Dil insanın kimliyidir. Dil insanın yaddaşıdır. Dil millətin ruhudur. Ana dili isə sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, insanın ilk nəfəsi, ilk ağlayışı, ilk gülüşüdür. Körpə beşiyinin başında deyilən layla, ananın titrək səsində pıçıldadığı dua, atanın öyüdü, nənənin nağılı ana dilində könlümüzə hopur və biz o dil ilə dünyanı tanıyırıq. 21 Fevral – Beynəlxalq Ana Dili Günü bütün dünyada xalqların öz dillərinə sahib çıxmasının, onu qorumasının və yaşatmasının rəmzidir. Bu günün təsis olunması UNESCO tərəfindən dil müxtəlifliyinin qorunmasına diqqət çəkmək məqsədi daşıyır və bəşəriyyətə xatırladır ki, hər bir dil bir xəzinədir.
Ana dili milli kimliyin əsas sütunudur. Tarix boyu xalqlar varlıqlarını dilləri ilə sübut etmiş, dilləri ilə ayaqda qalmışlar. Dil itərsə, yaddaş itər. Yaddaş itərsə, kimlik sönər. Ona görə də ana dilini qorumaq təkcə filoloqların, yazıçıların deyil, hər bir vətəndaşın borcudur. Evdə danışılan söz, yazılan məktub, oxunan kitab, deyilən şeir ana dilinin yaşamasına xidmət edir. Bu fikir bir həqiqətin ifadəsidir.
Azərbaycan dili əsrlərin sınağından çıxmış, zəngin ədəbiyyat və mədəniyyət yaratmış bir dildir. Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Füzuli, Xurşidbanu Natəvan, Bəxtiyar Vahabzadə kimi söz ustadları bu dilin qüdrətini misralarında yaşatmış, onu zirvələrə qaldırmışlar. Onların qələmi ilə dilimiz büllur kimi saflaşmış, sazın səsi ilə ahəng tapmış, dastanların dili ilə qəhrəmanlıq qazanmışdır. Bu dil həm ağrını, həm sevinci, həm həsrəti, həm də ümidləri ifadə etməyə qadirdir.
Beynəlxalq Ana Dili Günü bizə xatırladır ki, qloballaşan dünyada dillərin qorunması daha da vacibdir. Texnologiya inkişaf etdikcə, informasiya sərhədsiz yayıldıqca kiçik dillər təhlükə ilə üzləşir. Lakin hər bir valideyn övladına ana dilində nağıl danışdıqca, hər bir müəllim şagirdinə ana dilində dərs keçdikcə, hər bir şair bu dildə şeir yazdıqca dil yaşayır. Dil yaşadıqca millət yaşayır.
Ana dili təkcə danışıq vasitəsi deyil, həm də mənəvi müqavimətin qalasıdır. Tarixin çətin dövrlərində xalqlar torpaqlarını itirsələr də, dillərini qoruyaraq yenidən dirçəlmişlər. Çünki dil milli iradənin daşıyıcısıdır. Hər bir sözün arxasında yüz illərin təcrübəsi, ağrısı və müdrikliyi dayanır. Ana dilində deyilən atalar sözləri xalqın hikmət xəzinəsidir. Bayatılar, qoşmalar, dastanlar xalq ruhunun canlı yaddaşıdır. Bu yaddaşı yaşatmaq gələcək nəsillərə qarşı müqəddəs bir məsuliyyətdir.
Dil həm də düşüncə tərzidir. İnsan hansı dildə düşünürsə, dünyanı o dilin prizmasından anlayır. Ana dili insanın təfəkkürünü formalaşdırır, onun hisslərini ifadə etməsinə imkan yaradır. Bu dil ilə sevirik, bu dil ilə bağışlayırıq, bu dil ilə ümid edirik. Əgər ana dilimizi zəngin saxlamasaq, düşüncəmiz də kasadlaşar. Ona görə də kitab oxumaq, klassik və müasir ədəbiyyatı öyrənmək, nitq mədəniyyətinə diqqət etmək hər birimizin borcudur. Dilə göstərilən qayğı əslində milli gələcəyə göstərilən qayğıdır.
Bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan soydaşlarımız üçün də ana dili müqəddəs bağdır. Harada yaşamağımızdan asılı olmayaraq, ana dilimiz bizi bir millət kimi birləşdirir. O dil ki, şəhidlərimizin son kəlməsi olmuşdur, o dil ki, analarımızın duasında səslənir, o dil ki, bayrağımız qədər əzizdir, onu qorumaq hər birimizin şərəf borcudur.
Bu əziz gündə hər kəsi ana dilinə daha həssas yanaşmağa, onu sevməyə, düzgün və zəngin şəkildə istifadə etməyə dəvət edirəm. Gəlin yad sözlərin axını qarşısında öz sözümüzü uca tutaq. Gəlin ədəbi dilimizi qoruyaq, dialekt və şivələrimizin rəngarəngliyini qiymətləndirək. Gəlin övladlarımıza ana dilini sevdirək ki, sabah onlar da bu dili sevə-sevə yaşatsınlar.
21 Fevral – Beynəlxalq Ana Dili Günü münasibətilə bütün xalqımızı ürəkdən təbrik edirəm. Qoy ana dilimiz həmişə ucalarda səslənsin. Qoy sözümüzün nuru heç vaxt sönməsin. Qoy dilimizin ahəngi nəsildən-nəslə ötürülsün və daim var olsun.
✍ Sevil Azadqızı
Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.
Filoloq. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist.
21.02.2026