Xəbərlər
MƏNƏVİYYATIN SƏSİ, SÖZÜN İŞIĞI
Əməkdar jurnalist Rəfiqə Sadıqovanın “Sözüm sizədir” kitabı haqqında ədəbi-publisistik qeydlər
Mənəviyyat elə bir sərvətdir ki, onu nə pulla almaq mümkündür, nə də itirəndən sonra asanlıqla geri qaytarmaq. İnsan çox şeyə sahib ola bilər: var-dövlətə, şöhrətə, vəzifəyə, ad-sana... Amma mənəviyyatı yoxdursa, bütün bunların nə mənası? Evi böyük, ürəyi kiçik olan adamın dünyası da kiçikdir. Çünki insanın böyüklüyü tutduğu vəzifə ilə yox, tutduğu mənəvi mövqe ilə ölçülür.
Əməkdar jurnalist, üç roman müəllifi Rəfiqə Sadıqovanın «Sözüm sizədir» kitabını mənəviyyatımızın bugünkü vəziyyəti, insan münasibətlərinin saflığı, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət məsələləri kontekstində dəyərləndirmək olar. Kitabın adı özü bir çağırışdır. Bu çağırış təkcə ayrı-ayrı adamlara deyil, bütöv cəmiyyətə, hər birimizin içində yaşayan insana ünvanlanıb.
Mənəviyyat deyəndə nəyi nəzərdə tuturuq? Böyüyə hörməti, kiçiyə mərhəməti, dosta sədaqəti, dostla çörək kəsməyi, düşmənə də insafla yanaşmağı... Ananın duasını, atanın zəhmətini, halal çörəyin qədrini bilməyi... Bunlar bizim mənəvi dünyamızın sütunlarıdır. Bu sütunlar laxlayanda cəmiyyətin binası da silkələnir.
Ən ağrılı məsələ isə budur ki, bəzən mənəvi dəyərlərimizi dilimizdə yaşadır, əməlimizdə unuduruq. Hörmətdən danışırıq, amma hörmət göstərmirik. Dürüstlükdən danışırıq, amma həqiqətlə üzləşməkdən çəkinirik. İnsanlıqdan danışırıq, amma insanın dərdinə biganə qalırıq. Elə bil mənəviyyatı da dəbə salmışıq: danışanda yada düşür, yaşayanda yaddan çıxır.
Halbuki mənəviyyat nümayiş üçün taxılan medal deyil. O, insanın heç kimin görmədiyi yerdə necə davranmasıdır. Heç kimin alqışlamadığı vaxtda yaxşılıq etməsidir. Haqqı tapdananda susmamasıdır. Öz mənafeyindən keçib başqasının haqqını qorumasıdır.
Jurnalistikanın bir qəribə xüsusiyyəti var: o, insanı hər gün həyatın içinə aparır. Müxtəlif adamlarla görüşdürür, müxtəlif talelərin qapısını açdırır, insan sevincinin də, kədərinin də şahidi edir. Jurnalist bəzən bir hadisənin iştirakçısı olmur, amma onun ağrısını hamıdan çox duyur. Çünki o, təkcə gözlə görmür, həm də ürəklə müşahidə edir. Rəfiqə Sadıqovanın jurnalist ömrünün təcrübəsindən süzülüb gələn sözlərində də bu müşahidə məsuliyyətinin izlərini görmək mümkündür.
Bu kitabın mənəvi mahiyyətini, ilk növbədə, insan amilində axtarmaq lazımdır. İnsan! Dünyanın ən böyük mövzusu da, ən çətin sualı da elə insandır. İnsanın yaxşılığı, mərhəməti, sədaqəti, vicdanı, yaddaşı, bir də insanlıqdan uzaq düşmək təhlükəsi... Bunlar elə məsələlərdir ki, nə vaxt köhnəlir, nə də öz aktuallığını itirir. Zaman dəyişir, küçələrin adı dəyişir, evlərin qapısı dəyişir, amma insanın mənəvi ehtiyacı dəyişmir. Adam yenə də anlaşılmaq, sevilmək, qiymətləndirilmək istəyir.
Mənə elə gəlir ki, “Sözüm sizədir” kitabının oxucuya ünvanlanan əsas mənəvi mesajlarından biri də budur: insan öz insanlığını qorumalıdır. Axı insanın var-dövləti əlindən çıxa bilər, vəzifəsi əldən gedə bilər, şöhrəti unudula bilər, amma vicdanı ilə üz-üzə qalanda onun özündən qaçmağa yeri yoxdur. Vicdan elə bir hakimdir ki, nə onun məhkəmə zalı var, nə də qərarından apellyasiya şikayəti vermək mümkündür.
