Şamaxı... Bu ad çəkiləndə göz önünə təkcə uca dağlar, dumanlı zirvələr yox, həm də əsrlərin dərinliyindən süzülüb gələn möhtəşəm bir mədəniyyət, ədəbiyyat və elm xəzinəsi gəlir. Şamaxı əsrlər boyu Azərbaycanın intibah beşiyi, böyük söz ustadlarının yetişdiyi və tarixə dahilər bəxş edən müqəddəs bir məkan olmuşdur. Bu torpaq təkcə coğrafi bir ərazi deyil, Azərbaycan poeziyasının bünövrəsini qoyan, onu dünyaya tanıdan əsl "şairlər yurdu"dur.
XII əsrdə Azərbaycan intibah ədəbiyyatının ən böyük nümayəndələrindən biri olan Əfdaləddin Xaqaninin fəlsəfi fəryadı bu torpaqlarda ucalmış, XIV əsrdə hürufizm ideyaları ilə bəşəriyyətə meydan oxuyan Seyid İmadəddin Nəsiminin haqq səsi buradan dünyaya yayılmışdır. XIX və XX əsrin əvvəllərində isə Seyid Əzim Şirvani məktəbi, Mirzə Ələkbər Sabirin sarsıdıcı satirası və Abbas Səhhətin vətənpərvər misraları Şamaxının poetik ruhunu Azərbaycan mədəniyyətinin silinməz yaddaşına köçürmüşdür.

Zaman keçir, nəsillər dəyişir, lakin Şamaxının söz çeşməsi qurumur. Bu gün Sabir Etibarlı, Sədrəddin Əhmədov, Sabir Əhmədov, Tahir Məmmədov və Sənubər Abdullayeva kimi müasir yazarlar Şirvan ədəbi mühitinin işığını gələcəyə daşıyırlar. Bu köklü ədəbi irsin sadiq və layiqli davamçılarından biri isə şair-jurnalist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Hikmət Məlikzadədir.
1972-ci ildə Şamaxı rayonunun füsunkar Qaravəlli kəndində dünyaya göz açan Hikmət Məlikzadə elə uşaqlıq və gənclik illərindən bu torpağın poetik havasını içinə çəkmişdir. Orta məktəbi doğma kəndində bitirdikdən sonra hərbi xidmət borcunu yerinə yetirən gənc Hikmətin ömür yolu sonradan Azərbaycan mətbuatının əsas mərkəzi olan "Azərbaycan Nəşriyyatı" ilə bağlanır. Hərbi xidmətdən qayıtdığı gündən mətbuat sahəsində çalışan, müxtəlif qəzet və elmi jurnallarda müəllif, redaktor kimi fəaliyyət göstərən Hikmət müəllim, hazırda ölkəmizin tarixi yaddaşını, şəhidlərimizin müqəddəs adını əbədiləşdirən "Respublika Xatirə Kitabı" redaksiyasında şərəfli fəaliyyətini davam etdirir. Qələmini həm publisistikada, həm də poeziyada itiləyən müəllif, bu gün müasir oxucunun diqqət mərkəzində olan, yazdıqları ilə qəlblərə yol tapan xüsusi bir imzadır.
Hikmət Məlikzadənin qəzəlləri və qoşmaları klassik Şirvan ədəbi məktəbinin müasir dövrlə sintezindən yaranan sənət inciləridir. Onun poeziyasında dərin fəlsəfi düşüncə, insan taleyinin ağrı-acısı, Allaha və varlığın cövhəri olan eşqə yönələn mənəvi bir axtarış var. Şairin qələmə aldığı:



misraları onun poetik təfəkkürünün nə qədər zəngin olduğunu göstərir. O, insanın gecədən sübhə qədər çəkdiyi iztirabları sətirlərə köçürərkən göz altındakı əzab izlərini "zeh"ə (yayın ipinə) bənzədir ki, bu da daxili gərginliyin və dözümün rəmzidir. Şair dünyəvi bəlalardan uzaq durmağa çağırır, günə "bismillah" ilə başlamağın gətirdiyi ruzini və səbri süzülən köhnə şərabın saflığı ilə eyniləşdirir. Qəzəlin sonundakı:


