ÖN SÖZ ƏVƏZİ...
Müəllifdən
Bir neçə gün öncə, əvvəl "Ağsu Yazarları" Ədəbi Birliyinin qrup paylaşımında, sonra isə Facebook sosial şəbəkəsində, şəxsiyyətinə, daşıdığı şərəfli müəllim peşəsinə, ürəyəyatımlı yaradıcılığına görə, daimi xətrini istədiyim gözəl şairimiz Zöhrə xanım Qara Qızının, fevral ayının 1-də ömrünün 75 - ci sevinc yubileyinin keçiriləcəyi tədbiri görüb, çox sevindim.
Onun yubley tədbirinə dost kimi bir yazı ərməğan etmək niyyətinə düşdüm. Fikrimdə də tutmuşdum ki, yazını xüsusi buraxılış üslubunda dərc etdirim. Lakin müəyyən səbəblər üzündən bunu çatdırıb dediyim vaxta çatdıra bilməyəcəyindən ehtiyatlanıb, doğum tarixinin 1 yanvar 1951 olduğun görüb, fevralda keçiriləcək tədbir üçün həm reklam, həmdə dəyərli şairimizlə yenidən bir də tanışlıq xatirinə yazını Facebookda və "Ağsu Yazarları" Ədəbi Birliyinin qrup paylaşımları arasında paylaşmağı məqbul saydım.
Əzizimiz, dəyərli ziyalımız, ömrünün gözəl çağlarını balalarımızın təlim-tərbiyəsinə, təhsilinə həsr etmiş, pedaqoji fəaliyyəti ilə həmişə sevilib, seçilmiş və qəlbindən süzülüb gələn yaradıcılığı ilə oxucusunu ovsunlayan Zöhrə xanıma bu ömür pilləsində, ona, uca Yaradandan uğurlar diləyib, sağlam, uzun ömür arzulayıram. Allah qorusun sizi gözəl insan, dəyərli ziyalımız Zöhrə xanım.



Bəzən insan ömrü illərlə yox, sözlə ölçülür. Çünki elə insanlar var ki, yaşadıqları illərdən daha çox, əməlləri, fəaliyyəti və yazdıqları misralarla yadda qalırlar. Onların taleyi zamanın yaddaşına xoş əməllərlə bərabər şeir kimi yazılır. Pedaqoq-şair Zöhrə Qaraqızı Məhəmmədova məhz bu qəbildən olan ömür sahiblərindəndir.75 il…
Bu, təkcə zaman ölçüsü deyil. Bu, bir taleyin, bir müəllim ömrünün, bir qadın qəlbinin, bir vətən həsrətinin, bir poeziya yolunun yekunudur. Bu yubiley sadəcə bir yaş mərhələsi yox, yaradıcılıq hesabatıdır.
Zöhrə Qaraqızının poeziyası ilk baxışdan sadə görünür. Amma bu sadəlik aldadıcıdır. Çünki onun şeirlərindəki sözlər sanki illərin ağrısından süzülüb gəlir. O, sözə hay-küylə yox, təmkinlə, sükutla, daxili yanğı ilə yanaşır. Bəlkə də buna görə onun şeirləri oxucunu qışqıraraq yox, pıçıldayaraq sarsıdır.
Bu poeziyanın mərkəzində VƏTƏN dayanır. Amma bu, pafoslu tribunadan deyilən vətən sevgisi deyil. Bu, dədə-baba yurdundan didərgin düşmüş bir insanın, Göyçə nisgili ilə yaşayan bir qəlbin, xəyalında hər səhər doğma torpağı gəzən bir şairin vətənidir. Zöhrə Qaraqızının vətəni misralarda yaşayır, bəndlərdə nəfəs alır, hər şeirində yenidən doğulur.
Onun poeziyasında qadın taleyi də özünəməxsus yer tutur. Ana, həyat yoldaşı, müəllim, ziyalı qadın obrazı şeirlərin alt qatında hiss olunur. Bu şeirlərdə həm dözüm var, həm səbir, həm də sarsılmaz daxili güc. Zöhrə Qaraqızının misralarında kədər də sakitdir, sevinc də təmkinlidir. O, ağrını qışqırmır – yaşayır.
Bu xüsusi yubiley buraxılışı Zöhrə Qaraqızının yaradıcılığına sadəcə bir baxış deyil, bir yaxınlaşmadır. Burada onun ömür yoluna, poetik dünyasına, vətən sevgisinə, həsrət motivlərinə, sözə münasibətinə toxunulacaq. İmkan daxilində şeirin bənd-bənd və ya ümumi poetik kontekstdə dəyərləndiriləcək, təhlil ediləcək, şairin ədəbi mövqeyi müəyyənləşdiriləcək.
Çünki Zöhrə Qaraqızı oxunmalı olan şairdir.
Yadda saxlanmalı olan addır.
Və 75 yaş – bu poeziya yolunun yalnız dayanacağıdır, sonu yox.

