Daşdəmir ƏJDƏROĞLU,
jurnalist

Zaman öz sarsılmaz karvanını tarixin sonsuz dəhlizləri ilə irəliyə doğru çəkdikcə, insanı bu amansız təlatümlərdə ayaqda saxlayan, bir milləti millət, bir toplumu isə sarsılmaz bütöv edən dəyərlərin nə qədər böyük missiya olduğunu daha dərindən anlayırıq. Çünki bu dünya təkcə maddiyyatdan, torpaqdan, gündəlik məişət qayğılarından və rəsmi qanunlardan ibarət deyil. Bu dünya ruhun ucalığı, Allaha bağlanan qəlbin saflığı, milli kökə sədaqət və dostluğun o ən ağır sınaqlardan keçmiş sarsılmaz təməlləri üzərində qurulub. Tarix boyu bu xalqı yıxılmağa qoymayan, fırtınalardan sağ çıxaran mənəvi sütunlar olub.
Bu gün bizim qədim Basqalın ziyalılarının daxilində ucalan üç fərqli ömür yolunu, lakin tək böyük amalı çiyinlərində daşıyan üç insanı — Hacı Əziz Mövlamovu, Hacı Qalib Qəhrəmanovu və Hacı Qulam Tağıyevi düşünərkən qəlbimdə məhz həmin milli və mənəvi bütövlüyün qüruru oyanır. Onlar, sadəcə, bir sosial qrupun üzvləri, dost, doğma insan deyil, bu torpağın ruzi-bərəkətinə, bu xalqın mənəvi ruhuna sığınan, ömürlərini vəfa və imanla hörmüş üç canlı zirvədirlər.



Ömrün elə bir məqamı var ki, orada insanın adı onun taleyinə, xarakterinə çevrilir. Belə insanlardan biri Hacı Əzizdir. Adı tək özü də, sözü də bu elə, bu sadiq dostluq ocağına əziz olan insan. O, doğma, kökünə, milli adət-ənənəsinə bağlı nurlu ziyalıdır. Hacı Əzizin varlığında bu torpağın səmimiyyəti, bu millətin qədim qonaqpərvərlik fəlsəfəsi yaşayır.
Onun ürəyi bir ümman qədər geniş, niyyəti hər zaman təmiz və aydındır. Süfrəsi hər an dost-aşna üçün, darda qalan üçün, məclis bəzəyən insanlar üçün sonuna qədər açıqdır. Çünki o, imanı təkcə dildə bir kəlmə, ya da sadəcə yerinə yetirilmiş bir ayin kimi daşımır; o, imanı öz əməlində, rəftarında, insanlara olan münasibətində yaşadır. Hacı Əzizin addım atdığı, nəfəsinin toxunduğu hər bir məclisdə bir dinclik, bir xeyir-bərəkət boylanır. O, dostluğun və insanlığın yükünü heç vaxt şikayət etmədən, böyük bir vəfa hissi ilə daşıyan sadiq bir qardaşdır. Onun varlığı bizə hər zaman dürüst olmağın, təmiz ad saxlamağın bu dünyadakı ən böyük sərvət olduğunu xatırladır.



Sadaladığım imanlı şəxsin digəri isə Hacı Qalibdir. Ömrün hər bir çətinliyinə, zamanın hər sərt küləyinə və sınağına qarşı məğrur dağ kimi sinə gərən, hər bir mənəvi döyüşdən başıuca, adından bəlli olduğu kimi "qalib" çıxan insan. Onun duruşunda bizim uca dağların vüqarı, baxışında isə haqqın dərgahına, ədalətin mütləq qələbəsinə olan o sarsılmaz, dərin inam var. Hacı Qalib dostluq deyilən o müqəddəs və sarsılmaz qalanın ən möhkəm dayaqlarından biridir.
Qeyrətli, sözü bütöv, addımı qəti türk kişisinin müasir fəsadıdır o. Yoldaşlığın, sədaqətin and yerini heç bir maddi dəyərə, dünyanın heç bir keçici bər-bəzəyinə satmayan, ehtiyacı olan dostun, qardaşın dərhal yanında sipər kimi dayanan ər kişidir. Onun ciddiliyinin arxasında hər an dosta can yandırmağa hazır olan nəhəng bir ürək döyünür. O, haqsızlığa qarşı bir qalxan, dostluğa qarşı isə bir ipək qədər yumşaq və fədakardır. Onun ömür yolu hər birimizə sübut edir ki, insan hər şəraitdə öz daxili prinsiplərinə sadiq qalaraq necə məğrur və uca yaşaya bilər.



