yaşamaq, sevilə və lazım ola biləcəyinizə dair.
Aclıq, qorxu və emosional tərk hissi. Bunlar diabetlinin həyatının fonunda həmişə mövcud olan hisslərdir. Həyat heç də şirin deyil.
Əzələ-skelet sisteminin xəstəlikləri
Hərəkət həyatdır. Qaç, tullan, irəli get, öyrən, hərəkət et. İnsanda enerji və güc özünü belə göstərir. Biz aktiv yetkinləri sevirik. Amma uşaqlar bizi qıcıqlandırır. "Artıq otur, qaçmağı dayandır, tərpənməyi dayandır, sakitləş. Rahat və itaətkar ol. İdarə oluna bilən ol."
Mənə deyin, sizi “deli gödəkçəsi”nə salsalar, nə hiss edərdiniz? Sizi azadlıqdan məhrum etməyə cəsarət edənlərə qəzəb, qəzəb, qəzəb.
Bəs bu çirkin insanlar sizin sevimli ananız və atanızdırsa? Onda nə etməli? Dağıdıcı impulslarınızı hara qoymaq lazımdır? Düzdür, fiziki fəaliyyətdə və daimi nəzarətdə. Xaricdə səbir və təvazökarlıq, daxildə isə yatırılmış qəzəb - bu, romatoid artritin inkişafı üçün daxili əsas ola bilər.
Otoimmün xəstəliklər
İmmunitet bədənə daxil olan zərərli mikro obyektləri məhv edərək onu qorumaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Necə olur ki, öz orqanlarınız təhdidedici bir şey kimi qəbul edilməyə başlayır, bastırılma, məhv edilmə tələb olunur? Bu sadədir. Yəqin ki, emosiyaların mənfi və müsbətə səhv bölünməsi ilə tanışsınız. Sevinc, zövq, incəlik - ayrılırıq. Qəzəbdən, nifrətdən, paxıllıqdan - xilas oluruq. Amma bu baş vermir.
Emosional fon, eləcə də hormonal fon insanda unikaldır. Birini dəyişdirmədən birini “çıxarmaq” mümkün deyil. Persona varsa, o zaman Kölgə də var. Bu spektrin xəstəlikləri, şəxsiyyətin hissələrindən birinə sərt bir hökm verildikdə baş verir - məhv etmək.
Bütün çətinliklərinizdə valideynlərinizi günahlandırmaq istəyinə qarşı sizi xəbərdar etmək istəyirəm. İnanın ki, onlar sizi əllərində olan resurslara görə böyüdüblər. Əgər səni daha yaxşı böyütməyi bilsəydilər, şübhəsiz ki, bunu edərdilər. Ancaq hər şey olduğu kimi var olar.