Yer öz oxu ətrafında fırlandığı üçün gecə və gündüz yaranır.

Yer öz oxu ətrafında saatda təxminən 1 600 kilometr sürətlə fırlanır.

Bu hərəkəti hiss etmirik, çünki hamımız eyni sürətlə hərəkət edirik. Bunu yeni relslər üzərində gedən bir qatar kimi təsəvvür etmək olar. Pəncərələr bağlı olsa, içəridə rahatlıqla gəzə bilər və demək olar ki, hərəkəti hiss etmərik. Hərəkəti yalnız sürət dəyişəndə anlayırıq.

Bəs, Yer dayansa nə olar?

Qatarın birdən dayandığını təsəvvür edək. İstəmədən irəli doğru atılardıq, çünki bədənimiz əvvəlki sürətlə hərəkəti davam etdirərdi. Bu hadisə XVII əsrdə Qalileo Qaliley tərəfindən izah edilib, daha sonra İsaak Nyutonun birinci qanunu olan ətalət qanunu ilə formullaşdırılıb. Yəni cisimə təsir edən qüvvə yoxdursa, o mövcud hərəkətini davam etdirməyə meyllidir. Yer birdən dayansaydı, canlılar və okeanlar şərqə doğru saatda min kilometrlərlə sürətlə hərəkəti davam etdirərdi.

Gecə və gündüz necə olar?

Planet iki yarımkürəyə bölünər və gecə-gündüz növbələşməsi olmazdı. Bir yarımkürə daim Günəş işığında qalar, yandırıcı və bitməyən gündüz yaşayardı. Digəri isə sonsuz və çox soyuq gecəyə qərq olardı. Günəşin doğması və batması olmaz, yalnız bu iki zona arasında dar keçid zolağı qalardı.

Gecə səması da dəyişərdi. Ulduzlar göydə hərəkət edirmiş kimi görünür, çünki Yer fırlanır. Fırlanma olmasa, ulduzlar sabit qalardı və gecə yarımkürəsində həmişə eyni bürclər görünərdi. Zodiak anlayışı da mənasını itirərdi. Planetlər isə hər gecə göy üzünü başdan-başa keçməz, yalnız sabit ulduz fonu üzərində yavaş sürüşmə müşahidə olunardı. Bu, Yerın Günəş ətrafındakı həqiqi hərəkətini daha aydın göstərərdi.

Atmosfer və okeanlar nə olar?

Hava mövcud sürətini saxlayaraq şərqə doğru saatda min kilometrləri aşan dağıdıcı küləklər yaradardı. Okeanlar isə planet miqyasında nəhəng dalğalar əmələ gətirərdi ki, bu dalğalar "Interstellar" filmindəki Miller planetindəki səhnələri xatırladan, qitələrə doğru irəliləyən sunami tipli dalğalar olardı.Həmçinin cazibə qüvvəsi də bir qədər dəyişərdi. Fırlanma dayandıqda bir az daha ağır hiss edərdik.

Zaman necə ölçülər?

Gün doğumu və batımı olmadığından 24 saat anlayışı mənasını itirərdi. Zaman yalnız süni saatlarla ölçülərdi. Bioloji ritmlərimiz də pozular, yuxu, diqqət və əhval-ruhiyyə ciddi təsirlənərdi. İnsanlar yalnız süni işıq və qaranlıq dövrləri yaradaraq uyğunlaşa bilərdi.

Uzun müddətdə həyat mümkün olarmı?

Milyon illər ərzində Yerın maqnit sahəsi zəifləyərdi. Bu sahə nüvədəki maye dəmirin hərəkəti nəticəsində yaranır və bizi Günəş küləyi ilə zərərli kosmik radiasiyadan qoruyur. Fırlanma olmadan bu qoruyucu qalxan zəifləyər, radiasiya canlılara zərər verər, DNT zədələnməsi və xəstəlik riski artardı.

İşıqlı yarımkürədə həddindən artıq istilik və davamlı radiasiya suyu buxarlandırar, atmosferi ciddi şəkildə dəyişdirərdi. Qaranlıq yarımkürədə isə qütb işıqları daha tez-tez görünərdi. Cixin Liu-nun "Yersiz Yurtsuz Dünya" əsərində təsvir etdiyi kimi, temperatur o qədər aşağı düşə bilərdi ki, oksigen və azot səthdə bərkiyərdi.