Hər ömür bir coğrafiyadan başlayır.
Zöhrə Qaraqızının ömür yolu da Qərbi Azərbaycanın Yanıqpəyə kəndindən başlayır. Bu kənd onun yaddaşında təkcə doğulduğu yer yox, həm də sonralar poeziyasına çevriləcək bir ruhi məkandır. 1 yanvar 1951-ci ildə ziyalı ailəsində dünyaya göz açan Zöhrə Qaraqızı hələ uşaqlıq illərindən sözə, düşüncəyə, elmə yaxın bir mühitdə formalaşır.
İlk məktəb illəri, kənd həyatı, təbiətin sadəliyi, insanların səmimiyyəti onun yaddaşında silinməz izlər buraxır. Sonralar şeirlərində tez-tez rast gəlinən təmizlik, saflıq, duruluq məhz bu torpağın ruhundan gəlir.
1957-ci ildə məktəbə qədəm qoyan Zöhrə Qaraqızı 1967-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Krasnoselsk rayonundakı Gölkənd orta məktəbini bitirir. Elmə olan marağı onu ali təhsilə aparır. 1968-ci ildə universitetə daxil olur. Ailə vəziyyəti ilə bağlı təhsilini bir qədər gec başa vursa da, bu yol onu yarı yolda qoymur. 1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirərək müəllimlik peşəsinə yiyələnir.
Bakı şəhərində pedaqoji fəaliyyətə başlayan Zöhrə Qaraqızı riyaziyyat müəllimi kimi çalışsa da, onun qəlbində söz həmişə öz yerini qoruyur. O, illərlə rəqəmlərlə çalışan, amma sözlə düşünən insanlardan olur.
1976–1984-cü illərdə Bakı şəhəri Sabunçu rayon Maarif şöbəsində metodist kimi fəaliyyət göstərməsi, 1984–2017-ci illərdə isə məktəb direktoru vəzifəsində çalışması onun təşkilatçılıq bacarığını, pedaqoji nüfuzunu təsdiqləyir. Onun rəhbərlik etdiyi məktəblərdə nizam-intizamla yanaşı, insani münasibətlər, müəllim–şagird doğmalığı əsas meyar olur.
Bu illər həm də həyatın sınaqlar illəridir. Doğma yurddan didərgin düşmək, Göyçə nisgilini qəlbində daşımaq, zaman-zaman həyatın sərt üzünü görmək Zöhrə Qaraqızının poeziyasına kədərli, amma məğrur bir ovqat gətirir. Onun şeirləri məhz bu yaşantıların poetik tərcüməsidir.
Zöhrə Qaraqızı həm də anadır. Üç övlad böyüdüb, onları ali təhsilli, cəmiyyət üçün yararlı insanlar kimi yetişdirmək onun həyatının ən böyük uğurlarındandır. Ana qayğısı, övlad sevgisi şairin şeirlərində açıq deyilməsə də, alt qatlarda həmişə hiss olunur.
Ədəbi yaradıcılığı illər keçdikcə daha geniş oxucu auditoriyası qazanır. Zöhrə Qaraqızı Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. “Qızıl qələm” media mükafatı laureatı, Prezident mükafatçısıdır. Yeddi kitabın müəllifi kimi o, artıq müasir Azərbaycan poeziyasında öz dəst-xəttini formalaşdırmış sənətkardır.
Bu gün o, təqaüddə olsa da, sözlə münasibəti heç vaxt təqaüdə çıxmayıb. Çünki Zöhrə Qaraqızı üçün poeziya peşə deyil, ömür tərzidir. Onun şeirləri yazı masasından yox, qəlbin dərinliyindən gəlir.
Bu ömür yoluna baxanda aydın olur ki, Zöhrə Qaraqızının həyatında müəllimliklə şairlik bir-birindən ayrı deyil. O, sinifdə də öyrədib, misrada da. O, ömür boyu həm insan yetişdirib, həm söz.
ZÖHRƏ QARAQIZININ poeziyasında vətən anlayışı təkcə coğrafi məkan deyil. Bu, itirilmiş uşaqlıq, yarımçıq qalmış xatirələr, hər səhər yenidən başlayan həsrət deməkdir. Gözəl şairimiziin “SƏHƏR–SƏHƏR” şeiri də məhz bu ruhun, bu nisgilin poetik ifadəsidir. Şeir bütövlükdə xəyalda yaşanan qayıdışın bədii tablosudur.

