ELXAS COMƏRD

ELXAS COMƏRDİN təqdim olunan bu şeiri insanın həyatda yaşadığı sarsıntıları, qismət və tale ilə mübarizəsini, daxili qorxuları ilə reallığın toqquşmasını həm sadə danışıq dili, həm də dərin poetik alt-mətnlər üzərindən ifadə edir. Şeirin mərkəzi ideyası — insanın nə qədər qaçsa da, hansı qorxudan gizlənsə də, həyatın onu mütləq üz-üzə gətirməsi – həm məxsusi (şəxsi taleyə aid), həm də ümumbəşəri (insan təcrübəsinə xas) səviyyədə işlənib.
Əsərin əsas dayağı “Qorxduğum hər zaman başıma gəldi” misrasıdır - bu həm refren, həm də poetik çərçivə rolunu oynayır. Hər bənd bu cümlə ilə tamamlanır və şeirdə dövrəvi, qaçılmazlıq effekti yaradır.
1. Forma və ritm
Şeir klassik aşıq poeziyasında rast gəlinən təkrarlanan sonluq (refren) formasına söykənir. Bu forma emosiyanı yığıb gücləndirir və oxucuda həm yaslı, həm də barışmış ton yaradır.
Hər bənd: situasiyanı təqdim edir, giley və fəlsəfi nəticəni ifadə edir, ən sonda isə refrenlə şairin nisgilli qənaətini təsdiqləyir.
Bu, həm də həyatın təkrar zərbələrinin poetik modeli kimidir.
2. Dil və üslub
Şairin dili sadədir, danışıq tərzli poetiklik üstünlük təşkil edir. Bu sadəlik mətnin emosional gücünü azaltmır, əksinə, gerçəkliyi və səmimiyyəti artırır.
Məs:
“Sandı, əlimdəki yağlı dürmədi” — gündəlik həyat obrazıdır, lakin metaforik olaraq dəyərsizləşdirilmə duyğusunu ifadə edir.
“Düz görən gözümü ovub çıxardı” — həm real, həm də simvolik anlamda həqiqəti görmə qabiliyyətinin əlindən alınması.
Məzmun və fəlsəfi qatlar
1. Həyatla münasibət – döyülüb yoğrulan insan
“Həyat – təknəsində döydü, yoğurdu” metaforası klassik türk poetikasına xas bir motivdir. İnsan bir xəmir kimi yoğrulur, yəni:
sınır, yumşalır, dəyişir, yenidən şəkil alır.
Burada şair həyat qarşısında müqavimətsizliyin acı etirafını verir, lakin bu acizlik deyil — yaşantıların faktiki təsviridir.
2. Taleyin laqeydliyi
“Bir dəfə demədi – buda fağırdı” misrası taleyin və həyatın şəfqətsizliyinə poetik ironiya kimidir. Sanki tale insana qarşı deyil, ona soyuq, biganə bir mexanizm kimi davranır.
Bu, şeirdəki fatalizmi gücləndirir.
3. İnsan dəyərinin görünməməsi
“Çoxunun sayıb seçdi, məni görmədi?” — şairin özündən və insanların ona olan münasibətindən doğan sosial tənhalıq motividir.
Bu misra sosial ədalətsizliyin poetik ifadəsi kimi də oxuna bilər:
— Dəyərli olmayanlar üstün tutulur, dəyər görməli olanlar unudulur.
4. Ümidin tükənməsi
“Qəlbimdə ümüdü sovub çıxardı” — ümidi sovmaq artıq onun qalıqlarının belə yox edilməsidir. Bu, adi ümidsizliyin deyil, ümidsizliyin dərinləşdirilməsidir.
5. Ömür boyu yanan nisgillər
“Qurumu yandırdı, yaşıma gəldi” — şairin yaşadıqlarının təkcə qismət deyil, həm də gəncliyini, yaşını yeyən zaman olduğunu göstərir.
Burada iki qat var: “quru” – bəlkə də artıq yanan hissələr, “yaş” – hələ nəm, həyat dolu hissələr.
Yəni tale şairin həm keçmişini, həm də gələcəyini yandırıb tükədir.
Simvolik qatların şifri
Tale və həyat – şəxsiyyətlə açıq mübarizədə
Həyat şair üçün bir personaj kimidir. O, insana nə zərif davranır, nə də mərhəmətli. Hər bənddə həyatın:
əsdiyi,
bağırdığı,
qovduğu,
ovduğu,
yandırdığı
bir proses kimi verilməsi insanı passiv obyektə çevirir.
Bu, modern poeziyada tez-tez rast gəlinən “insanın aqibətin qarşısında gücsüzlüyü” temasına işarədir.
Qorxu – özünü doğruldan proqnoz
Şeirə ad və əsas xətt verən fikir:
“Qorxduğum hər zaman başıma gəldi.”
Bu, şairin psixoloji təcrübələrindən çıxan acı nəticədir:
İnsan ən çox qorxduğu şeyi düşünür, düşüncə isə onu reallığa daha yaxın edir. “Özünü doğruldan qorxu mexanizmi” poetik dillə ifadə olunur.
Şeirin emosional xəritəsi
Şeir dörd bənd boyunca yuxarıdan aşağıya doğru emosional eniş yaradır:
Həyatın sərtliyi
İnsanların dəyər verməməsi
Ümidin qırılması
Qismətə boyun əymə və yaş yanğısı
Son bənddə emosional ağrı ən pik həddə çatır və şair artıq həyata deyil, taleyin özünə sual edir:
“Bu nə tale idi, yazdın qismətə?”
Bu, şairin daxili fəryadının ümumi nəticəsidir.
Ümumiyyətlə,
Elxas Comərdin şeiri:
həm sadə dilin poetikasını,
həm dərin metaforaların gücünü,
həm də taleyə qarşı üsyan ilə təslimin qəribə qarışığını
özündə birləşdirir.
Əsər oxucunu yormur, əksinə, onun şəxsi yaşantılarını oyadır. Çünki şeirin məğzində duran fikir hər bir insanın həyatında az və ya çox dərəcədə öz rezonansını tapır:
Qaçdığımız nə varsa, həyat bir gün onunla bizi mütləq üz-üzə qoyur.
Elxas Comərd bu şeirdə həm öz taleyini danışır, həm də insanlıq tarixinin ən köhnə dərdini — qorxularımızın gerçəkləşməsi acısını poetik şəkildə yenidən dilə gətirir.



P. S. Ədalət müəllimin yaradıcılığıma verdi bu dəyər, mənim üçün böyük bir töhfədir. Bu sevincim içində gözəl insana minnətdarlığımı bildirirəm və ona uca Yaradandan sağlam can sağlığı, uzun ömür, sevincli günlər və yaradıcılıq uğurları diləyirəm. Allah qorusun sizi gözəl insan deyirəm...