Şairlər var ki, onların yaradıcılığı haqqında danışanda ilk növbədə yazdıqları şeirlərin sayını, kitablarının adlarını, yaradıcılıq yollarını sadalamağa ehtiyac qalmır. Çünki belə şairlərin poeziyası özündən əvvəl danışır. Onların bir misrası, bir obrazı, bir dağ təsviri, bir bulaq səsi, bir kənd yolu haqqında söylədiyi söz kifayətdir ki, qarşımızda bütöv bir poetik dünya açılsın. Şahin Həmidi də belə şairlərdəndir. Onun şeirlərini oxuyanda hiss edirsən ki, bu misralar yalnız kağız üzərində yaranmayıb. Onların arxasında dağ var, dərə var, bulaq var, kənd yolu var, saz var, insan var, yaddaş var. Və bütün bunların fövqündə sözə, torpağa, insana və Allaha bağlı bir şair ruhu dayanır.
Şahinin ən çox sevdiyim şeirlərindən biri “Qonaq gəldiyimi hiss etdi dərə”dir. Bu şeirə hər dəfə qayıdanda mənə elə gəlir ki, burada söhbət yalnız bir dərədən, bir dağdan, bir kənddən getmir. Burada şairin öz yurduna qayıdışı, öz yaddaşına dönməsi, uşaqlığının və mənəvi dünyasının qapısını yenidən açması var.

“Qoşuldu bu gecə xəyallarıma,
Uçdu könül quşum məndən uzağa.
Açdım ürəyimi, verdim qəlbimi
Yenə bu dərəyə, yenə bu dağa.”

Bu misralarda şairin təbiətlə münasibətinin mahiyyəti görünür. O, dağa baxmır, dağla danışır. Dərəyə tamaşa etmir, dərənin yaddaşına daxil olur. Təbiət onun üçün cansız mənzərə deyil. Təbiət yaşayan, duyan, xatırlayan, hətta insanı tanıyan bir varlıqdır.
Elə buna görə də şair yazır:

“Qonaq gəldiyimi hiss etdi dərə,
Çıxdı qabağıma duman qarışıq.”

Bu, adi bir poetik bənzətmə deyil. Şairin təbiətə münasibətinin fəlsəfəsidir. Dərə onun gəlişini hiss edir. Deməli, insanla təbiət arasında görünməz bir yaddaş bağı mövcuddur. Şair üçün doğma yerlər insanı unutmur. İllər keçsə də, yollar dəyişsə də, yarpaqlar saralıb tökülsə də, insanın ruhunda yaşayan yurd onu öz yaddaşına qaytarır.
Şahin Həmidinin poetik dünyasında təbiət xüsusi yer tutur. Ancaq onun təbiəti yalnız gözəlliklər toplusu deyil. Dağ, qaya, bulaq, yol, dərə, meşə, külək, duman — bunların hər biri şairin dilində müəyyən mənəvi məna qazanır.
“Bulaq” şeirinə nəzər salaq. Şair qayanın içindən süzülən su damcılarını müşahidə edir:

“Qayanın içindən süzülüb gəlir
Bulaq damcı-damcı tökülür yerə...”

Adi baxış üçün bu, təbiətdə baş verən sadə bir hadisədir. Şair baxışı isə həmin hadisənin daxilində başqa bir həqiqət görür. Damcılar onun təsəvvüründə ahəngə çevrilir, sonra torpağa qarışır. Bulaq artıq sadəcə su deyil, həyatın, yaddaşın, dərdin və insan taleyinin simvoludur.
Şair daha sonra həmin damcıları “ötən çağların göz yaşları” adlandırır:

“Özünü yandırıb yaxan damcılar
O ötən çağların göz yaşlarıdır...”

Burada təbiət və insan taleyi bir-birinə qovuşur. Qayanın göz yaşları torpağın göz yaşlarına çevrilir. Təbiət insan kimi ağlayır, insan isə təbiətin ağrısında öz ağrısını tapır.
Şeirin sonunda bu düşüncə daha da dərinləşir:

“Qaya nə hıçqırır, nə də hönkürür,
İçində ağlayır kişilər kimi.”