Şeir ilk bənddən oxucunu real məkandan xəyal aləminə aparır. “Təpələr keçmək”, “dağlar aşmaq” ifadələri fiziki hərəkətdən çox maneələri aşmaq istəyini simvolizə edir. Burada dağ — ayrılığın, məsafənin, tarixən yaşanmış ağrıların rəmzidir. “Dumanla qucaqlaşmaq” obrazı isə xüsusilə diqqət çəkir. Duman – qeyri - müəyyənlik, itki, yaddaşın bulanıqlığıdır. Şair bu dumanla barışır, onu qucaqlayır. Çünki bu dumanın içində Göyçə var, doğma yurd var. “Səhər-səhər” ifadəsi isə həsrətin günbəgün, təkrarlanan hal aldığını göstərir.
Şair daha sonra saf arzu, təmiz istəklə deyir ;

Bu bənddə şair təbiətlə ruhi vəhdət yaradır. Bülbül klassik poeziyada aşiqin rəmzidir. Zöhrə Qaraqızı özünü bülbüllə müqayisə edərək demək istəyir ki, onun vətən sevgisi məhəbbət qədər safdır.
“Şehli çiçəklər” obrazı saflığı, toxunulmamışlığı ifadə edir. Bu çiçəklər təkcə təbiət detalı deyil, itirilmiş yurdun xatirəsidir. Şair onları telinə taxmaqla vətəni öz varlığının bir parçasına çevirmək istəyir.
Şair sözünün fəlsəfi dərinliklərinə baş vuraraq üsyan edir ;

Bu bəndi həmdə şeirin fəlsəfi zirvəsi saymaq olar. “Dünya qonaq evi” ifadəsi xalq müdrikliyinə söykənsə də, burada xüsusi emosional yük daşıyır. Şair öz faniliyini dərk edir, amma bu dərk təslimiyyət deyil.
“Doğma yurd yerində yağı görəndə” misrası artıq sakit nisgildən etiraza keçir. “Şimşək tək çaxmaq” istəyi şair qəlbindəki üsyanın poetik ifadəsidir. Bu, zəiflik yox, vətəndaş mövqeyidir.
Şairin özünü təqdimatında inamını, cəsarətini ortaya qoyur ;

