Bir çox insan isti yeməyi soyuducuya qoymaqdan çəkinir. Səbəb isə bunun soyuducunu xarab edə biləcəyi düşüncəsidir. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, əsl təhlükə tamamilə başqa məqamla bağlıdır.

Yeni bişirilmiş yeməyi tam soyuyana qədər mətbəxdə saxlamaq bir çox ailədə adi vərdişə çevrilib. İnsanlar hesab edirlər ki, isti yemək soyuducunun işinə mənfi təsir göstərə və oradakı digər məhsulların xarab olmasına səbəb ola bilər. Lakin qida təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, hazır yeməklərin otaq temperaturunda uzun müddət saxlanılması daha ciddi təhlükə yaradır.

Yeməyin soyumasını gözləmək lazımdırmı?

İsti yeməklərin soyuducuya qoyulmaması vərdişi təsadüfən yaranmayıb. Bir çox insan düşünür ki, yeməyin yüksək temperaturu soyuducunun işini çətinləşdirə və digər məhsulların daha tez xarab olmasına səbəb ola bilər. Lakin Stop Foodborne Disease alyansının direktoru Vanessa Koffmanın sözlərinə görə, bu narahatlıqlar əsasən köhnə soyuducuların texniki xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.

Müasir soyuducular, adətən, ilıq və isti qidaların soyudulması üçün nəzərdə tutulub. Buna görə də yeməyin tamamilə soyumasını gözləməyə ehtiyac yoxdur. Digər geniş yayılmış fikrə görə, isti yemək olan qabın qapağı dərhal bağlanarsa, içəridə toplanan nəmlik onun daha tez xarab olmasına səbəb ola bilər.

Qida üzrə alim Ebbi Til isə bildirir ki, əsas məsələ yeməyin temperaturuna nəzarət etməkdir. Çünki bakteriyaların çoxalma sürəti məhz temperaturdan asılıdır. Mütəxəssisin sözlərinə görə, yeməyi soyuducuya qoymazdan əvvəl onun otaq temperaturuna qədər soyuması vacib deyil. Əksinə, əksər hallarda soyutma prosesinə mümkün qədər tez başlamaq daha təhlükəsizdir.

Bişmiş yemək soyuducudan kənarda nə qədər qala bilər?

Ən böyük təhlükə hazır yeməyin uzun müddət isti vəziyyətdə qalması zamanı yaranır. Yemək tədricən soyuduqda onun temperaturu təxminən +4°C ilə +60°C arasında dəyişir. Mütəxəssislər bu temperatur aralığını “təhlükəli zona” adlandırırlar. Bu şəraitdə bakteriyalar sürətlə çoxala bilər. Üstəlik, bəzi mikroorqanizmlər elə toksinlər ifraz edir ki, yemək yenidən qızdırıldıqda belə onlar tamamilə məhv olmaya bilər. Buna görə də tez xarab olan bişmiş yeməkləri otaq temperaturunda iki saatdan artıq saxlamaq olmaz.

Havanın temperaturu +32°C-dən yüksək olduqda isə bu müddət bir saata qədər azalır. Ebbi Tilin sözlərinə görə, əsas problem insanların yeməyi bir müddət soyumağa qoyub sonradan onu unutmasıdır. Nəticədə hazır yemək mətbəxdə saatlarla qala bilər. Bu müddət ərzində bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli şərait yaranır. Belə hallar qida zəhərlənməsinə səbəb ola bilər. Xüsusilə uşaqlar, yaşlılar və immun sistemi zəif olan insanlar daha böyük risk altındadır.

İsti yeməkləri soyuducuya qoymaq mümkün olsa da, onların miqdarını və saxlanma üsulunu nəzərə almaq vacibdir. Məsələn, böyük qazanda olan isti şorbanı birbaşa soyuducuya yerləşdirmək düzgün seçim olmaya bilər. Çünki dərin qabdakı yemək, xüsusilə onun orta hissəsi, daha gec soyuyur. Buna görə də böyük porsiyalarda hazırlanmış şorba, sous və digər yeməklərin daha sürətli soyudulması üçün müəyyən qaydalara əməl etmək lazımdır.

Bişmiş yeməkləri necə düzgün soyutmaq olar?

Qida təhlükəsizliyi mütəxəssisləri bakteriyaların çoxalma riskini azaltmaq üçün bir neçə üsul tövsiyə edirlər. Yeməyi kiçik porsiyalara bölün. Böyük qazanda şorba, sous və ya başqa yemək hazırlamısınızsa, onu bir dərin qabda saxlamaq əvəzinə, bir neçə kiçik və dayaz qaba bölmək daha məqsədəuyğundur. Bu, istiliyin daha tez xaric olmasına və yeməyin sürətlə soyumasına kömək edir. Qabları bir-birinə çox yaxın qoymayın. Soyuducudakı qablar arasında müəyyən məsafə saxlayın. Belə olduqda soyuq hava onların ətrafında daha rahat dövr edir və yeməklər bərabər şəkildə soyuyur.

İsti yeməyin qapağını dərhal kip bağlamayın. Soyutmanın ilkin mərhələsində qabların ağzını açıq və ya yarıörtülü saxlamaq olar. Lakin bu zaman yeməyin çirklənmədən qorunması vacibdir. Buzlu sudan istifadə edin. Böyük miqdarda şorba və ya başqa isti yeməyi tez soyutmaq üçün qabı buz və soyuq su ilə doldurulmuş daha böyük qaba yerləşdirmək olar.

Yeməyi vaxtaşırı qarışdırmaq soyuma prosesini sürətləndirir. Maye yeməklərə buz əlavə edin. Bəzi şorba və yeməklərə buz parçaları əlavə etməklə onların temperaturunu daha tez azaltmaq mümkündür. Ancaq bu üsul yalnız əlavə suyun yeməyin dadına və keyfiyyətinə mənfi təsir göstərmədiyi hallarda uyğundur.

Yeməyi qarışdırın. Vanessa Koffmanın sözlərinə görə, soyuma zamanı yeməyi qarışdırmaq istiliyin bərabər paylanmasına kömək edir. Bu üsul xüsusilə qatı şorbalar, souslar və digər sulu yeməklər üçün faydalıdır.

Mütəxəssislərin qənaətinə görə, isti yeməyi soyuducuya qoymaq özlüyündə təhlükəli deyil. Əsas məsələ yeməyi düzgün şəkildə və mümkün qədər tez soyutmaqdır.

Böyük həcmdə qaynar yeməyi birbaşa soyuducuya yerləşdirmək əvəzinə, onu kiçik qablara bölmək daha təhlükəsizdir. Beləliklə, həm yeməyin xarab olma riski azalır, həm də soyuducudakı digər məhsulların temperaturunun yüksəlməsinin qarşısı alınır.