Rəfiqə xanımın jurnalist qələminin ictimai missiyası mənəvi məsələlərə diqqət yetirmək, cəmiyyətin vicdanını narahat edən sualları gündəmə gətirmək müstəvisində dəyərləndirilə bilər. Jurnalist yalnız hadisələri qeydə alan adam deyil. O, həm də zamanın yaddaşını yazan, cəmiyyətin ağrılarını sözə çevirən insandır. Qələm sahibinin məsuliyyəti də elə buradan başlayır.
Bu gün mənəviyyatımızın qorunması ailədən başlayır. Uşaq böyüyün sözündən çox hərəkətindən öyrənir. Atanın halal zəhməti, ananın mərhəməti, ailədəki qarşılıqlı hörmət uşağın şəxsiyyətinin təməlini qoyur. Məktəb bu təməli möhkəmləndirir, cəmiyyət isə onu sınağa çəkir. Deməli, mənəviyyat təkcə kitab səhifələrində axtarılmalı bir anlayış deyil, gündəlik həyatımızda yaşadılmalı bir həqiqətdir.
Bir məsələ də var: milli-mənəvi dəyərləri qorumaq keçmişin içində yaşamaq demək deyil. Əksinə, keçmişin müdrikliyini bu günün düşüncəsi ilə birləşdirməkdir. Adət-ənənələrimizi qoruyub saxlamaq, dilimizin saflığına diqqət yetirmək, böyüklərimizin həyat təcrübəsindən bəhrələnmək, gənclərə milli kimliyimizi sevdirmək bizim mənəvi borcumuzdur. Müasir olmaq öz kökündən qopmaq deyil. Ağacın budaqları nə qədər göyə qalxsa da, onu yaşadan kökləridir.
“Sözüm sizədir” kitabının adında bir məsuliyyət, bir etiraf, bir də mənəvi hesabat çağırışı duyulur. Sanki müəllif hər bir oxucudan soruşur: Özümüzə, sözümüzə, əməlimizə nə qədər, nə dərəcədə sadiqik? Başqasına verdiyimiz dəyəri özümüzdən də tələb edirikmi? İnsan adını daşımağa layiq yaşaya bilirikmi?
Bu sualların cavabını başqasından gözləməyək. Gəlin, hərəmiz bir dəfə özümüzə baxaq. Çünki mənəviyyatın təmiri başqasının qapısından yox, insanın öz qapısından başlayır.
Mənə elə gəlir ki, kitabın mənəvi məzmunu barədə düşünərkən bir həqiqəti xüsusilə vurğulamaq lazımdır: sözün qiyməti onun gözəlliyində deyil, insanı yaxşılığa sövq etmək gücündədir. Söz insanın qəlbinə toxunmalı, onu silkələməli, bəzən də özündən utanmağa məcbur etməlidir. Çünki insanın öz nöqsanını görməsi də bir mənəvi yüksəlişdir.
Müəllifin “Sözüm sizədir” kitabının oxucu ilə qurduğu əsas mənəvi dialoqu da bu düşüncələr ətrafında davam etdirilə bilər. Bu dialoqda nə pafosa, nə də süni nəsihətə ehtiyac var. Bizə lazım olan vicdanın səsi, insanlığın nəfəsi, sözün həqiqətidir. Axı mənəviyyatımızı, mənəvi dəyərlərimizi itirsək, nəyi qoruyacağıq? Dilimizi qoruyarıq, amma dilimizin daşıdığı ruhu itirərik. Tariximizi bilərik, amma tariximizin bizə öyrətdiyi ibrəti unudarıq. Vətənimizi sevərik deyərik, amma Vətənin insanına sahib çıxmarıq.
Mən bir şeyi həmişə düşünmüşəm: insan dünyadan gedəndə özü ilə nə aparır? Heç nə! Nə evini, nə vəzifəsini, nə də topladığı sərvətini. Amma arxasında bir xatirə qoyur, bir yaxşılıq qoyur, bir də söz qoyur. O söz ki kiminsə yadında yaşayır, kiminsə qəlbində işıq olur. Bəlkə də insanın əsl ömrü elə bundan sonra başlayır.