Son bənddə şair artıq gizlənmir. Öz adını çəkir, mövqeyini açıq bildirir. Bu, klassik poeziyada nadir hallarda rast gəlinən cəsarətli özünü təqdimetmədir. “Vətənin qızıyam” ifadəsi təkcə bioloji mənsubiyyət deyil, mənəvi anddır. “Ruhun odu” isə fiziki silah yox, mənəvi güc deməkdir. Şairin düşmənə qarşı istədiyi mübarizə də məhz ruhi, mənəvi mübarizədir.
“SƏHƏR–SƏHƏR” şeiri Zöhrə Qaraqızının poeziyasının konsentratıdır. Burada: - vətən nisgili, didərginlik ağrısı, qadın qəlbinin həlimliyi və vətəndaş mövqeyinin sərtliyi bir araya gəlir.
Bu şeir oxucuya sadəcə hiss yaşatmır, onu düşündürür, silkələyir və yaddaşla üz-üzə qoyur.
ZÖHRƏ QARAQIZININ yaradıcılığında vətən, həsrət və qadın qəlbinin sevgisi, nisgili, hərarəti hiss olunur.
Bütövlükdə şairin poeziyası bir taleyin poetik salnaməsidir. Onun şeirlərində təsadüfi misra, süni bəzək, artıq söz yoxdur. Hər fikir yaşanmış ömrün, çəkilmiş ağrının, görülmüş dünyanın içindən süzülüb gəlir. Bu poeziyada əsas yükü daşıyan anlayışlar vətən, həsrət, ana dili, yaddaş və qadın qəlbinin dözümüdür.
Onun, Vətən şeirlərdə yaşayan torpaqın ətrini duyursan.
Zöhrə Qaraqızının şeirlərində vətən anlayışı abstrakt deyil. Bu, konkret adları, səsləri, rəngləri olan bir məkandır. “GÖRMƏDİM” şeirində şair bu bağlılığı sadə, amma çox təsirli müqayisələr vasitəsilə ifadə edir:

Burada vətən təbiət detalları ilə ölçülür. Şair başqa yerləri gəzsə də, gördüyü heç bir gözəllik onun doğma torpağının yerini tutmur. Bu müqayisə iddialı deyil, pafoslu deyil – sakit və inandırıcıdır. Məhz bu sakitlik oxucuya təsir edir.
Şair ana dilini də vətənin ayrılmaz parçası kimi təqdim edir:

Bu misralarda dil sadəcə ünsiyyət vasitəsi yox, milli yaddaşdır. Ana dili ananın səsi, laylanın ahəngi ilə birləşir və poeziyada mənəvi dayağa çevrilir.
“DAĞLAR” şeiri Zöhrə Qaraqızının poeziyasında həsrət mövzusunun ən ağrılı nümunələrindəndir. Dağ obrazı burada həm ucalıq, həm də ayrılıq simvoludur. Şair dağlara xitab edərək əslində öz taleyi ilə danışır.

Bu misralar təkcə şəxsi kədər deyil, kollektiv faciənin poetik ifadəsidir. Dədə Ələsgər adı çəkilməklə Göyçə mühiti, saz-söz dünyası, itirilmiş mədəniyyət xatırladılır. Dağlar susqun şahid kimi bu ağrını içində daşıyır.
Şeirdə tez-tez rast gəlinən arzu və çağırışlar (“Yaz gəlsin…”, “Durnalar köç etsin…”) şairin ümidsiz olmadığını göstərir. Bu poeziyada ağrı var, amma ümidsizlik yoxdur.
Zöhrə Qaraqızının yaradıcılığında vətən həsrəti ilə yanaşı, insani itkilərin ağrısı da dərin yer tutur. “XƏBƏRİN VARMI” şeiri bir qadın taleyinin ən səmimi, ən kövrək ifadəsidir. Burada şair oxucu ilə deyil, birbaşa taleyə üz tutur.

Bu misrada insanın daxili parçalanması, tənha qalması çox təbii şəkildə verilir. Şeir boyu təkrar olunan “xəbərin varmı” sualı cavab gözləmir. Bu sual daxili monoloqdur, insanın öz ağrısı ilə danışığıdır.
Burada təsəlli anlayışı da maraqlı təqdim olunur:

Bu misra Zöhrə Qaraqızının poeziyasının əsas dayaqlarından birini açır: ailə və toplum. Şair üçün insanı yaşadan təkcə şəxsi hisslər yox, ətrafındakı insanlar, el-obadır.
Zöhrə Qaraqızının dili sadədir, lakin yoxsul deyil. Onun şeirlərində xalq danışıq dili ilə klassik poetik ənənə üzvi şəkildə birləşir. Şair söz oyunlarına aludə olmur, oxucunu çaşdırmağa çalışmır. Əksinə, o, oxucunu öz hisslərinə ortaq edir.