Bu misralar, məncə, Şahin Həmidi poeziyasının xarakterik cəhətlərindən birini çox dəqiq ifadə edir: hissin səs-küysüz, amma dərin ifadəsi. Burada ağlamaq zəiflik deyil. Əksinə, susaraq daşımaq, içində yaşatmaq, dərdi nümayiş etdirməmək bir insan xarakteri kimi təqdim olunur. Qaya insanlaşır, insan isə qayaya bənzəyir. Təbiətlə insanın sərhədi itir.
Şahin Həmidinin yaradıcılığında mənəviyyat məsələsi isə ayrıca bir xətt təşkil edir. O, Allaha tapınan adamdır. Allahı yalnız çətinliyə düşəndə, bir arzuya çatmaq istəyəndə və ya dara düşəndə xatırlayanlardan deyil. Allahı hər an ürəyində gəzdirən adamlardandır. Onun üçün iman yalnız dilə gətirilən bir söz, müəyyən vaxtlarda xatırlanan bir anlayış deyil; gündəlik həyatının, dünyaya baxışının, insanlara münasibətinin içində yaşayan mənəvi duyğudur.
Bəlkə də elə buna görə “Allah adamıdır Həmidi Şahin” misrası onun haqqında ən sərrast poetik ifadələrdən birinə çevrilir:

“Qəlbinə hakimdir sevgi ilə kin,
Onun varlığıdır bu iman, bu din.
Allah adamıdır Həmidi Şahin,
Yaşayır səmayla yer arasında.”

Burada “Allah adamı” ifadəsini yalnız dini bir təyin kimi başa düşmək azdır. Bu sözün arxasında bir həyat tərzi, bir mənəvi dayaq, bir daxili inam dayanır. Şairin Allah sevgisi onun dünyadan üz çevirməsi demək deyil. Əksinə, o, yer üzündə yaşaya-yaşaya göyə baxan, torpağın dərdini çəkə-çəkə mənəvi dayağını yuxarıda axtaran insandır.
“Yaşayır səmayla yer arasında” misrası da məhz bunu deyir.
Ayaqları torpaqdadır, ürəyi Allahdadır.
Bulağın göz yaşını görür, qayanın susqunluğunu duyur, insanın ağrısını anlayır, amma bütün bunların içindən bir işıq axtarır.
Şahinin “İnamım, ümidim uzaqdan gəlir” deməsi də təsadüfi deyil. Onun poetik dünyasında inam və ümid bir-birindən ayrılmır:

“Kökləyib çaldığım saz haqdan gəlir.
Soyuqluq şaxtadan, sazaqdan gəlir.
İnamım, ümidim uzaqdan gəlir,
Dincəlir cığırla yol arasında.”

Burada “haq”, “inam”, “ümid” sözləri onun dünyagörüşünün əsas dayaqlarını göstərir. Saz da, söz də, insan da mənəvi bir qaynağa bağlanır.
Şahinin sazla münasibətində də onun şairliyinin mühüm cəhətlərindən biri görünür. Burada saz yalnız musiqi aləti deyil. Saz sözün yaddaşıdır. Saz xalqın yaddaşından gələn səsdir. Şairin “haqdan gəlir” deməsi isə bu səsə mənəvi məna verir.
Şahinin poetik dünyasında söz də saz kimidir - köklənməlidir. Sözün ahəngi olmalıdır. Söz insanın içindən gəlməlidir. Bəlkə də elə buna görə onun şeirlərində süni poetik bəzəklərdən daha çox canlı danışıq nəfəsi duyulur.
Onun öz yaradıcılıq vəziyyətini ifadə etdiyi ən maraqlı misralardan biri də budur:

“Dən-dən cücərirəm, söz-söz bitirəm,
Qalmışam dodaqla dil arasında.”

Bu, şairin sözə münasibətini ifadə edən çox gözəl poetik obrazdır.
Dən torpaqda cücərir. Söz isə insanın içində. Dən necə torpağın məhsuluna çevrilirsə, söz də şairin ruhunda böyüyüb misraya çevrilir.
“Dodaqla dil arasında” qalmaq isə sözün doğulmazdan əvvəlki vəziyyətidir. Düşüncə hələ səsə çevrilməyib. Hiss hələ ifadə olunmayıb. Şairin bütün yaradıcılıq gərginliyi məhz bu aralıqda baş verir.
Şahin Həmidi sözün həmin həssas məqamını yaxşı duyur.
Şahinin şeirlərində təbiət və insan bir-birindən ayrılmır. Onun qayası ağlayır, dərəsi qonağın gəldiyini hiss edir, kənd yolu dosta çevrilir, duman xəbər gətirir, yarpaqlar xəzanın səsini danışır.
“Qonaq gəldiyimi hiss etdi dərə” şeirində:

“Yox imiş havanın unutqanlığı
Küləklə, dumana xəbər yolladı.”
Təbiətin yaddaşı var.
Sonra:

“Kənd yolu dost kimi girdi qoluma,
Məni də apardı kəndimizəcən.”