Əməkdar jurnalist Rəfiqə Sadıqovanın adıçəkilən kitabının ədəbi dili səmimiliyi, axıcılığı və ifadə zənginliyi ilə diqqəti cəlb edir. Müəllif sözə həssas münasibəti, fikri aydın və təsirli ifadə etmək bacarığı ilə oxucunu özünə yaxınlaşdırır. Kitabın dilində publisistik üslubla bədii təhkiyənin ahəngi duyulur. Sadə, anlaşıqlı, eyni zamanda düşündürücü ifadələr müəllifin dil mədəniyyətini və söz duyumunu nümayiş etdirir.
Müəllif sözün gücündən məharətlə istifadə edərək oxucu ilə səmimi ünsiyyət yaradır. Onun dili süni bər-bəzəkdən uzaq, təbii və canlıdır. Bu xüsusiyyətlər kitabın oxunaqlılığını artırmaqla yanaşı, onun mənəvi-estetik təsirini də gücləndirir.
“Sözüm sizədir” – adı kimi, dili və ifadə tərzi ilə də oxucuya ünvanlanan, sözün məsuliyyətini və dəyərini xatırladan bir kitab təsiri bağışlayır və buna həmin mənəvi ölçüdən baxmaq lazımdır. Çünki sözün ən böyük uğuru çox danışılmaqda deyil, düşündürməkdədir. Ən böyük qüdrəti səs salmaqda deyil, qəlbə çatmaqdadır.
Və nəhayət, kitabın adı ilə müəllifin oxucuya müraciətini bir daha xatırlayaq: “Sözüm sizədir”.
Bəli, sözünüz bizədir, Rəfiqə xanım! Amma bilin ki, söz də ünvanını tanıyır. Ürəkdən çıxan söz ürəyə gedib çatır. Əgər sözün içində insan sevgisi, vicdan, mərhəmət və həqiqət varsa, o sözün ömrünü heç bir zaman ölçə bilməz. Çünki insanın ömrü bir gün bitir, sözün ömrü isə onu yaşadan ürəklər olduqca davam edir...
Məncə, Rəfiqə Sadıqova “Sözüm sizədir” kitabı ilə oxucuya demək istəyir ki, söz insanın düşüncəsinin, mənəviyyatının, həyat mövqeyinin ifadəsidir. İnsan danışdığı sözlə tanınır, yazdığı fikirlə yadda qalır.
Kitabın adından da görünür ki, müəllif öz sözünü yalnız söyləmək deyil, onu insanlara çatdırmaq, düşündürmək, müəyyən həqiqətlərə diqqət yönəltmək istəyir. Rəfiqə xanım sanki oxucularla üzbəüz söhbət edir, həyatın müxtəlif məqamlarına öz baxışını bölüşür, insanları yaxşılığa, mənəvi saflığa, ədalətə və vicdanlı olmağa səsləyir.
Bu kitabın əsas mesajını belə ifadə etmək olar: “Sözüm sizədir” – mənim gördüklərim, düşündüklərim, yaşadıqlarım və demək istədiklərim sizə ünvanlanıb. Çünki söz yalnız deyilmək üçün deyil, insan qəlbinə çatmaq, düşündürmək və iz qoymaq üçündür. Beləliklə, Rəfiqə xanımın oxucuya çatdırmaq istədiyi başlıca fikir sözün məsuliyyəti, insanlıq dəyərlərinin qorunması və cəmiyyət qarşısında mənəvi borcdur.
Mənəviyyat insanın içindəki işıqdır. O işıq sönəndə ətraf nə qədər parlaq olsa da, adam öz yolunu tapa bilmir. “Sözüm sizədir” kitabına mənim əsas münasibətim də bu düşüncədən doğur: sözümüzü qoruyaq ki, mənəviyyatımızı qoruya bilək! Mənəviyyatımızı qoruyaq ki, insanlığımızı itirməyək! Çünki insanı insan edən onun nə qədər yaşaması deyil, necə yaşamasıdır. Və bu dünyada ən böyük miras da arxada qoyduğumuz təmiz ad, xeyirxah əməl və ləyaqətli ömürdür.
Sözüm sizədir, əziz oxucu: mənəviyyatımızı, mənəvi dəyərlərimizi, mənəvi sərvətimizi qoruyaq! Çünki onları itirən insan çox şey qazana bilər, amma özünü heç vaxt tapa bilməz.









