Qızbəs Qəbələ
" Qoşa Ulduz" jurnalının redaktoru.



Tarixin yaddaşı bəzən bizləri elə hadisələrlə üz-üzə qoyur ki, onları oxuduqca ürəyin ağrıyır. Mən ötən il "Şiraz qonaqlığı" poemasını yazarkən Azərbaycan əsilli Kərim xan Zəndin Azərbaycan əsilli xanlara qarşı sərgilədiyi amansız münasibət və hətta xəyanət məni dərindən sarsıtmışdı. Düşünürdüm ki, görəsən, öz kökündən olan insanlara qarşı belə sərt davranışın səbəbi nə idi?
Bu gün isə tariximizin başqa bir faciəli səhifəsini – 1797-ci ildə Ağa Məhəmməd şah Qacarın Şuşada öldürülməsindən sonra baş verən hadisələri oxudum. Böyük Azərbaycan şairi və dövlət xadimi Molla Pənah Vaqifə qarşı qurulan qəsd, onun oğlu Əli bəyin atasının gözləri qarşısında qətlə yetirilməsi insanın qəlbini ağrıdır. Rəvayətlərə görə, Vaqif yalvarır ki, onu öldürsünlər, ancaq oğluna toxunmasınlar. Lakin xəyanət qalib gəlir və ata ömrünün ən ağır faciəsini yaşayır.

Şirazda baş verənlər də, Şuşada yaşananlar da fərqli zamanların hadisələridir. Ancaq onları birləşdirən ortaq cəhət var: hakimiyyət uğrunda mübarizə, şəxsi mənafe və xəyanət.
Bu hadisələri oxuyanda istər-istəməz düşünürsən: görəsən, niyə bəzən özümüz öz böyük şəxsiyyətlərimizi qoruya bilmirik? Niyə bəzən yad düşmənin edə bilmədiyini daxildəki kin, ehtiras və hakimiyyət hərisliyi edir?
Lakin tarix bizə başqa həqiqəti də öyrədir. Bu cür faciələr təkcə Azərbaycan tarixində deyil, dünyanın bir çox xalqlarının taleyində də yaşanıb. Deməli, problem xalqın xarakterində deyil, hakimiyyət hərisliyində, şəxsi maraqların milli maraqlardan üstün tutulmasındadır.
Molla Pənah Vaqif isə bütün bu xəyanətlərə baxmayaraq, xalqının yaddaşında əbədi yaşayır. Xəyanət edənlərin adları tarixdə qaranlıq səhifələrdə qalsa da, Vaqifin poeziyası və dövlət xadimliyi bu gün də Azərbaycan xalqının milli sərvətidir.
Tarixin bu iki ağrılı hadisəsi mənə bir həqiqəti bir daha xatırladır: millətləri yüksəldən də, zəiflədən də onların daxilində baş verən hadisələrdir. Əgər birlik varsa, xalq qalib gəlir. Əgər şəxsi mənafe milli maraqları üstələyirsə, faciələr qaçılmaz olur.
Şirazdan Şuşaya qədər uzanan bu acı yol bizə keçmişi dəyişməyi yox, ondan dərs almağı öyrədir. Böyük şəxsiyyətləri yaşadan onların qətli deyil, xalqın yaddaşıdır. Xəyanət isə nə qədər gizlədilsə də, tarix qarşısında həmişə məğlub olur.