ifadəsi isə klassik ustadların poetik xətm (təxəllüs) ənənəsini xatırladır. Hikmət Məlikzadə öz adını misraya elə məharətlə toxuyur ki, burada həm müəllifin imzası, həm də sözün fəlsəfi "hikmət"i eyni anda canlanır.
Şair yaradıcılığında dərin mistik fəlsəfəyə enərək öz taleyini və mənəvi acılarını teoloji və bəşəri simvollarla paralelləşdirir. Onun:



və yaxud:



misraları sadəcə bədii təsvir yaratmır, həm də bəşəri ağrıları öz çiynində daşımaq missiyasını ifadə edir. Burada "mismar yeri" haqsızlığa uğramış, fədakarlıq qurbanı olmuş dürüst insanın bədənində və ruhunda açılan yaraların poetik möhürüdür.
Lakin Hikmət Məlikzadə yalnız klassik formaların ustadı deyil; o, həm də müasir insanın daxili böhranını, cəmiyyətin mənəvi aşınmasını realist boyalarla çəkən sərras bir müşahidəçidir. Oxucunu ağır və sarsıdıcı mənzərələrlə üz-üzə qoymaqdan çəkinməyən şair yazır:


Bu misralardakı "iki ləpir" insanın bu dünyada qoyub getdiyi kövrək və keçici izlərdir. Tabutla qəbir arasındakı o "kəsə yolun" olmaması isə hər bir insanın öz ölümünə və taleyinə doğru addımladığı fərdi, təkrarolunmaz və kədərli anlardan xəbər verir.
Şairin yaradıcılığından sosial itki və insanın mənəvi dəyərlərdən uzaqlaşması mövzusu qırmızı xətlə keçir. Həyatı bir "hesab dəftəri"nə bənzədən müəllif bəşəri bir həqiqəti sətiraltı bəyan edir: maddi dünyanın tənlikləri ruhun ehtiyaclarını ödəyə bilmir; insan nə qədər "vurub-çıxsa" da, ölüm və əbədiyyət qarşısında riyazi cavablar aciz qalır.

Hikmət Məlikzadə poeziyasında səmimiyyət o dərəcədə ucadır ki, o, öz kölgəsinin belə sınağa çəkildiyini etiraf edir, ətrafındakı dürüst insanların, "əvvəlki adamların" qəhətə çəkilməsindən gileylənir. Müəllif ruhaniliyin azaldığı, maddiyyatın önə keçdiyi bir dünyada sığınacaq yeri axtararaq yazır:



Onun şeirlərindəki etiraz dalğası sosial ədalətsizliyə, bahalaşmaya və cəmiyyətin mənəvi süstliyinə qarşı daha da kəskinləşir:



misraları şairin xalqın dərdi ilə döyünən ürəyinin səsidir. O, zahiri ehtişama və cahilliyə qarşı çıxır, insanları "ayaq altda qalan alaq otu" olmaqdan xilas olmağa, bu beş-on günlük ömürdə öz həqiqi mənəvi yerini tapmağa çağırır.
Şair öz fəlsəfi yekununu vurğulayarkən günahın və mənəvi çirkinliyin heç vaxt gizli qala bilməyəcəyini sarsıdıcı bir təbii bənzətmə ilə ifadə edir:



Şamaxı torpağı Xaqanidən, Nəsimidən, Sabirdən aldığı əmanəti bu gün də etibarlı əllərdə saxlayır. Hikmət Məlikzadə kimi şairlərin varlığı, onun fəlsəfi, dramatik və realist poeziyası sübut edir ki, Şirvanın söz çeşməsi əsla qurumayacaq. Bu qədim "şairlər yurdu" öz köklərinə bağlı qalaraq, müasir dövrün ağrılarını klassik fəlsəfənin süzgəcindən keçirən yeni-yeni poetik incilər bəxş etməkdə və Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq, silinməz səhifələrini yazmaqda davam edəcəkdir
Hüseyn İsaoğlu,
yazıçı-publisist,
AYB-nin və AJB-nin üzvü