Və, nəhayət, xətrini istədiyim, davranışına, xoş rəftarına daim həsəd apardığım Hacı Qulam. Nurani çöhrəsi ilə məclislərə, könüllərə işıq salan, hər kəlməsi bir hikmət, hər sözü qədim dastan dadı verən müdrik insan. O, sanki keçmişimizin o nəcib kökündən, ağsaqqallıq məktəbindən bu günümüzə boylanan canlı bir xəzinədir. Hacı Qulamın əyləşdiyi məclisdə fərqli bir ağırlıq, fərqli bir ehtiram ab-havası yaranır. Onun nəfəsi gələn yerdə kin-küdurət əriyər, ürəklərdəki incikliklər yox olar, kədər unudular.
Çünki onun dili, onun təfəkkürü hər zaman xeyirə, sülhə və duaya köklənib. Tanrının dərgahından öz qrupuna, öz dostlarına, bu bütöv xalqa ruzi, cansağlığı və hüzur diləməkdən heç vaxt yorulmaz. Hacı Qulam yaradılışın saf qayəsini, insanlığın ən ali mərtəbəsini öz xarakterində birləşdirir. Onun nəsihətləri, sakit və təmkinli danışığı ən gərgin anlarda belə qəlbimizə təsəlli verən bir dərman kimidir. O, bu üçlüyün və bizim birliyimizin mənəvi bələdçisidir.

VƏ SONDA

ÜÇ İNCİ, BİR BÖYÜK YOL VƏ QƏDİM BASQAL

Bu üç hacı, bu üç müqəddəs və pak ürək əslində bizim mənəvi bütövlüyümüzün, milli həmrəyliyimizin simvolik rəmzidir. Onlar ayrı-ayrı talelər yaşasalar da, qədim Basqal elində də, bu məkandan kənarda da, ümumiyyətlə, toplaşdıqları nur ocağında bir araya gələrək elə bir vəfa və iman körpüsü qurublar ki, bu körpü zamana və məsafələrə meydan oxuyur. O yurd sevgisi, o sarsılmaz ruh, vəfa və dostluq sədaqəti bu üç insanın timsalında bu gün yenidən canlanır və bərq vurur.
Zaman keçəcək, illər bir-birini əvəz edəcək, dünya fırlanacaq, lakin bizim içimizdə ucalan bu üç nurlu şəxsin – Hacı Əzizin, Hacı Qalibin və Hacı Qulamın adları həmişə bəsirət, ləyaqət və sarsılmaz qardaşlıq örnəyi kimi gələcək nəsillərin də yoluna nur saçacaq. Yaxşı ki varsınız, ruhumuzun, qəlbimizin və dostluğumuzun sarsılmaz, uca mənəvi dayaqları! Tanrı bu nurlu birliyi və bu sadiq dostluğu hər zaman pənahında saxlasın!

MƏNİM ÜÇ QARDAŞIM, ÜÇ SİRDAŞIM VAR...

Sən demə, dünyanın çətin vaxtında,
Hələ satılmayan düzlük var imiş.
İnsanın insana yanan baxtında,
Məhəbbət var imiş, dözüm var imiş...

Mənim üç qardaşım, üç sirdaşım var.
Biri Hacı Əziz ... Adıtək əziz,
Gözündə dünyanın paklığı durur.
Ürəyi bir ümman, süfrəsi dəniz,
Harda addım atsa, bir ümid qurur.

Biri Hacı Qalib... Məğrur duruşlu,
Çətin anlarında əl tutan kəsdir.
Haqqın dərgahıdır onun hər işi,
Mənə elə qardaş bir ömür bəsdir.

Biri Hacı Qulam... Nur tökür üzü,
Kəlməsi təsəlli, duası dərman.
İlahi, nə xoşdur onun hər sözü,
Eşq olsun, ucalır onunla insan!

Üç hacı qardaşım, üç dayaq yerim,
Ziyalı adının nurlu tacıdır.
Onlar həm qardaşdı, həm də ki pir,
Bu sadiq dostluğun yoxdur əvəzi...

Yaxşı ki varsınız bu dar dünyada,
Siz mənim ömrümün qürur yerisiniz.
Uca Tanrım sizi yetirsin dada,
Siz mənim qəlbimin şirin sirrisiniz...