Bəzi adamların haqqında yazmaq çətindir. Çünki onları bir neçə cümləyə sığışdırmaq olmur. İnsan var ki, haqqında danışanda əvvəlcə gördüyün sima gəlir gözünün qabağına, sonra səsi, sonra bir sözü, bir hərəkəti... Və birdən anlayırsan ki, sən əslində bir adamdan yox, bütöv bir ömürdən danışırsan. Nərminə Quliyeva haqqında düşünəndə məndə belə bir duyğu yaranır.
Nərminə adı mənə həmişə bir incəlik, bir doğmalıq hissi verir. Amma adın özü heç nə deməzdi, əgər onu daşıyan insan öz ömrü ilə həmin ada məna verməsəydi. İnsan öz adını zamanla özü yazır. Kimi adını böyük səslə yazır, kimi sakitcə. Kimi həyatdan keçib gedir, arxasında heç nə qoymur, kimi də bir neçə insanın qəlbində elə iz salır ki, illər o izi silə bilmir.
Nərminə Quliyeva da mənim üçün məhz belə insanlardandır - haqqında danışanda insanın yadına ilk növbədə onun insani tərəfi düşür. Çünki həyatda insanın əsl qiyməti nə vəzifəsi, nə var-dövləti, nə də haqqında deyilən sözlərin çoxluğu ilə ölçülür. İnsan insanlığının böyüklüyü ilə ölçülür. Birinə necə baxdı, birinin dərdini necə dinlədi, dar günündə kiminsə yanında necə dayandı - əsl ölçü budur!
Nərminə xanımın həyatında xüsusi bir doğmalıq da var: o, Şelli Tağıyevanın bacısıdır. Bacılıq, sadəcə, eyni evin, eyni soyadın, eyni uşaqlıq xatirələrinin bölüşülməsi deyil. Bacı olmaq bəzən bir-birinin danışmadığı sözü də duymaqdır. Uşaqlıqdan qalan bir baxışla biri-birini anlamaqdır. Həyatın müxtəlif yollarında uzaq düşsələr belə, ürəklərində biri-birinə açılan qapını həmişə açıq saxlamaqdır.
Bacılar haqqında düşünəndə adamın ağlına uşaqlıq gəlir. Bir ev, bir həyət, bir süfrə, bir pəncərə önündə edilən söhbətlər... Sonra illər keçir. Uşaqlıq böyüyür, insanlar dəyişir, həyat onları müxtəlif istiqamətlərə aparır. Amma uşaqlığın yaddaşı dəyişmir. O yaddaşın içində bacının səsi də qalır, gülüşü də, birgə yaşanan xırda hadisələr də. Bəlkə insanın ən böyük sərvətlərindən biri də budur: keçmişdən gələn və gələcəyə gedən bir doğmalığın olması.
Şelli Tağıyevanın bacısı olmaq Nərminə xanım haqqında danışarkən onun həyatındakı bu doğmalıq qatını daha da görünən edir. Ancaq hər bir insan kimi Nərminə Quliyevanın da özünəməxsus dünyası, öz xarakteri, öz yolu var. İnsan bir ailənin parçasıdır, amma eyni zamanda özü ayrıca bir aləmdir. Bacı-bacıya bənzəyə bilər, amma heç bir insan digərinin təkrarı deyil. Hər kəs öz ömrünün cümləsini özü yazır.
Məncə, Nərminə xanımın ən gözəl tərəflərindən biri də insanlarla münasibətdə səmimiyyətin əhəmiyyətini bilməsidir. Səmimiyyət qəribə bir şeydir. Onu gözlə görmək olmur, əllə tutmaq olmur, amma hiss etmək olur. Səmimi insanın yanında adam özünü rahat hiss edir. Çünki orada süni təbəssümə, artıq sözə, özünü olduğundan başqa göstərməyə ehtiyac qalmır.
Həyatda çox adam tanıyırıq. Bəzilərinin adı yadımızda qalır, özləri yox. Bəzilərinin isə adı çəkiləndə içimizdə bir istilik yaranır. “Hə, yaxşı insan idi...” deyirik. Məncə, insan haqqında deyilə biləcək ən böyük sözlərdən biri də budur: “YAXŞI İNSANDIR.” Çünki bundan böyük titul yoxdur.
İnsan ömrü qəribə bir yoldur. Bu yolun başlanğıcını xatırlamırıq, sonunu da bilmirik. Yolun ortasında isə biri-birimizə rast gəlirik. Kimisi ötəri yol yoldaşı olur, kimisi isə ömrümüzün bir parçasına çevrilir. Bəzən bir insanın bizə dediyi adi bir söz illər sonra yadımıza düşür. O vaxt anlayırıq ki, söz adi deyilmiş. Sadəcə, biz onun qiymətini həmin gün bilməmişik.
Nərminə Quliyeva haqqında yazarkən mənə elə gəlir ki, əsas məsələ onu böyük və pafoslu sözlərlə tərifləmək deyil. Əsas məsələ onun simasında insanın gözəlliyini görməkdir. Çünki həqiqi gözəllik üz cizgilərində yox, davranışdadır, insanın iş dünyasındadır, pak qəlbindədir. İnsanın gözəlliyi onun başqasının kədərinə biganə qalmamasındadır. Bir insanın ürəyində özündən başqa adamlara da yer ayıra bilməsindədir.