Zöhrə Qaraqızının yaradıcılığı müasir Azərbaycan poeziyasında qadın qəlbinin, vətən yaddaşının və didərgin taleyin poetik salnaməsidir. O, nə qışqırır, nə də susur – sakit, amma dərin danışır. Onun şeirləri oxucuya təkcə estetik zövq yox, mənəvi yaxınlıq bəxş edir.
Bu yaradıcılıq 75 illik ömrün sadəcə xatirəsi deyil, yaşayan poeziyadır.

Zöhrə Qaraqızının 75 illik ömür yolu sadəcə yaşanmış illərin cəmi deyil. Bu yol – sözlə ölçülən, hisslə yadda qalan, poeziya ilə mənalanan bir tale yoludur. Onun yaradıcılığına nəzər salanda aydın görünür ki, bu poeziya kabinet ədəbiyyatı deyil, yaşanmış həyatın, çəkilmiş ağrıların, qorunmuş dəyərlərin poeziyasıdır.
Zöhrə Qaraqızı şeirə iddia ilə gəlməyib. O, sözü zorla ram etməyib. Söz onun qəlbində yetişib, vaxtı çatanda misraya çevrilib. Bəlkə də bu səbəbdən onun şeirləri oxucunu yorur yox, dinləndirir, uzaqlaşdırmır, yaxınlaşdırır. Bu poeziyada süni pafos yoxdur, amma dərin mənəvi yük var.
Onun yaradıcılığında vətən anlayışı bir şüar kimi yox, taleyin ayrılmaz hissəsi kimi yaşayır. Göyçə nisgili, didərginlik ağrısı, itirilmiş yurd yerləri şairin şeirlərində ağlayaraq yox, layaqətlə danışaraq öz ifadəsini tapır. Bu da Zöhrə Qaraqızının poeziyasına xüsusi bir mərdanəlik, daxili güc gətirir.
Eyni zamanda bu yaradıcılıq qadın qəlbinin poeziyasıdır. Ana duyğusu, ailə bağlılığı, həyat yoldaşı itkisi, təkliyin ağrısı onun şeirlərində açıq dramatizmə çevrilmir. Şair bu ağrıları sükutla danışan misralara çevirir. Oxucu bu sükutu oxuyur və anlayır.
Zöhrə Qaraqızı müəllimdir. Bu fakt onun yaradıcılığında da hiss olunur. Onun şeirlərində tərbiyə var, ölçü var, məsuliyyət var. O, sözün məsuliyyətini bilən şairdir. Bəlkə də buna görə onun poeziyası uzunömürlüdür – çünki vaxtın sınağından keçə bilən sözlərə söykənir.
75 il…
Bu, bir yolun sonu deyil. Bu, geriyə baxıb görülən işlərə qiymət vermək, irəliyə baxıb sözə yeni ömür arzulamaq vaxtıdır. Zöhrə Qaraqızının poeziyası bu gün də oxunur, sevilir, düşünməyə vadar edir. Bu isə şair üçün ən böyük mükafatdır.
Bu yubiley münasibətilə Zöhrə Qaraqızına möhkəm can sağlığı, qəlb rahatlığı, yeni ilhamlar arzulayırıq. Qoy onun sözü bundan sonra da oxucunun yaddaşında, qəlbində yaşasın.Çünki belə şeirlər unudulmur.
Böyük səmimiyyətlə,
Elxas Comərd
AYB-nin, “İti Qələm” Respublika Ədəbi Birliyinin və
“Ağsu Yazarları” Ədəbi Birliyinin üzvü.