Giriş: 2020-ci ilin sentyabrında başlanan və 44 gün davam edən 2-ci Qarabağ Müharibəsi, yalnız döyüş meydanında deyil, eyni zamanda diplomatik sahədədə, mühüm təsirlər yaratdı. Bu müharibə zamanı Azərbaycan yalnız hərbi gücünü deyil, eyni zamanda diplomatik bacarıqlarını da səfərbər etdi. Xarici İşlər Nazirliyi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təmin etmək məqsədilə beynəlxalq aləmdə ciddi diplomatik fəaliyyət həyata keçirdi. Bu məqalə, Xarici İşlər Nazirliyinin 2-ci Qarabağ Müharibəsində apardığı diplomatik fəaliyyətləri nəzərə çatdıracaq,bu tədbirlərin ölkənin beynəlxalq aləmdəki mövqeyini necə gücləndirdiyini və münaqişənin nəticələrinə təsirini araşdıracaqdır.

Münaqişənin Əsasları və Xarici İşlər Nazirliyinin Rolu

Xarici İşlər Nazirliyinin Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq aləmdə düzgün şəkildə izah edilməsi istiqamətindəki fəaliyyəti mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 1990-cı illərdən sonra Azərbaycan, Qarabağ məsələsində beynəlxalq hüquqa əsaslanaraq, həm Azərbaycanın haqlı mövqeyini, həm də Ermənistanın işğalçı siyasətini dünya ictimaiyyətinə izah etməyə çalışdı. Nazirlik, hər açıqlamasında Qarabağda baş verən münaqişənin tarixi və hüquqi əsaslarına diqqət yetirdi və bu mövzuda beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun vacib məqamları önə çəkdi.

Beynəlxalq Qurumlarla Əməkdaşlıq və Diplomatik Təzyiq

Xarici İşlər Nazirliyi, münaqişə başladığı gündən etibarən beynəlxalq təşkilatlarla, o cümlədən BMT, ATƏT və Avropa İttifaqı ilə sıx əməkdaşlıq etdi. Nazirlik, xüsusən, ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətinin effektivliyini dəyərləndirərək, bu qurumun ədalətli bir həll təklif etmədiyini açıq şəkildə bəyan etdi. Əslində, Azərbaycan tərəfindən bir neçə dəfə edilən çağırışlar, Minsk Qrupunun münaqişənin həlli istiqamətində daha ciddi və konkret addımlar atması tələbini ortaya qoydu.

Diplomatik Müdafiə və Beynəlxalq İctimaiyyətə Müraciətlər

Müharibə başlayandan sonra Xarici İşlər Nazirliyi, Azərbaycanın haqqını və erməni qüvvələrinin mülki əhaliyə hücumlarını dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq üçün fəal çalışdı.Nazirlik, beynəlxalq təşkilatlara, dövlətlərə və dünya mediasına ünvanladığı çoxsaylı bəyanatlarla Azərbaycanın hərbi əməliyyatlarının beynəlxalq hüquqa uyğunluğunu diqqətə çatdırdı. Bu, eyni zamanda Azərbaycanın mülki əhaliyə qarşı heç bir hücum etmədiyi, sadəcə öz ərazilərini geri almaq məqsədi güddüyü mesajını dünya ictimaiyyətinə çatdırmağa xidmət etdi.

Türkiyə ilə Strateji Əməkdaşlıq

Müharibə dövründə atılan ən mühüm diplomatik addımlardan biri Azərbaycanla Türkiyə arasında möhkəm tərəfdaşlığın qurulması oldu. Xarici İşlər Nazirliyi, Türkiyənin siyasi və hərbi dəstəyindən yararlanmaqla yanaşı, beynəlxalq səviyyədə də bu dəstəyi daha geniş şəkildə təbliğ etdi. Nazirlik, Türkiyənin Azərbaycanın yanında olması və münaqişə zamanı atdığı addımların beynəlxalq aləmdə dəstəklənməsini təmin etmək üçün bir sıra uğurlu diplomatik danışıqlar apardı. Bu əməkdaşlıq həm regional, həm də beynəlxalq səviyyədə Azərbaycanın mövqeyini gücləndirdi.

Humanitar Fəaliyyət və Beynəlxalq Yardımın Təşkili

Müharibə vaxtı, xüsusilə Azərbaycanın bölgələrində yaşayan adi insanlara qarşı edilən hücumlar nəticəsində onların vəziyyəti daha da pisləşdi. Xarici İşlər Nazirliyi, beynəlxalq humanitar təşkilatlarla əlaqələr quraraq, mülki əhaliyə yardımın çatdırılması və müharibədən zərər çəkmiş insanlara dəstək verilməsi istiqamətində tədbirlər gördü. Nazirlik müharibə bitəndən sonra Qarabağdaki yeniden qurma işləri üçün beynəlxalq təşkilatlardan kömək almağa çalışdı.

Atəşkəs Anlaşmasının Beynəlxalq Təsdiqi

Müharibə bitəndən sonra Xarici İşlər Nazirliyi, Ermənistanla bağlanan atəşkəs razılaşmasının beynəlxalq qanunlara uyğun olmasını təmin etmək üçün diplomatik fəallığa başladı. Nazirlik, bu sazişin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam şəkildə bərpa etdiyini və Ermənistanın işğal etdiyi ərazilərdən çıxmasının təmin olunduğunu dünyaya izah etməyə çalışdı.Azərbaycanın haqlı mövqeyini möhkəmləndirən diplomatik çıxışlar, sazişin beynəlxalq aləmdə geniş şəkildə tanınmasına gətirib çıxardı.

Qarabağ Bölgəsinin Bərpası və Humanitar Yardımın Təşkili

Müharibə bitəndən sonra Qarabağ bölgəsinin yenidən qurulması Xarici İşlər Nazirliyinin ən vacib diplomatik hədəflərindən biri oldu.Nazirlik, müharibədən zərər çəkmiş ərazilərin bərpası və mülki əhalinin geri qaytarılması üçün müxtəlif beynəlxalq təşkilatlar və yardımçı ölkələrlə əlaqələr quraraq maliyyə və texniki dəstək əldə etməyə çalışdı. Bu sahədə əldə edilən nəticələr, Azərbaycanın uzunmüddətli siyasi və diplomatik uğurlarından biri oldu.

Nəticə
Xarici İşlər Nazirliyinin 2-ci Qarabağ Müharibəsi dövründə apardığı diplomatik fəaliyyət, yalnız hərbi zəfərlə yekunlaşan bir prosesin deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə mövqeyinin gücləndirilməsi ilə əlaqəli mühüm bir mərhələdir. Nazirlik, müharibə zamanı və sonrasında müxtəlif beynəlxalq təşkilatlar və dövlətlərlə sıx əlaqələr quraraq, Azərbaycanın haqq işini beynəlxalq aləmdə təbliğ etdi. Həmçinin, münaqişənin hüquqi və diplomatik nəticələrini təmin edərək, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etdi və beynəlxalq səviyyədə ölkənin hüquqlarını müdafiə etdi. Xarici İşlər Nazirliyinin bu fəaliyyətləri, Azərbaycanın gələcək diplomatik uğurları üçün vacib bir zəmin yaratdı.

Hüseynli Hüseyn
Azərbaycan Universiteti