Elxas Comərd
AYB-nin, "İti Qələm" Respublika Ədəbi Birliyinin
və "Ağsu Yazarları" Ədəbi Birliyinin üzvü.


Orta məktəb illərimdə riyaziyyata böyük marağım vardı. Hər hansı bir şeirdə riyazi termin gördükdə, o şeir dərhal diqqətimi çəkirdi. Bu maraq məni həmişə bu cür poetik nümunələrə fərqli prizmadan baxmağa sövq edirdi. Elə oldu ki, Sülhiyyə Musa Qızının "Sevgidə həmişə kəsirdə saxladın məni" adlı şeiri diqqətimi çəkdi və dərhal düşüncələrimi özünə cəlb etdi.
Şeirin mövzusu və ideyası diqqətəlayiqdir. Sülhiyyə xanım qarşılıqsız sevgini, insanın özünü həmişə “kəsirdə” hiss etməsini və bunun yaratdığı daxili ağrını poetik şəkildə təqdim edir. Şair sevgi münasibətlərindəki bərabərsizliyi riyazi terminlərlə ifadə edərək göstərir: qarşı tərəf onu həmişə “yetərsiz”, “tamamlanmamış”, “geri qalan” bir mövqedə saxlayır.
Şeirin əsas ideyası:
Sevgi qarşılıqlı olmadıqda, insan özünü dəyərsiz hiss edir və həyatın bütün ölçülərində səhv etməyə başlayır.
Şeir boyunca sevgi münasibəti riyazi terminlərlə ifadə olunur:
Sevgidə həmişə
KƏSİRDƏ saxladın məni—
Sanki mən bütün biliklərdən
SIFIR almışam
BÖLÜNƏN, BÖLƏN .., QİSMƏTDƏ
geri-qalmışam—
Keçməyib illərlə sinifdə
saxlanmışam—
Hicranı, həsrəti önə çıxarıb,
Könlümü qübarda,
yasda saxladın.
Buradakı riyazi metaforaların poetik mənaları belədir:
“Kəsirdə saxladın məni” – natamamlıq, tamamlanmama hissi.
“Bütün biliklərdən sıfır almışam” – özünü dəyərsiz hiss etmə.
“Bölünən, bölən” – münasibətlərdə harmoniya və bütövlüyün olmaması.
“Qismət” – münasibətin gətirdiyi acılar.
“Sinifdə saxlanmışam” – həyat dərsini keçə bilməmək duyğusu.
Şair sevgi travmasını riyaziyyatın sərt məntiqi ilə qarşılaşdıraraq emosional rezonans yaradır:
Üst-üstə qalandı günlər,
vərəq-vərəq çevrildi illər
Nə arzumuz,
nə yazımız, nə bəxtimiz
ORTAQ bir MƏXRƏCƏ
gəlmədi ürəklərimiz,
Bütün riyazi əməlləri
öyrənsəm belə—
Fəlsəfə, cəbr,
həndəsə, dil qalsın bir yana,
Həmişə həyatda KƏSİRDƏ
saxladın məni....
“Üst-üstə qalandı günlər, vərəq-vərəq çevrildi illər” misralarında zamanın ağırlığı, gözləntinin uzanması təsvir olunur. “Üst-üstə qalma” cəmin ağır yükünü, “vərəq-vərəq çevrilmə” isə həyat kitabının boş səhifələrini simvolizə edir.
Sanki mən bütün biliklərdən
Sıfır almışam,
İkili oyununla, ikili duyğunla
Elə bil əlaçısan bütün elmlərə—
Hər incəni, kobudu bilən olmusan
Sən həmişə kəsirdə saxladın?!
Burada “ikili oyununla, ikili duyğunla” ifadəsi qarşı tərəfin qeyri-səmimiliyini göstərir. Riyazi “ikilik” anlayışı emosional ikiüzlülüyə çevrilir. “Sən həmişə kəsirdə saxladın?!” misrası isə şeirin emosional zirvəsidir – həm sual, həm etiraz, həm də daxili qırılmanın poetik ifadəsidir.
Şeir sərbəst vəzndə yazılsa da, daxili ritm riyazi terminlərin təkrarı və pauzaların səliqəli bölünməsi ilə qurulub. Təkrarlamalar (“kəsirdə saxladın”, “sıfır almışam”) emosional gücü artırır və lirik subyektin travmasını dövrəvi şəkildə xatırladır.
Sülhiyyə Musa Qızı riyazi terminləri yalnız bədii ornament kimi deyil, emosional və fəlsəfi qatları formalaşdıran vasitə kimi istifadə edir. Bu şeir sevgi ağrısını riyazi kodla ifadə edərək həm fərqli, həm də yadda qalan poetik dünya yaradır.
Şairmizə yaradıcılığında riyazi məntiqlə poetik uğurlar arzulayıram.