Burada kənd yolu insanlaşır. O, dost olur, qoluna girir və şairi doğma kəndinə aparır.
Bu misra həm də Şahin Həmidinin poeziyasının mühüm xüsusiyyətini açır. O, abstrakt hissləri konkret obrazlara çevirir.
Vətən sevgisini “vətənimi sevirəm” deməklə izah etmir. Kənd yolu qoluna girir.
Yaddaşı “keçmişi xatırlayıram” şəklində təqdim etmir. Saralan yarpaqların, dumanın, daşın, mamırın yaddaşına müraciət edir.
Təbiəti təsvir etmir — təbiətlə danışır.
Şahin Həmidinin yaradıcılığının ayrıca diqqət çəkən cəhətlərindən biri Talış dilində yazdığı şeirlərdir.
“Ğədimi ənə yo jiən odəmon” şeiri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Ana dilində şeir yazmaq yalnız dil məsələsi deyil. Bu, yaddaş məsələsidir. Bir xalqın dünyanı necə gördüyünü, təbiəti necə adlandırdığını, insan münasibətlərini hansı sözlərlə ifadə etdiyini, keçmişi necə xatırladığını dil daşıyır.
Talış dilində yazan şair həmin yaddaşın poetik daşıyıcısına çevrilir.
Bu şeirdə də tarix, insan, torpaq və zaman bir-birinə bağlanır. Şairin Talış dilində düşünməsi və yazması onun poetik dünyasının təbii hissəsidir. Burada dil nümayiş vasitəsi deyil; yaşanan həyatın öz səsidir.
Bu baxımdan Şahin Həmidinin Talış dilində yaradıcılığı onun poeziyasının ayrıca bir istiqaməti kimi deyil, ümumi şair kimliyinin ayrılmaz parçası kimi dəyərləndirilməlidir.
Şahin Həmidinin şeirlərində böyük iddialarla danışan qəhrəmanlardan daha çox sadə, düşünən, sevən, əzab çəkən insanlar var.
“Qoy gəlsin çətinlik, gəlməz eynimə” — deyən insan həyatın çətinliyindən qorxmur.

“Düşmüşəm sevginin dərinliyinə
Üzürəm dənizlə göl arasında.”

Sevgi burada sakit bir hiss deyil. Dərinlikdir. Dənizlə göl arasında üzmək isə həm genişliyin, həm də tənhalığın obrazına çevrilir.
“Yol” da Şahin Həmidinin şeirlərində tez-tez qarşılaşdığımız obrazlardan biridir.
“Dincəlir cığırla yol arasında.”
Bu ifadə yalnız fiziki yol haqqında deyil. Cığırla yol arasında insan ömrü də var. Seçimlər var. Gedişlər var. Qayıdışlar var.
Şair dağdan enir, düzə gedir:

“Mən dağdan enmişəm, düzə gedirəm,
Taleyim, qismətim, sizə gedirəm.”

Bu, bir insanın həyat yolunun poetik ifadəsidir.
Dağ — keçilmiş çətinliklərdir.
Düz — qarşıda açılan həyatdır.
Yol — taledir.
Bir də... şair bu yolda öz qismətinə doğru gedir.
Şahin Həmidi haqqında danışarkən onun insan kimi sadəliyini də poeziyasından ayırmaq mümkün deyil. Çünki onun şeirlərindəki səmimiyyət həyat münasibətindən gəlir.

“Deputat deyiləm, nazir deyiləm,
Amma tanınıram el arasında.”

