Biz musiqini fonda dinləməyə adət etmişik. Bəs düzgün seçilmiş səslərin diqqəti sadəcə yayındırmaqla qalmayıb, həm də beynin stress vəziyyətindən çıxaraq sakitləşməsinə birbaşa kömək etdiyini desək?

Dünya xroniki həddindən artıq yüklənmə dövrünü yaşayır. Davamlı mesajlar, bitməyən son möhlətlər (deadline), xəbərlər və emosional yorğunluq – müasir insanın sinir sistemi demək olar ki, fasiləsiz işləyir. Məhz buna görə də daxili tarazlığı tez bərpa etməyə kömək edən təcrübələr, məsələn, meditasiya, nəfəs texnikaları, səs terapiyası və hətta yağış və ya ventilyator səsinə bənzər fon küyü getdikcə populyarlaşır.

Lakin məlum olub ki, hər səs eyni cür təsir göstərmir. "Medical News Today" nəşri ritm stimulyasiyası funksiyasına malik xüsusi musiqinin təşviş (həyəcan) səviyyəsinə təsirini araşdıran yeni bir tədqiqat haqqında məlumat yayıb. Və nəticələr kifayət qədər ümidvericidir.

Audioritmik stimulyasiyalı musiqi nədir?

Audioritmik stimulyasiyalı musiqi (Auditory beat stimulation - ABS) — beyin dalğalarını sinxronlaşdırmaq və sinir sisteminin "stress" rejimindən daha sakit rejimə keçməsinə kömək etmək üçün ritmik səs impulslarından istifadə edən texnologiyadır.

Onun iş prinsipi "Iso-Principle" (emosional vəziyyətin izomorfluğu prinsipi) adlı qaydaya əsaslanır:

Musiqi ilk olaraq insanın təşviş anındakı yüksək ürək döyüntüsünə uyğun templə başlayır.

Daha sonra temp tədricən yavaşlayır.

Gizli ritmik impulslarla birlikdə bu proses beynin daha rahat bir vəziyyətə "köklənməsinə" kömək edir.

Başqa sözlə, musiqi sinir sistemini gərginlikdən götürüb sakitliyə doğru aparır.

Tədqiqat necə aparılıb?

Araşdırmada artıq təşvişə qarşı dərman qəbul edən 144 yetkin insan iştirak edib.

İştirakçılar təsadüfi qaydada dörd qrupa bölünüblər:

1. Yağış və ya yarpaq xışıltısı kimi yumşaq fon küyünü 24 dəqiqə dinləyən qrup;

2. Audioritmik stimulyasiyalı musiqini 12 dəqiqə dinləyən qrup;

3. Audioritmik stimulyasiyalı musiqini 24 dəqiqə dinləyən qrup;

4. Audioritmik stimulyasiyalı musiqini 36 dəqiqə dinləyən qrup.

Alimlər seanslardan əvvəl və sonra klinik psixoloji şkalaların köməyi ilə təşviş səviyyəsini və emosional vəziyyəti ölçüblər. Nəticələr dinləmə müddəti ilə emosional effekt arasında aydın bir əlaqə olduğunu göstərib.

Beynə neçə dəqiqə musiqi lazımdır?

Təşvişin ən çox azalması musiqini 24 dəqiqə dinləyən qrupda qeydə alınıb. 36 dəqiqə dinləyən iştirakçılar da bənzər nəticə göstəriblər, lakin onlarda əlavə olaraq mənfi emosiyaların - qıcıqlanma, əsəbilik və daxili gərginliyin də xeyli azaldığı müşahidə olunub. 12 dəqiqəlik müddət isə nəzərəçarpan effekt yaratmaq üçün kifayət etməyib.

Mühüm məqamlardan biri də odur ki, bu musiqi növü hətta artıq dərman müalicəsi alan insanlara da kömək edib. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu metod əsas terapiyaya yaxşı bir əlavə ola bilər.

Musiqinin psixikaya birbaşa təsiri

Neyrobioloqlar çoxdan bilirlər ki, musiqi beynin eyni anda bir neçə nahiyəsini aktivləşdirir. Biz təkcə melodiyanı eşitmirik, həm də onu xatirələrlə, emosiyalarla və bədən reaksiyaları ilə əlaqələndiririk.

Musiqi terapevti Tessa Cizus izah edir ki, bəşəriyyətin bu kəşfinə beyin ritm, sözlər, intonasiya və hətta musiqini sadəcə müşahidə etmək prosesi vasitəsilə reaksiya verir. Məhz buna görə musiqi əhval-ruhiyyəyə, ürək ritminə və stress səviyyəsinə təsir edə bilir.

Bununla belə, audioritmik stimulyasiyalı musiqi adi relaksasiya pleylistindən fərqli işləyir. Burada əsas rol insanın musiqi zövqü deyil, kompozisiyanın akustik strukturudur. Əgər sevdiyimiz bir mahnı bizdə sevinc və ya nostalji yaradırsa, audioritmik stimulyasiya beynin aktivliyinə birbaşa, demək olar ki, fizioloji səviyyədə təsir göstərir.

Terapiya, yoxsa təsəlli?

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, adi musiqi dinləmək rəqəmsal stimulyasiya ilə eyni deyil.

Psixoloq Maykl Valdes izah edir ki, musiqi sadəcə "diqqət yayındıran" vasitə kimi yalnız dinlənildiyi an fəaliyyət göstərir. Lakin seans bitdikdən sonra da insan daha az təşviş hiss edirsə, bədəni rahatlayırsa və emosional sabitlik yaranırsa, bu artıq sinir sisteminə daha dərindən təsir edildiyinin göstəricisidir.

Maraqlıdır ki, nəzarət qrupu üçün alimlər səssizlikdən deyil, yağış və ya xışıltı kimi yumşaq fon küyündən istifadə ediblər. Bu, audioritmik stimulyasiyanın neytral fondan daha yaxşı işlədiyini yoxlamağa imkan verib və nəticələr bəli, işlədiyini təsdiqləyib.

Ev şəraitində eyni effekti almaq olarmı?

Ekspertlər bildirirlər ki, sevdiyiniz musiqi həqiqətən stressi azaltmağa, yuxunu yaxşılaşdırmağa və ya əhvalı qaldırmağa kömək edə bilər. Lakin bu, alimlərin araşdırdığı effekti tam olaraq vermir.

Audioritmik stimulyasiyalı musiqi xüsusi prinsiplərlə yaradılır, prosesin özü isə idarə olunan müddətə və struktura malikdir. Həmçinin səs keyfiyyəti də böyük rol oynayır; məsələn, qulaqlıqlardan istifadə etmək effekti əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.

Bununla belə, mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, audioritmik stimulyasiyanı psixoterapiya və ya dərmanların tam əvəzedicisi kimi qəbul etmək olmaz.

Ola bilsin ki, gələcəkdə stresslə mübarizə birbaşa qulaqlıqlarımızda - düzgün tənzimlənmiş ritmlər və beynimizin nəhayət rahat nəfəs almasına kömək edən dəqiqələr sayəsində səslənəcək. Bu metod hələlik inqilabi bir terapiyaya çevrilməsə də, araşdırmalar səsin təkcə ab-hava yaratmaq deyil, həm də emosional vəziyyətimizi idarə etmək gücünə malik olduğunu artıq sübut edir.