Bəzən dünyanı dəyişməkdən danışırlar. Halbuki dünya bir gündə dəyişmir. Dünya bir insanın digərinə yaxşı münasibətindən başlayır. Bir xoş söz, bir kömək, bir təbəssüm, bir “mən sənin yanındayam” demək - bunlar balaca görünür. Amma həyatın böyük dəyişiklikləri də elə belə balaca yaxşılıqlardan yaranır.
Nərminə xanımın obrazı haqqında düşünəndə mənim üçün ən qiymətli məqam da budur: insanın özündən sonra qoyduğu mənəvi iz. Çünki hər şey gəlib keçir. Günlər keçir, illər keçir, insanın saçına ağ düşür, yollar uzaqlaşır. Bir gün dönüb arxaya baxırsan və görürsən ki, əslində, həyat boyu topladığın ən qiymətli şey əşyalar yox, insanlardır. Kimə yaxşılıq etmisən, kimdən yaxşılıq görmüsən, kimin qəlbində iz qoymusan - ömrün həqiqi hesabı budur.
Nərminə Quliyevanın Şelli Tağıyeva ilə bacılıq münasibəti də bu mənada ayrıca dəyər daşıyır. Çünki ailə insanın ilk məktəbidir. Orada insan sevgini öyrənir, bölüşməyi öyrənir, bağışlamağı öyrənir. Bacı-qardaş, ata-ana, övlad münasibətləri insanın xarakterinə görünməz hərflərlə yazılır. Sonra həyat həmin hərfləri müxtəlif yollarla oxuyur.
Bəlkə də insan haqqında ən gözəl esse onunla eyni süfrədə oturan, onunla yol gedən, onun sevincini və kədərini görən insanların qəlbində yazılır. Biz kağız üzərində yalnız həmin yazının bir hissəsini ifadə edə bilərik. Əsl portreti isə insanın ətrafındakıların yaddaşı yaradır.
Nərminə Quliyeva haqqında mənim düşüncəm də belə bir yaddaşın içindən keçir. Bu yaddaşda səmimiyyət var, doğmalıq var, bacılığın isti nəfəsi var. Şelli Tağıyevanın bacısı olması isə bu portretə başqa bir rəng qatır: insanın yalnız özü ilə deyil, mənsub olduğu ailə və daşıdığı mənəvi bağlarla da yaşadığını xatırladır.
Axı insan tək yaşamır. Birinin bacısıdır, birinin övladıdır, birinin dostudur, birinin sirdaşıdır. Və bütün bu münasibətlərin içində özünü tapır. İnsan haqqında danışanda əslində onun toxunduğu həyatlara da toxunuruq.
Sonda bir həqiqət qalır: İNSANIN BÖYÜKLÜYÜ DÜNYADA NƏ QƏDƏR YER TUTMASI İLƏ YOX, NEÇƏ İNSANIN QƏLBİNDƏ YAXŞI YER TUTMASI İLƏ ÖLÇÜLÜR.
Bu dünya böyükdür, insan ömrü isə kiçik. Bu böyük dünyada özümüzdən sonra nə qoyub gedəcəyimizi heç kim dəqiq bilmir. Ev, pul, şöhrət - bunların hamısı bir gün arxada qalır. Amma insanın başqa bir insanın qəlbində qoyduğu yaxşı iz qalır. Bəlkə də ömrün ən böyük mənası elə budur!
Nərminə Quliyevanın adına mənim baxışım da məhz bu düşüncənin içindən keçir: İNSAN OLMAQ, İNSAN QALMAQ VƏ İNSANLARA YAXŞILIQ ETMƏYİ BACARMAQ. Çünki həyatda hər şey dəyişir. İllər keçir, yollar dəyişir, zaman öz sözünü deyir. Amma yaxşı insan haqqında deyilmiş xoş söz köhnəlmir.
İnsan gedir, izi qalır.
Əslində, insanın dünyadakı ən uzun ömrü də elə həmin izdir.
Nərminə Quliyevanın adı haqqında yazılan hər gözəl sözün arxasında da, məncə, bu həqiqət dayanmalıdır. Çünki insanın ömrü bir gün bitir, amma onun insanlara verdiyi sevgi, göstərdiyi diqqət, yaratdığı xoş xatirə bitmir. İnsan bəzən özü gedir, amma səsi qalır. Bəzən siması uzaqlaşır, amma xatirəsi yaxın olur. Bəzən bir ad çəkilir və bir dünya yada düşür.
Nərminə Quliyeva adı da belə bir doğmalığın adı olsun.
Bir insanın haqqında deyilə biləcək ən gözəl söz isə bəlkə də budur:
YAXŞI Kİ VAR. YAXŞI Kİ BU DÜNYANIN YOLUNDAN KEÇİB VƏ ÖZÜNDƏN YAXŞI BİR IZ QOYUB.

Səmimiyyəti hər şeydən üstün tutan
Daşdəmir ƏJDƏROĞLU