Bu misralar şairin özünü hansı mövqedə gördüyünü də göstərir.
O, özünü rəsmi kürsülərlə ölçmür. Onun kürsüsü eldir. Onun auditoriyası xalqdır. Onun tanınmaq meyarı insanların yaddaşıdır.
Bəlkə də buna görə Şahinin şeirlərində “böyük sözlər”dən çox, “doğma sözlər” var.
Şahin Həmidi ilə bağlı mənim üçün bu yazını sıradan bir ədəbi məqalədən fərqləndirən şəxsi xatirələr də var. Onun bir kitabına ön sözü mən yazmışam. Bu, mənim üçün yalnız bir kitabın əvvəlində bir neçə səhifə yazmaqdan ibarət olmayıb.
Şairin söz dünyasına daha yaxından baxmaq, onun yaradıcılığı ilə bir qədər də iç-içə olmaq demək olub.
...Şahinin balalarının toyunda da aparıcı olmuşam. Belə məclislər insanı bir sənət adamının yalnız yaradıcılığı ilə deyil, həyatının başqa tərəfləri ilə də tanış edir. Şairi kitab səhifələrindən kənarda, doğmalarının, dostlarının, onu sevən insanların arasında görürsən. O zaman anlayırsan ki, şeirlərdəki insanla həyatda gördüyün insan arasında görünməz, amma möhkəm bir bağ var.
Bir şair haqqında yazanda onun yalnız misralarını deyil, insanlarla qurduğu münasibəti də düşünürsən. Çünki əsl şairin sözü həyatından tamamilə ayrı düşmür. Onun dünyaya baxışı, insanlara münasibəti, dostluğu, doğmalığı, yaddaşı gec-tez şeirinə də sirayət edir.
Şahin Həmidi də mənim yaddaşımda həm şair, həm insan, həm də Allaha bağlılığı ilə seçilən bir ziyalı kimi yaşayır.
Onun Allah sevgisi çətin günlərin sığınacağı ilə məhdudlaşmır. O, Allahı yalnız dara düşəndə çağıran adam deyil. Allahı ürəyində hər an gəzdirən, imanını gündəlik həyatının bir parçası kimi yaşayan insandır. Bəlkə də onun sözündəki təmkinin, insanlara münasibətindəki səmimiyyətin, şeirlərindəki ümidin bir qaynağı da elə bu daxili inamdır.
Şahinin poeziyasında Allah adı çəkiləndə bu, sadəcə bir söz kimi görünmür. O sözün arxasında bir həyat mövqeyi dayanır. Torpağa bağlılıqla göyə inam, insan sevgisi ilə mənəvi məsuliyyət, dərdlə ümid bir-birindən ayrılmır.
Ona görə “Allah adamıdır Həmidi Şahin” misrası mənim üçün sadəcə bir şeir misrası deyil. Bu, Şahini tanıyan insanın onun haqqında deyə biləcəyi ən yığcam və ən səmimi ifadələrdən biridir.
Şahinin şeirlərini oxuduqca bir həqiqət daha aydın görünür: o, şeiri kənardan müşahidə edən adam deyil. Şeirin içində yaşayan adamdır.
Ona görə də mən “Şahin Həmidi şairdir” deməklə kifayətlənmək istəmirəm.
Şahin təpədən-dırnağa şairdir.
Onun dağında, qayasında, bulağında, kənd yolunda, sazında, talış dilində, imanında, hətta susmasında belə şeir var.
Bəzən qaya kimi susur, amma “içində ağlayır kişilər kimi”.
Bəzən kənd yoluna qoşulur və yol onu uşaqlığının kəndinə aparır. Bəzən dərə onun qonaq gəldiyini hiss edir. Bəzən bulağın damcılarında keçmişin göz yaşlarını görür. Bəzən isə özünü “səma ilə yer arasında” yaşayan bir insan kimi təqdim edir.
Və bütün bunların içində bir şey dəyişmir, onun sözə və inama sədaqəti
Şairi yaşadan yalnız kitabları deyil. Onu yaşadan insanların yaddaşında yaratdığı izdir. Şahin Həmidi də məhz belə şairlərdəndir. Onun poeziyası bir tərəfdən doğulduğu torpağın, kəndin, dağın, dərənin nəfəsini daşıyırsa, digər tərəfdən insanın dəyişməyən mənəvi suallarına toxunur.
İnsan kimdir?
Haradan gəlir?
Hara gedir?
Nəyi xatırlayır?
Nəyi itirir?
Nəyə inanır?
Və bütün bunların arasında sözünü necə qoruyur?
Şahin Həmidi bu sualların cavabını pafoslu hökmlərlə vermir. O, bizi dağa aparır, bulağın başında saxlayır, kənd yoluna çıxarır, qayanın sükutunu dinlədir.
Sonra da sakitcə deyir:
“Qalmışam dodaqla dil arasında.”
Bəlkə də əsl şair elə burada dayanır — sözün doğulduğu yerdə.
Dodaqla dil, torpaqla səma, cığırla yol, dənizlə göl, insanla təbiət və ən nəhayət, zamanla yaddaş arasında.
Şahin Həmidi də məhz bu sərhədlərin arasında yaşayan, amma heç birinə sığmayan şairlərdəndir.
Təpədən-dırnağa şairdir Şahin.

Şərafəddin İlkin,
Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,
Prezident təqaüdçüsü, "Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı" laureatı.