Əvvəllər ultra-emal olunmuş qidalar artıq piylənmə, diabet və ürək xəstəlikləri ilə əlaqələndirilirdi. İndi isə Florida Atlantik Universitetinin (ABŞ) alimləri bu tür qidaların həddindən artıq istehlakının kişilərdə ağciyər xərçəngindən sonra ən çox təsadüf edilən onkoloji diaqnoz olan prostat xərçənginin inkişafı riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırdığına dair inandırıcı sübutlar təqdim ediblər.

Genişmiqyaslı tədqiqatın nəticələri nüfuzlu “American Journal of Medicine” nəşrində dərc olunub.

Ultra-emal olunmuş məhsullar müasir insanın rasionunda möhkəm yer tutub. Məsələn, ABŞ-da böyüklərin qəbul etdiyi kalorilərin təxminən 60%-i, uşaqların isə təxminən 70%-i bu qidaların payına düşür. Bu kateqoriyaya qazlı içkilər, quru səhər yeməkləri, qablaşdırılmış qəlyanaltılar (sneklər), fastfud, kolbasa və sosislər, ət yarımfabrikatları və s. daxildir. Bunların hamısı rafinə edilmiş yağlar, şəkər, nişasta və dadı yaxşılaşdıran, yararlılıq müddətini uzadan, lakin qidanı qida dəyərindən məhrum edən kimyəvi komponentlər əlavə edilməklə sənaye üsulu ilə istehsal olunur.

Tədqiqatın əsasını 2003-cü ildən 2023-cü ilədək 18 və daha yuxarı yaşda olan 17 024 amerikalını əhatə edən Milli Sağlamlıq və Qidalanma Müayinəsi Sorğusunun (NHANES) məlumatları təşkil edib. “NOVA” beynəlxalq qida təsnifatı sisteminin köməyi ilə alimlər iştirakçıları gündəlik rasionlarında ultra-emal olunmuş qidaların payından asılı olaraq dörd qrupa bölüblər: bu cür qidalardan kalorilərin 20%-dən azını alanlardan tutmuş, bu göstəricisi 44%-dən çox olanlara qədər.

Təhlilin nəticələri dəqiq riyazi qanunauyğunluq göstərib: ultra-emal olunmuş məhsulları yüksək səviyyədə istehlak edən kişilərdə prostat xərçəngi ilə qarşılaşma riski düzgün qidalananlarla müqayisədə 29% yüksək olub.

Hətta yaş, irq, gəlir səviyyəsi və tütün çəkmə nəzərə alınmaqla məlumatların dəqiq düzəlişindən sonra da statistik təhlükə dəyişməz olaraq qalıb və 24%-dən 31%-ədək diapazonda tərəddüd edib. Alimlər belə bir əlaqənin bioloji səbəbləri kimi qatqı maddələrinin təşviq etdiyi maddələr mübadiləsi pozuntularını, sistemli iltihabları, oksidləşdirici stresi və bağırsaq mikrobiomundakı kritik dəyişiklikləri göstərirlər.

İşin müəlliflərinin fikrincə, ultra-emal olunmuş qidalarla bağlı mövcud vəziyyət ötən əsrin genişmiqyaslı tütünəleyhinə kampaniyasını xatırladır. Dövlətin siyasətini dəyişməyə başlaması üçün onilliklər boyu mübarizə və siqaretin zərərinin təkzibedilməz sübutları tələb olundu. Bu gün qida sənayesinin prioritetləri də eynilə əhalinin sağlamlıq mənafeləri ilə ziddiyyət təşkil edir, zərərli qidaların əlçatanlığı isə onun istehlakını qlobal problemə çevirir.

Professor Kollin Hennekens bu qorxulu statistikaları azaltmaq üçün bütün dünyada həkimləri pasiyentləri minimum emal olunmuş qidaların xeyrinə qidalanma vərdişlərini dəyişməyə fəal şəkildə həvəsləndirməyə çağırır.