Texnologiya insanlara misilsiz imkanlar yaradıb. Lakin bu imkanlar hər zaman maariflənməyə və inkişaf etməyə xidmət etmir. Əksinə, bəzən insanın diqqətini dərin düşüncədən, mütaliədən və təhlildən uzaqlaşdıran səthi məzmun daha sürətlə yayılır.
Sosial şəbəkələrdə geniş yayılan, insan diqqətini qısa müddətə cəlb etməyə hesablanmış, lakin dərin məzmun və inkişaf imkanları baxımından məhdud olan materiallar milyonlarla insanın gündəlik həyatına daxil olub. Problem təkcə itirilən vaxt deyil. Əsas problem cəmiyyətin zövq meyarlarının dəyişməsi, kitabın, elmin və düşüncənin yerini getdikcə daha çox ani əyləncənin tutmasıdır.
Məhz bu kontekstdə Rəşad Məcidin 85 yaşlı anası ilə bağlı dediyi sözlər qiymətləndirilməlidir. O, sosial şəbəkələrin özünü deyil, həmin platformalarda yayılan mənasız və şit məzmunun hətta illərlə kitab oxumuş insanlara belə təsir göstərə bilməsi ilə bağlı narahatlığını ifadə edir. Bu, sadəcə bir ailə hekayəsi deyil, cəmiyyətin informasiya mühitinə dair ciddi xəbərdarlıqdır.
Ancaq bu fikrə Zaur Baxşəliyevin "Bu nə yanaşmadır, bu nə düşüncədir? Bu da ziyalımız?!" sözləri ilə reaksiya verməsi təəccüb doğurur.
Çünki burada müzakirə olunan məsələ kiminsə şəxsi həyatı yox, cəmiyyətin informasiya qidasıdır. Belə bir narahatlığa emosional ittihamla cavab vermək əvəzinə, həmin narahatlığın səbəblərini müzakirə etmək daha məntiqli olardı.
Ən maraqlısı isə odur ki, bu etirazı səsləndirən şəxs uzun illər Azərbaycan televiziya məkanında hansı məzmunu tamaşaçıya təqdim etdiyini də unutmamalıdır.
Azərbaycan tamaşaçısı yaxşı xatırlayır ki, Zaur Baxşəliyevin aparıcısı olduğu verilişlərdə ailə münaqişələri, şəxsi dramlar, qalmaqallar və insanların faciələri uzun illər reytinq naminə efirin əsas mövzularından biri olub. İnsanların ən həssas problemləri televiziya şousuna çevrilib, emosiyalar informasiya məhsulu kimi təqdim edilib. Bu formatların cəmiyyətin zövqünə və informasiya istehlakı mədəniyyətinə necə təsir göstərdiyi isə illərdir müzakirə olunur.
Əgər bu gün Azərbaycan cəmiyyətində səthi, qalmaqallı və asan istehlak olunan məzmuna maraq artıbsa, bunun formalaşmasında illərlə efirdə dominant olmuş televiziya layihələrinin də ciddi payı var. Bu mənada Zaur Baxşəliyevin fəaliyyəti də həmin prosesdən kənarda deyil. Əksinə, onun aparıcısı olduğu proqramlar uzun illər tamaşaçı zövqünün məhz bu istiqamətdə formalaşmasına təsir göstərən ən tanınmış televiziya layihələri sırasında olub.
Elə Rəşad Məcidin narahatlığının mahiyyəti də budur. O, təkcə TikTok-u yox, illərlə cəmiyyətdə dərin düşüncəni, mütaliəni və intellektual məzmunu sıxışdırıb çıxaran ümumi informasiya mühitini tənqid edir. TikTok bu prosesin başlanğıcı deyil, sadəcə onun yeni mərhələsidir.
Məhz buna görə Zaur Baxşəliyevin bu məsələyə sərt etiraz etməsi paradoksal görünür. Çünki illərlə tamaşaçının diqqətini emosional və sensasiya xarakterli məzmuna yönəltmiş televiziya modelinin nümayəndəsinin, bu gün keyfiyyətsiz məzmunun cəmiyyətə təsirindən danışan bir ziyalını ittiham etməsi inandırıcı təsir bağışlamır.
Burada söhbət fikir azadlığından getmir. Hər kəs istədiyi mövqeni ifadə edə bilər. Amma ictimai nüfuza malik insanların söylədikləri fikirlər onların illərlə gördükləri işlə birlikdə qiymətləndirilir. İctimai mövqe ardıcıllıq tələb edir.
Əgər bu gün TikTok-da yayılan mənasız məzmun tənqid olunursa, buna "Bu da ziyalımız?" deməklə cavab vermək problemi həll etmir. Əsas sual başqa yerdədir. Görəsən, cəmiyyətin zövqünü bu günə gətirib çıxaran informasiya mühitini kimlər formalaşdırıb?
Bu zövq bir gündə yaranmayıb. Onun formalaşmasında illərlə televiziya ekranlarında üstünlük verilən məzmunun böyük rolu olub. Ona görə də bu gün sosial şəbəkələri ittiham edənlər əvvəlcə öz fəaliyyətlərinin cəmiyyətə necə təsir göstərdiyi barədə düşünməlidirlər.
Rəşad Məcid heç kimin şəxsi həyatına müdaxilə etməyib. O, insanın ən qiymətli sərvəti olan vaxtın və diqqətin mənasız məzmun tərəfindən işğal olunmasına etiraz edib. Bu etiraz təkcə TikTok-a yox, ümumilikdə cəmiyyətin informasiya mühitinin deqradasiyasına qarşı hesablanıb.
Belə bir etiraza ən sərt reaksiya verənlərdən birinin məhz illərlə reytinq naminə qalmaqal, şəxsi dram və emosional şoular üzərində qurulan televiziya formatının əsas simalarından biri olması isə acı bir ironiyadır.
Çünki bu gün müzakirə olunan problem göydən düşməyib. Onun formalaşmasında sosial şəbəkələrin payı olduğu kimi, illərlə televiziya ekranlarında tamaşaçıya təqdim olunan məzmunun da böyük rolu var. Bunu görmədən Rəşad Məcidi hədəfə almaq isə problemin mahiyyətini dəyişmir, sadəcə məsuliyyəti başqasının üzərinə yönəltmək cəhdidir.

Şərafəddin İlkin,
Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,
Prezident təqaüdçüsü, "Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı" laureatı.