Avqustun sonuna yaxın havanın nisbətən sərinləşməsi payızın yaxınlaşdığı təəssüratı yaratsa da, temperatur yenidən yüksəlir. Bakıda yaxın günlərdə gündüz temperaturunun 40 dərəcəyə çatacağı, gecələr isə 25–27 dərəcədən aşağı düşməyəcəyi gözlənilir. Belə hava “yay geri qayıdır” düşüncəsi yaratsa da, əslində bu, mövsümün sonundakı növbəti isti dalğadır.

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:

Azərbaycanın iqlim xüsusiyyətləri nəzərə alınanda avqustun ikinci yarısında istilərin yenidən güclənməsi qeyri-adi hadisə sayılmır. Rəsmi aylıq proqnozda Bakıda və Abşeronda bəzi günlər temperaturun 38–40, Mərkəzi Aran rayonlarında isə 39–42 dərəcəyədək yüksələ biləcəyi bildirilir.

Ancaq insan orqanizmi bir neçə günlük sərinlikdən sonra yüksək temperatura uyğunlaşma qabiliyyətini qismən itirə bilər. Buna görə də qəfil istiləşmə yayın əvvəlindəki eyni temperaturdan daha ağır hiss olunur.

Bədən niyə qəfil istiləşməyə çətin uyğunlaşır?

İnsan bədəni isti havada temperaturunu əsasən tərləmə və qan damarlarının genişlənməsi ilə tənzimləyir. Hava sərinləşdikdə bu mexanizmlərin fəaliyyəti azalır. Temperatur birdən yüksələndə isə orqanizm yenidən uyğunlaşmaq üçün zamana ehtiyac duyur.

Yüksək rütubət vəziyyəti daha da çətinləşdirir. İnsan tərləsə belə, tər dəridən sürətlə buxarlana bilmir və bədən soyumur. Buna görə termometrdə 34 dərəcə göstərilsə də, hiss edilən temperatur daha yüksək ola bilər. Xüsusilə küləksiz günlərdə asfalt, beton və binalar istiliyi toplayaraq şəhərdə “istilik adası” yaradır.

Bakıda daş və asfalt örtüyünün çox olduğu ərazilərdə gecələr temperaturun yüksək qalması da orqanizmin dincəlməsinə mane olur. İnsan gündüz aldığı istilik yükündən gecə də xilas ola bilmir.

Ürək və təzyiq üçün gizli təhlükə

İsti havada bədən soyumaq üçün dəriyə daha çox qan göndərir. Bu zaman ürək daha sürətlə işləyir, tərləmə nəticəsində maye və duz itkisi yaranır. Təzyiqin düşməsi, ürəkdöyünmə, halsızlıq və başgicəllənmə müşahidə edilə bilər.

Ürək-damar xəstəliyi olanlarda susuzlaşma qan dövranına əlavə yük yarada, elektrolit tarazlığını poza və tromb yaranması riskini artıra bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı yüksək temperaturun ürək-damar xəstəlikləri, diabet, astma və bəzi psixi pozuntuları ağırlaşdıra biləcəyini bildirir.

Təzyiq və sidikqovucu dərman qəbul edənlər xüsusilə diqqətli olmalıdırlar. Lakin həkim məsləhəti olmadan dərmanı dayandırmaq və ya dozanı dəyişmək olmaz.

Böyrəklər susuzluğun yükünü daşıyır

İsti havada kifayət qədər maye qəbul edilmədikdə qan dövranının həcmi azalır, böyrəklərə gedən qan zəifləyir. Bu vəziyyət sidiyin tündləşməsinə, daş riskinin artmasına, ağır hallarda isə kəskin böyrək zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Açıq havada işləyən fəhlələr, sürücülər, kuryerlər, fermerlər və günün isti saatlarında idman edənlər daha böyük risk altındadırlar. Yalnız su içmək də hər zaman kifayət etmir. Uzunmüddətli və güclü tərləmə zamanı orqanizm duz və digər mineralları da itirir.

Uşaqlar və yaşlılar niyə daha həssasdır?

Kiçik uşaqlar bədən temperaturlarını böyüklər qədər səmərəli tənzimləyə bilmirlər. Yaşlılarda isə susuzluq hissi zəifləyə bilər. Hamilələr, artıq çəkisi, şəkərli diabeti, ürək, böyrək və tənəffüs sistemi xəstəliyi olanlar da risk qrupuna daxildir.

Körpəni və ya ev heyvanını “cəmi bir neçə dəqiqəlik” avtomobildə saxlamaq olmaz. Qapalı maşında temperatur çox qısa müddətdə ölümcül həddə çata bilər.

İsti vurmasını necə tanımalı?

Güclü başağrısı, ürəkbulanma, həddindən artıq halsızlıq, əzələ qıcolmaları və başgicəllənmə istilik tükənməsinin əlamətləri ola bilər. Şüurun qarışması, huşun itməsi, çox yüksək bədən temperaturu və davranışın dəyişməsi isə isti vurmasına işarə edə bilər. Bu vəziyyət təcili tibbi yardım tələb edir.

Riskdən qorunmaq üçün saat 11:00–17:00 aralığında açıq havada qalma müddətini azaltmaq, açıq rəngli və geniş geyimlər seçmək, müntəzəm su içmək və ağır fiziki işi günün sərin saatlarına keçirmək məsləhətdir. Alkoqol və həddindən artıq kofein maye itkisini artıra bilər.

Yay təqvim üzrə bitməyə yaxınlaşsa da, isti hava təhlükəsi hələ başa çatmayıb. Temperaturun qəfil yüksəlməsi sadəcə narahatlıq deyil, xüsusilə həssas insanlar üçün ciddi sağlamlıq sınağıdır.